حکمت ‌و ‌معرفت‌ و ‌اسطوره‌

در بخشی از مقاله پل ریکور فیلسوف شهیر و معاصر فرانسوی آمده است: اسطوره، خلقت عالم و ظهور انسان‌ها  در شرایط اجتماعی، فیزیکی و اخلاقی فعلی‌شان را بازگو می‌کند. پس ما از راه اسطوره با نوع خاصی از تبیین سر و کار داریم که حاکی از رابطه‌ای پیچیده با تاریخ است.

این نوع تبیین اساسا بر کارکرد بنیادین اسطوره مبتنی است: اسطوره وقایع آغازین (یعنی بنیانگذار)‌ را بازگو می‌کند. ارتباط و درگیری بعدی آن با تاریخ ناشی از همین کارکرد است. از یک سو، اسطوره تنها زمانی به وجود می‌آید که رویداد آغازین جایی در تاریخ نداشته باشد اما در عین حال در زمانی پیش از تمام تاریخ واقع شود: از تعبیر کلاسیک ایلیاده اگر استفاده کنیم، می‌توان گفت آن روزگاران از سوی دیگر،‌ آنچه در هر بنیانگذاری اینچنینی در معرض خطر است ارتباط دادن زمان ما به این زمان دیگر است، خواه این زمان، زمان اشتراکی باشد خواه بدلی یا زوالی و یا رهایی دقیقا همین رابطه بین زمان ما و زمان اسطوره است که عامل اصلی ایجاد اسطوره است.

اسطوره و تاریخ در معنایی ضیق و محدود دوگونه داستان متفاوت هستند، اسطوره حکایتی است مربوط به ریشه و خاستگاه همه آنچه می‌تواند ما را ناراحت کند، بترساند یا شگفت‌زده کند. از سوی دیگر، تاریخ یک ژانر ادبی دقیق و مشخص است. تاریخ در این معنای دقیق می‌تواند وارد روابط متنوع و مختلفی با اسطوره شود، ریشه‌ گرفتن تاریخ از اسطوره صرفا چنین رابطه‌ای نیست. این دیدگاه تاریخی نباید ما را از دیدگاه‌های احتمالی دیگر غافل کند.

اگر تاریخ لزوما جای اسطوره را نگیرد، بلکه در کنار آن و درون یک فرهنگ یکسان به همراه انواع دیگر داستان‌ها بزید، در این صورت مساله ارتباط بین اسطوره و تاریخ‌نگاری را باید از چشم‌انداز طبقه‌بندی انواع مختلف داستان‌هایی که توسط جامعه‌ای خاص در زمانی خاص ساخته می‌شوند، نگریست.

چشم‌اندازهای تاریخی باید آزادانه مدعیات انحصاری یکدیگر را محدود و تکمیل کنند. تاریخ صرفا یک محصول ادبی نیست، بلکه آنچه انسان‌ها انجام می‌دهند و از آن رنجیده می‌شوند نیز هست.

بسیاری از زمان‌ها، این دو معنا را برای واژه‌ای که برای «تاریخ» به کار می‌برند مد نظر دارند: تاریخ به مثابه حکایت وقایع فی‌نفسه، آن گونه که انسان‌ها آنها  را پدید می‌آورند یا تحت تاثیر آنها  قرار می‌گیرند. صدای پیش از باران (از ایرج قانونی)‌، وحدت معرفت، حضور وجود (از دکتر ان‌شاءالله رحمتی)‌ و ... از دیگر مطالب این شماره از اطلاعات حکمت و معرفت است.

اطلاعات حکمت و معرفت به صاحب امتیازی شرکت ایرانچاپ (موسسه اطلاعات)‌ هرماهه منتشر می‌شود و به یکی از موضوعات حوزه اندیشه و فلسفه اختصاص دارد.