خانواده ها مراقب باشند اعتیاد می تواند از اینترنت آغاز شود
اعتیاد به اینترنت ، تلفن همراه ، «SMS» ، الکل و اعتیاد به روابط غیراخلاقی ، هم اکنون از نظر جامعهشناسان در مجموعه رفتارهای اعتیادی قرار میگیرد.
تحقیقات بالینی درباره اعتیاد تاکنون اساسا روی وابستگی به مواد، مثل الکل و مواد مخدر انجام شده است.
هرچند بسیاری عقیده دارند که واژه اعتیاد فقط باید درمورد رفتارهایی کهشامل تزریق دارو میشود بهکار رود، امامحققان برخی ازرفتارها را شناسایی کردهاند که به طور بالقوه اعتیادی هستند و با حالات ناشی از استفاده از مواد یا اختلالات روانپزشکی همپوشانی دارند.
در دو دهه گذشته، روانشناسان و محققان اعتیاد به تدریج پذیرفتهاند که اعتیاد به چیزهایی غیر از مواد نیز میتواند به وجود بیاید، به عنوان مثال عادتهایی مانند پرخوری، میل جنسی و تماشای تلویزیون، استفاده مفرط از اینترنت رفتارهای اعتیادی محسوب میشوند.
در اعتیاد رفتاری، فرد بهآنچه انجام میدهد و احساساتی که در هنگام انجام دادن آن کار تجربه میکند، معتاد میشود. فرضیهای جدید میگوید ، احتمال دارد که هم در عادت به مواد و هم در عادت به غیرمواد، یک واکنش شیمیایی وجود داشته باشد.
نگاهی اجمالی به برخی از رفتارهای اعتیادی میتواند ما را با علائم و عوارض مشابه این رفتارها آشنا کند.
اعتیاد به اینترنت :
ظهور اعتیاد به اینترنت بهعنوان یک اختلال جداگانه، نخستین بار در سال توسط"ایوان گلدبرگ" مطرح شد و درسال توسط "یانگ"توسعه یافت. در حال حاضر مراکز درمانی در سراسر آمریکا حتی در دادگاه و سیستم قانونی این کشور وابستگی به اینترنت را به عنوان یک اختلال روانی واقعی پذیرفتهاند.
وابستگی بهاینترنت را "اعتیاد مدرن" Modern Addictionنامگذاری کردهاند در واقع وابستگی به اینترنت یک وابستگی واقعی همانند اعتیاد به مواد مخدر و وابستگیهای دیگر است. اگر چه این نوع وابستگی مشکلات جسمی اعتیادهای شیمیایی را ندارد، اما مشکلات اجتماعی ناشی از آن همانند اعتیادهای دیگر است.
از دست دادن کنترل بر روی رفتار ، علائم ناخوشایند ناشی از ترک ، عطش، ولعزیاد برای کار بااینترنت ، گوشهگیری اجتماعی و افت تحصیلی و شغلی برخی از پیامدهای وابستگی به اینترنت هستند.
خصوصیات دیگری نیز برای افراد وابسته به اینترنت ذکر شده است مانند استفاده از اینترنت برای فرار از مشکلات یا رفع احساس درماندگی ، گناه ، اضطراب و افسردگی ، دروغ گفتن مکرر به اعضای خانواده و دوستان برای پنهان کردن میزان ماندن در فضای اینترنت.
معتادان اینترنتی هم مثل الکلیها با خانواده ، کار، روابط اجتماعی و مدرسه مشکل پیدا میکنند. برخی از معتادان اینترنتی مثل الکلیها یا افراد معتاد به مواد، میزان مصرف خود را مخفی میکنند تا بتوانند به کار خود ادامه دهند.
یکیاز شباهتهای اعتیاد به اینترنت با سایر اعتیادها این است که معتادان اینترنتی اعتراف میکنند که هر بار خیلی بیشتر از آنقدر که قصد داشته اند آنلاین میمانند، درست مثل یک فرد الکلی که بیشتر از آنچه میخواهد یا حتی به خاطر میآورد ، الکل مینوشد.
افراد معتاد به اینترنت از اطرافیان خود کنارهگیری میکنند تا بیشتر با دوستان اینترنتیاشان باشند، درست مثل الکلیها که مصاحبت با دوستان مشروبخوار خود را ترجیح میدهند.
افراد معتاد به اینترنت وقتی میخواهند اعتیاد خود را ترک کنند با علائم ترک مواجه میشوند که با علائم ترک در معتادان به مواد قابل مقایسه است.
اعتیاد به تلفن همراه :
دسترسی زودرس به دوستان، قابلیت مخفی نگاه داشتن مکالمات از خانواده، بهرهمندی از سیستم پیام کوتاه برای مخفیکاری بیشتر ازجمله مزایای استفاده از تلفن همراه برای جوانان و نوجوانان است.
بخشی از محبوبیت پیامهای کوتاه برای جوانان از آنجا ناشی میشود که آنها به تلفن همراه خود بهعنوان بخشی از هویت خود مینگرند که وسیله شخصی و خصوصی است که بهجوانان برای تحرک و برقراری ارتباط همزمان،احساس استقلال می دهد.
پژوهشها نشان میدهد رابطهای بین استفاده بیش از حد از تلفن همراه و استرس (فشار روانی) و بیقراری وجود دارد. دکتر"دیوید شفیلد" روانشناس ازدانشگاه "استافورد شایر" با مطالعه نفر که از تلفن همراه استفاده میکردند، دریافت که شانزده درصد آنها مشکلات رفتاری دارند.
وی بااین تحقیق نتیجهگرفت که این مشکلات رفتاری درپی اعتیاد به استفاده از تلفن همراه موجب استرس خواهد شد.
شفیلد میگوید با وجود اهمیت تلفن همراه در زندگی روزمره، تحقیقات نشان دهنده آن است که برخی از مردم به طرزی بیرویه از این وسیله استفاده می کنند و این امر زندگی شخصی آنها را تحت تاثیر قرار داده است.
اعتیاد به تلویزیون :
بهدنبالاختراع تلویزیون دردهه ،تحولات فراوانی از هنگام راه یافتن آن به خانهها صورت گرفته است و امروز با شمار فراوانی از مردم مواجه می شویم که روزانه بیش از هشت ساعت تلویزیون تماشا میکنند.
نشانهها و دلایل مختلفی وجود دارد که وابستگی به تماشای تلویزیون را یک نوع رفتار اعتیادی بدانیم ، وقتی معتاد به تلویزیون را ازتماشای آن محروم می کنیم نشانههای محرومیت از آن پدیدار میشود. یکی دیگر از نشانههای رفتار اعتیادی احساس گناه ملازم آن است.
بررسیها نشان دادهاست معتادان بهتلویزیون دارای احساس گناه هستند، ولی سایر وسایل برای پرکردن اوقات فراغت احساس گناه ایجاد نمیکنند و شادی و خشنودی ناشی از آنها بیشتر و ادامهدارتر است، اما تلویزیون به جای احساس رضایت، احساس گناه ایجاد میکند.
اعتیاد به تلویزیون مانند اعتیاد به مواد مخدر دنیایی از خیال و توهم ایجاد کرده و جای واقعیتها را میگیرد و مانند همه انواع دیگر اعتیادها تماشای آن ناشی ازعدم رضایت و خشنودی واقعی درزندگی است.
اشخاص به چهار دلیل میل به فرار از احساس ملامت ازشرایط زندگی روزانه، میل به داشتن موضوعی برای صحبت با دیگران، میل دیدن اشخاص ومناظری در تلویزیون برای مقایسه شرایط خود با آنها و درجریان حوادث دنیا قرار گرفتن پای تلویزیون مینشینند.
یکی از نکات جالب درارتباط باتلویزیون این است که همه چیز راکوچکتر به نمایش میگذارد. تمام اشیا و اشخاصی که در تلویزیون تماشا میکنیم ازاندازه واقعیاشان کوچک تر هستند. بهمفهومی این موضوع درباره همه اعتیادها صدق میکند. رفتارهای اعتیادی تجربه ما را از زندگی کاهش میدهند.
اعتیاد به الکل (الکلیسم) :
اعتیاد بهالکل از قدیمیترین و کهنترین نوع اعتیادهاست. الکلیسم عبارت است ازوابستگی فیزیولوژیک(جسمانی) و روانی بهالکل که موجب بروز بیماریهای مزمن و بروز مشکل در روابط بین فردی و مشکلات خانوادگی و کاری میشود.
علایم شایع این رفتار اعتیادی، کم بودن تحمل نسبت به بروز اضطراب نیاز به الکل در آغاز روز، یا در زمانهای استرس، بیخوابی، بروز یک حالت ناخوشایند و سردرد صبح روز بعد از مصرف زیاد الکل و نیز بیشتر شدن موارد غیبت و حاضر نشدن سرکار، مشغولیت ذهنی زیاد برای تهیه الکل و پنهان کردن نوشیدنی الکلی از خانواده و دوستان ، احساس گناه یا آزردگی و تحریکپذیری نسبت به واکنش دیگران است.
علائم مراحل پیشرفته نیز از هوش رفتن در کوتاهمدت بهدفعات، کاهش حافظه، بروز یک حالت هذیانی همراه با لرزش است. علایم دراین حالت عبارتنداز لرزش، توهمات، گیجی، عروق ریزش، تندشدن ضربان قلب. این حالت اغلب در اثر نرسیدن الکل رخ میدهد.
عوارض الکلیسم ، بروز بیماری کبدی، اختلال رشتههای عصبی دستوپا و نیز دستگاه عصبی، کاهش علاقه و توانایی جنسی است.
علل این رفتار اعتیادی ، عوامل شخصیتی ، تاثیرات خانوادگی بهخصوص الکلی بودن والدین یا طلاق آنها، عوامل ارثی فشار اجتماعی یا فرهنگی برای نوشیدن الکل و اختلالات شیمیایی در بدن است.
در برخی از گروههای قومی میزان الکلیسم بالاست که ممکن است به دلایل اجتماعی یا زیستشناختی باشد.
اعتیاد به خوردن :
پژوهشگران با اسکن مغز انسان دریافتهاند که سازوکار گرایش به پرخوری در مغز همچون اعتیاد به مواد مخدر است.
اسکن مغز افراد دارای اعتیاد بهخوردن، نشان داده است که قسمتی در مغز که سیری را کنترل میکند همان قسمتی است که میل به مواد مخدر در معتادان را برمی انگیزد.
اعتیاد غذایی در شکلها و انواع مختلف وجود دارد که میتواند چاقی بیش از حد، دیابت، جوع و سایر بیماریهای خطرناک منجر شود.
بعضی از انواع موادغذایی اعتیاد آور کافئین ( چای قهوه) ، شکر و شکلات هستند.
علائم معتادان غذایی میل زیاد برای غذایی بخصوص، گرسنهشدن بعد از مصرف بعضی غذاها، گوشهگیری ، اضطراب ، کج خلقی و بد اخلاقی هنگام گرسنگی ، سوء تغذیه به مدتی طولانی ، افزایش وزن و خستگی میباشد.
معتادان به روابط غیراخلاقی :
واژهاعتیاد به روابط غیراخلاقی در سال میلادی مطرح شد و برای توصیف افرادی بهکار برده میشود که بهگونهای وسواسی درپی تجارب جنسی متعدد هستند و در صورت عدم ارضای نیاز جنسی دچار تشویق و اضطراب میشوند.
وابستگی به این روابط بهمعنای وابستگی روان شناختی و جسمی به برقراری روابط جنسی است.
اغلب اوقات معتاد بهاقدام جنسی میخواهد و در واقع نیاز دارد او را دوست بدارند، اما ازآنجا که خود رااز این مهم محروم میداند، راه دیگری انتخاب می کند و میخواهد دستکم هنگام اقدام جنسی مورد مهر و محبت واقع شود.
برای کسانی که اقدام روابط غیراخلاقی را برای فرار از تالم انتخاب می کنند ، تن دادن به اقدام جنسی اقدامی آرامش بخش است. در نتیجه برای خاموش کردن آتش درون به این عمل روی میآورند.
اعتیاد به کار :
این نوع از اعتیاد به نظر مثبت میآید، اما عوارض آن باعث میشود این نوع از اعتیاد را نیز مضر تلقی کنیم.
علائم هفت گانه اعتیاد به کار ، مشغول بودن به کار به طور دائم، قائل شدن مقررات بیشتر از اندازه برای خود و دیگران ، دقت در بیعیب بودن کار، مشکل داشتن در روابط اجتماعی ، آرامش ناپذیری ، کم تحملی و بیتوجهی به نیازهای جسمی و احساسی خود از جمله علائم هفت گانه اعتیاد به کار است.
این نوع رفتار اعتیادی ، بینهایت قدرتمند است که به مرور به بیثباتی عاطفی و احساسی و سرانجام به مشکلات خانوادگی میانجامد.
از آن جا که شخص معتاد به ظاهر در پیشگاه وجدان اخلاقی اجتماع سر بلند و رو سفید است، متاسفانه گناه سردی و بیتفاوتی در روابط عاطفی و عشقی را به راحتی به گردن دیگری گذارده و هرگز به فکر چارهجویی و درمان نمیافتد. این اعتیاد همچون سایر وابستگیها در ابتدا معقول و متعارف به نظر میرسد.
مثل همه معتادین ، این افراد ساعات گرفتاری خود را کمتر از آن چه هست بیان میکنند و تمامی ساعاتی را که در منزل و روزهای تعطیل به مسائل مربوط به کار مشغولند، نادیده میگیرند.
در عین حال این افراد به نیاز همسر و فرزندان خود بیتوجه بوده و اعتراض آنان را نشانه بهانهگیری و پر توقعی میدانند.
افسردگی ، تحریف واقعیت ، کاهش اعتماد به نفس از جمله علائم این نوع از رفتار اعتیادی است.
در مراحل خطرناک، بیماران نسبت به سلامت خود بیتوجه شده نیازهای روحی و جسمانی خود را نادیده گرفته و در خطر ابتلاء به بیماریهای گوناگون قرار می گیرند.
برخی از روانپزشکان معتقدند که این افراد رضامندی ناشی از کار و توجه حاصله از کارایی را جایگزین تمامی نیازهای طبیعی خود کرده و از ایجاد روابط انسانی بر مبنای عواطف و احساسات سالم عاجز میشوند.
دیدگاه ها :
سعید نوروزی جوینانی کارشناس دفتر پیشگیری از آسیبهای اجتماعی سازمان بهزیستی کشور درباره رفتارهای اعتیادی ، میگوید: انواع و اقسام رفتارهای اعتیادی مانند اعتیاد به الکل، کار ، تلفن همراه و یا اینترنت دامنگیر برخی از افراد شدهاست که با پناه بردن به چیزی از خارج از خودشان احساس آرامش میکنند.
بهگفته وی، هسته اصلی یک رفتار اعتیادی از آنجا ناشی میشود که فرد به دنبال شیوهای است برای حل یکی از مشکلات خود و در این راه انجام یک رفتار را برای حل مشکل خود مناسب میبیند.
فعالیتهای حرفهای ، شغلی و ارتباطی معتادان به رفتارهای اعتیادی تحت تاثیر این رفتارها قرار میگیرد.
نوروزی تصریح میکند : فزاینده و صعودی بودن رفتار ، عدم موفقیت برای قطع رفتار توسط شخص ، عدم قدرت فرد در خودداری از این رفتار برغم وجود پیامدهای منفی ، ایجاد رنجش برای خود و دیگران به خاطر رفتار اعتیادی ، احساس گناه داشتن از جمله مولفههای یک رفتار اعتیادی است.
این کارشناس میگوید : جو احساسی به نام "شرم زهرآگین" در برخی افراد باعث میشود این افراد خود را به عنوان یک موجود دوست داشتنی فرض نکنند و میخواهند چیزی غیر از خودشان باشند.
وی یکی از روشهای پیشگیری از اعتیاد را پذیرش " خود واقعی " خود می- داند و میگوید: یکی از عوامل بروز معضل اعتیاد فرار از " بیخودی " توسط فرد و پناه به رفتارهای اعتیادی است.
نوروزی با اعلام این مطلب که رفتارهای اعتیادی "سهل الوصول و زود پاسخ" هستند، میگوید: برخی افراد وقتی مواد را کنار میگذارند که به عنوان غول اول مطرح است، غول دوم یعنی تمایلات شدید جنسی بعد از دوره بهبودی به سراغشان میآید.
وی تاکید میکند: لزوما اعتیاد بهرفتارهای جنسی همیشه به دنبال اعتیاد به مواد مخدر پدید نمیآید.
نوروزی اضافه میکند : اعتیاد به رفتار جنسی به فرد احساس آرامش و امنیت می دهد که دخیلبودن وی در رفتارهای جنسی شدید و اشتغال ذهنی این فرد باعث میشود، تعاملات خانوادگی ، روابط او با دوستان و اوقات فراغت وی تحت تاثیر قرار گیرد.
وی میگوید : در این شرایط، فرد توانایی به تعویق انداختن تمایلاتش را ندارد و به دنبال انجام این عمل در پی دست یافتن به آسایش خاطر زودرس است.
به گفته این کارشناس ، بررسی سوابق معتادان رواط غیراخلاقی نشانگر آن است که معمولا در کودکی از آنها به طور مکرر سوء استفاده جنسی صورت گرفته است.
وی تاکید میکند : بسیاری از این افراد در خانوادههایی رشد کرده اند که کنترل شدیدی روی آنها بوده است و یا اعضای خانواده آنها معتاد بهمصرف مواد مخدر و الکل بودهاند.
به گفته نوروزی، معتادان جنسی مقاومت در برابر تکانه میل جنسی ندارند.
وی وسوسههای جنسی را به دو گونه "سمبولیک یا نمادین" و " غیرسمبولیک یا غیرنمادین" تقسیم کرده و میگوید: در وسوسه سمبولیک درمواجه با نمادهای فعالکننده، میل درفرد ایجاد میشود و در غیرسمبولیک بنیادهای بیرونی ندارد و از نیاز جسمی بدن سرچشمه میگیرد، دراین شرایط فرد کنترل نسبت به قطع این رفتار ندارد و برغم پیامدهای نادرست این رفتار ، باز هم به این رفتار ادامه میدهد.
دخیل شدن بیش از حد فرد در رفتارهای جنسی در زمانهای طولانی ، مقاومت ناکافی و عدم مقاومت نسبت به انجام رفتار جنسی ، تمایل به قطع، کاهش و کنترل رفتارجنسی ، صرف وقت فراوان برای تدارک رابطه، اشتغال ذهنی نسبت به رفتارها و نمادهای جنسی ، ادامه رفتارهای اعتیادی در این بخش به قیمت چشم -پوشی ازتعهدات حرفهای، تحصیلی و خانوادگی و اجتماعی از جمله علائم اعتیاد به زوابط غیراخلاقی هستند که نوروزی به آن اشاره میکند.
وی بخشی دیگر از این علائم را تمایل به افزایش تواتر این رفتار وتجربه رفتارهای پرخطر برای کسب اثر مطلوب با افراد با شیوه برقراری ارتباط مخاطره آمیز، محدودشدن رفتار اجتماعی فرد و دست کشیدن ازحضور اجتماعی حرفهای و تفریحی ، تنش و اضطراب در مواقع ناتوانی از برقراری ارتباط و آزار دیگران ذکر میکند.
دکتر " سیدعلی فخرایی " روانپزشک و مدیر درمانگاه مرکز ملی مطالعات اعتیاد نیز رفتارهای اعتیادی را رفتارهایی قلمداد میکند که فرد به رغم دانستن مشکلزا بودن رفتار، به آن ادامه میدهد.
وی معتادان به مواد مخدر را به سه دسته مصرفکنندگان تفننی ، معتادان کم خطر و افراد با درصد ریسک بالا و پرخطر تقسیم کرده و میگوید: افراد با ریسک بالا تزریقی هستند، دزدی میکنند، بیخانمان و بیکار هستند.
این روانپزشک ادامه میدهد: افراد پرخطر روی درمان نگهدارنده هستند و و متادون و بوپرنورفین رایگان در اختیار آنها قرار میگیرد.
وی اضافه میکند : همچنین این افراد از بازار و جامعه مصرف دور نگاه داشته میشوند تا دیگران را تشویق نکنند وباعث آلودگی افراد سالم نشوند و به این ترتیب بقیه نیز کنترل شدهاند.
اما به گفته فخرایی، درصد از بیماران روانی مشکلات جنسی درمان نشده دارند که ممکن است به دلیل بروز این مشکل در آنها به دنبال خوددرمانی با مصرف مواد مخدر بروند.
دکتر فیروزه رییسی رییس بخش مشکلات جنسی بیمارستان روانپزشکی روزبه نیز در تعریف اعتیاد افراد به روابط غیراخلاقی میگوید : یک سری رفتارهای جنسی تکرارشونده فرد که بهرغم تمایل خود انجام میدهد غیرقابل کنترل است.
وی اضافه میکند : اوائل فرد با تمایل و اراده خود اقدام به این رفتار می کند، اما بعد در سیکلی قرار میگیرد که به رغم مضراتی که برای تحصیل و شغلش دارد، نمیتواند از آن جلوگیری کند.
به گفته رییسی ، هنوز مطالعات مدونی درباره این اعتیاد در کشور صورت نگرفته است.
وی اضافه میکند : این نوع از اعتیاد پیشینه تاریخی دارد ، اما اینکه در ایران در حال حاضر بیشتر مورد توجه قرار میگیرد به دلیل رواج اینترنت می باشد که افراد زیادی را تحت تاثیر قرار میدهد.
وی میافزاید ، بررسی این اختلالات چند حیطهای است، به گونهای که بررسی همه جانبه آن نیازمند وجود روانپزشک، روانشناس ، اورولوژیست و متخصص غدد است.
"براتیسده" یک مقام سازمان بهزیستیکشور نیز در خصوص "رفتارهای اعتیادی" گفت : این بحث اخیرا مطرح شده است و موضوعاتی چون"روابط جنسی" ، "اینترنت" ، "پرخوری " و "تلفن همراه" را در بر میگیرد.
بهگفته وی ، وجه مشترک تمامی رفتارهای اعتیادی ، این است که وقتی فرد به این رفتارها مبتلا شد ، نمیتواند از انجام آن دست بکشد و دچار "تکانه" یا " اضطرار" برای مبادرت به این رفتار میشود.
این مقام بهزیستی اضافه میکند : انجام این رفتارها موانعی را در قبال عملکرد اجتماعی و شغلی فرد ایجاد میکند.
"براتیسده" ضمن اعلام این مطلب که درکشور به طور سازمان یافته و منسجم رفتارهای اعتیادی بررسی نمیشود، میگوید: انکار کردن این موضوعات به دلیل قبیح دانستن برخی از آنها در جامعه دلیل بر نبود آن نیست و دستگاههایی چون وزارتخانههای رفاه، بهداشت ، فرهنگ و ارشاد اسلامی و آموزش و پرورش باید به منظور حل مشکل در این عرصه وارد شوند.
وی اضافه میکند : برخی رفتارهای اعتیادی باعث میشوند امکان ابتلا به سایر رفتارهای اعتیادآور در فرد فراهم شود.
در ایران "مرکزملی مطالعات اعتیاد" وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران با توجه به نامش میبایست کار مطالعاتی خود را به طور کلان و اعم در خصوص "رفتارهای اعتیادی" آغاز کردهباشد، اما به دنبال مراجعه به این مرکز مشخص شد پژوهش وتحقیق محققان آن تنها بر روی موضوع اعتیاد به مواد مخدر متمرکز است.
از سوی دیگر مطالعات نشان میدهد برخی رفتارهای اعتیادی بابرخی دیگر ارتباط تنگاتنگ (مواد مخدر و الکل) دارند و از این رو مطالعه همهجانبه تمامی این رفتارها به طور سازمان یافته ضروری به نظر میرسد.
کارشناسان امرمعتقدند بررسی جامع این رفتارها و یافتن راهکارهای مقابله بهآن نیازمند مشارکت مراکزی چون سازمان ملی جوانان، وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ستاد مبارزه با مواد مخدر ، سازمان بهزیستی ، وزارت علوم تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت است.
طلیعه سیدعلی
ایرنا
ایرنا
