چرا بهینهسازی مصرف اجتنابناپذیر است؟
بحث ناترازی انرژی در کشور طی سالهای گذشته به یکی از دغدغههای اصلی سیاستگذاران تبدیل شده است. امسال این مسأله در شرایطی مطرح میشود که علاوه بر چالشهای ساختاری در حوزه انرژی، بخشی از زیرساختهای کشور در جریان جنگ رمضان آسیب دیدهاند؛ از جمله در میدان پارس جنوبی که سهم قابل توجهی در تأمین گاز کشور دارد.
هرچند دولت و وزارت نفت روند ترمیم این تأسیسات را آغاز کردهاند و بخشی از ظرفیتها نیز به مدار بازگشته، اما این شرایط بیش از گذشته ضرورت مدیریت مصرف و برنامهریزی دقیق برای آینده انرژی کشور را یادآوری میکند.
ایران بهعنوان دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان در عین حال در میان بزرگترین مصرفکنندگان گاز نیز قرار دارد و اکنون در رتبه چهارم مصرف جهانی ایستاده است. این شکاف میان ظرفیت منابع و شیوه مصرف نشان میدهد مسأله اصلی در کشور نه کمبود منابع که الگوی مصرف و بهرهوری انرژی است.
در همین راستا، یکی از اقدامات مهم که در برنامه هفتم دنبال شده، تشکیل «سازمان بهینهسازی مصرف انرژی» در سطح معاونت ریاستجمهوری است. هدف از ایجاد این نهاد، تمرکز بر کاهش اتلاف انرژی و هدایت سیاستها به سمت مصرف بهینه در بخشهای مختلف اقتصاد است. واقعیت این است که در حوزههای گوناگون، از شبکه انتقال گرفته تا مصرف در بخش خانگی، صنعتی و نیروگاهی، میزان قابل توجهی هدررفت انرژی وجود دارد که اصلاح آن میتواند تأثیر چشمگیری بر تراز انرژی کشور داشته باشد.
شبکه گسترده گازرسانی در ایران که امروز حتی به دورترین روستاها نیز رسیده، یکی از دستاوردهای مهم توسعه زیرساختی کشور است، اما همین گستردگی شبکه، مدیریت مصرف را نیز پیچیدهتر کرده است. در حال حاضر بخش خانگی در فصل سرد سال سهم قابل توجهی از مصرف گاز کشور را به خود اختصاص میدهد و همین موضوع در فصل سرما فشار زیادی بر شبکه وارد میکند.
در چنین شرایطی، بهینهسازی مصرف در تجهیزات خانگی به یک ضرورت تبدیل شده است. برنامههایی برای ارتقای بهرهوری وسایلی مانند بخاریهای گازی، آبگرمکنها و پکیجها در حال اجراست و شرکتهای مختلفی با همکاری شرکت ملی گاز وارد این حوزه شدهاند. این اقدامات اگر با سرعت و جدیت بیشتری دنبال شود، میتواند به کاهش قابل توجه مصرف گاز در سطح کشور منجر شود.
در کنار بخش خانگی، نیروگاهها و صنایع نیز نقش مهمی در تراز مصرف گاز دارند. یکی از سیاستهایی که در حال پیگیری است، استفاده از سوختهای جایگزین برای برخی نیروگاهها در فصل سرماست تا فشار بر شبکه گاز کاهش یابد و اولویت تأمین گاز به مصرف خانگی داده شود. در همین راستا، ذخیرهسازی سوخت نیروگاهها از ماههای گرم سال اهمیت زیادی پیدا میکند؛ تجربهای که در زمستان گذشته نیز تا حد زیادی موفقیتآمیز بود و مانع از بروز بحران در تأمین برق شد.
از سوی دیگر، صنایع کشور نیز باید به سمت ارتقای بهرهوری انرژی حرکت کنند. بخش صنعت در حال حاضر مصرف قابل توجهی از گاز کشور را به خود اختصاص داده و در بسیاری از موارد این مصرف با استانداردهای بهرهوری فاصله دارد. استفاده از فناوریهای جدید، بهینهسازی خطوط تولید و اصلاح الگوی مصرف در صنایع میتواند سهم مهمی در کاهش مصرف گاز ایفا کند.
برآوردها نشان میدهد اگر مجموعه این اقدامات از جمله بهینهسازی تجهیزات خانگی تا اصلاح مصرف در نیروگاهها و صنایع بهطور جدی اجرا شود، امکان کاهش مصرفی در حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز در سال وجود دارد؛ رقمی که معادل حدود ۳۰ درصد مصرف فعلی در برخی بخشهاست. چنین ظرفیتی اگر آزاد شود، میتواند علاوه بر تأمین پایدار نیاز داخلی، امکان افزایش صادرات و کسب درآمد ارزی برای کشور را نیز فراهم کند.
در نهایت باید پذیرفت که برخورداری از منابع عظیم انرژی بهتنهایی تضمینکننده امنیت انرژی نیست. آنچه اهمیت دارد، نحوه مدیریت و بهرهبرداری از این منابع است. آینده انرژی ایران بیش از هر چیز به اصلاح الگوی مصرف، ارتقای بهرهوری و نگاه بلندمدت به مدیریت منابع وابسته است؛ مسیری که اگر با عزم جدی دنبال شود، میتواند هم به رشد اقتصادی کمک کند و هم رفاه پایدار برای جامعه به همراه داشته باشد.
