ترویج علم، ضرورت‌های جامعه ما

 خیلی از موارد ترس خود از مواجهه با علم را گردن دانشمندان می‌اندازیم و آنها را چون موجوداتی بیگانه در سیاره‌ای دیگر تصور می‌کنیم که هیچ زبان مشترکی با آنها وجود ندارد. این موضوع زمانی که به مساله علوم پایه و بنیادی می‌رسد که بظاهر کاربرد سریعی برای آنها متصور نیست، تشدید می‌شود و دانشمندان علوم پایه که در حقیقت مشغول ایجاد سنگ‌بناهای پیشرفت علم هستند با این انتقاد بیرحمانه مواجه می‌شوند که شما پول و وقت خود و دیگران را تلف می‌کنید که چه شود؟ متاسفانه بسیاری از دانشمندان امکان توضیح کار خود را به جامعه ندارند؛ چراکه زبان و فضای کاری آنها با بدنه جامعه آنقدر فاصله دارد که در عمل امکان ارتباط از میان می‌رود. نبود این ارتباط نه‌تنها مایه دلسردی دو طرف  عامه مردم و دانشمندان  می‌شود که تهدیدهای جدی دیگری را نیز دربر خواهد داشت. نسل بعدی دانشمندان، فرزندان همین مردم عادی هستند و اگر علم برای خانواده‌ای مهم نباشد نمی‌توان انتظار داشت که فرزند آن خانواده علاقه‌ای به علم پیدا کند و به این ترتیب نسل‌های بعدی دانشمندان ممکن است تعداد زیادی از نیروها و استعدادهای خود را از دست دهند. از سوی دیگر، بودجه بسیاری از فعالیت‌های علمی و پژوهشی باید به شکل مستقیم و غیرمستقیم از مردم تامین شود و ناآشنایی با علم، خواه ناخواه نبردی سخت برای تامین هزینه‌های وحشتناک تحقیقات علمی ایجاد خواهد کرد.

از سوی دیگر، مشکل مهم‌تری که رخ می‌نماید سوءاستفاده سودجویان و سودازدگان و شیادان از ناآگاهی عمومی مردم است. آنها کالای دروغین خویش را به عنوان محصولی علمی در اختیار مردم می‌نهند. حال این کالا خواه یک محصول فناوری باشد یا اندیشه‌ای دروغین که ممکن است زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد.

این شکاف عمیق را باید مروجان علم پر کنند. زنان و مردانی که آشنایی عمیقی با علم دارند، راه‌های علم را می‌شناسند و زبان مردم عادی را نیز بخوبی درک می‌کنند. این افراد نقش واسطه‌هایی را ایفا خواهند کرد که زندگی روزمره مردم را تحت تاثیر قرار خواهند داد، سطح دانش آنها ر ابالا خواهند برد، آشتی میان علم و مردم ایجاد خواهند کرد و زمینه را برای فرصت‌طلبی سودجویان از میان خواهند برد.

اگر این موضوع در کشورهای توسعه یافته جدی گرفته می‌شود، اما ضرورت آن برای کشورهای در حال توسعه بسیار جدی‌تر و حیاتی‌تر است. کشورهایی مانند ایران که در مرحله گذار قرار دارند و در راه رسیدن به توسعه پایدار گام برمی‌دارند می‌دانند که توسعه علمی یکی از ارکان توسعه پایدار است و توسعه علمی نیز جز با افزایش آگاهی مردم امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، آگاهی از فعالیت‌های ترویجی در دیگر نقاط دنیا و استفاده از چنین تجربیاتی می‌تواند برای توسعه علمی کشور ما بسیار مفید باشد.

فقط باید به یاد داشته باشیم که در جهان آینده، بیش از هر چیزی علم راستین ارزش خواهد داشت و معیاری برای همه رفتارهای ما خواهد بود و به همین دلیل از امروز باید به فکر گسترش علم در جامعه باشیم.