تشکیل سازمان همکاری کشورهای دریای خزر

سرانجام اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر فرصتی را فراهم ساخت تا پوتین ، رئیس جمهور روسیه به دعوت همتای ایرانی خود احمدی نژاد که در حاشیه نشست شانگهای صورت گرفت پاسخ مثبت دهد

کد خبر: ۱۴۸۵۲۹

و دیداری را که از چند سال پیش انتظار آن می رفت ، محقق سازد.
ولادیمیر پوتین در حالی راهی تهران می شود که برخلاف دیدگاه بسیاری از همتایان غربی وی روابط ایران و روسیه تنها محدود به بررسی موضوعات عدم گسترش سلاحهای هسته ای و همکاری در زمینه انرژی نیست ، هرچند که این موضوعات مهمترین محورهای مذاکرات پوتین در تهران است و بسیاری از ناظران سفر پوتین را از این زاویه می نگرند.
در آستانه دیدار پوتین از تهران ،از یک سو سارکوزی ، رئیس جمهور فرانسه که در مصاحبه با نشریه روسی راسیکایا گازتیا از سیاست های دولت روسیه در قبال ایران انتقاد کرده خواستار سختگیری بر تهران شده است و از سوی دیگر سفر قریب الوقوع کاندولیزا رایس ، وزیر امور خارجه و رابرت گیتس ، وزیر دفاع امریکا در روزهای جمعه و شنبه به مسکو نشان دهنده فشار زیاد به پوتین برای صرف نظر کردن از سفر به ایران و همکاری با تهران است. اما پوتین به سهولت آب پاکی را بر دست همگان ریخته و با تاکید بر این که مسکو هیچ مدرکی دال بر تولید سلاح هسته ای در ایران ندارد، خیال همه بخصوص سارکوزی را راحت کرده است.
پوتین پس از دیدار و گفتگو با نیکلا سارکوزی همتای فرانسوی اش به خبرنگاران اظهار کرده است: هیچگونه اطلاعاتی نداریم که نشان دهد ایران تلاش می کند سلاح هسته ای تولید کند و ما بر این اساس عمل می کنیم که ایران برنامه های این چنینی ندارد.
پوتین افزود: روسیه همچنین با دیگر کشورها در زمینه ضرورت شفاف بودن کامل برنامه هسته ای ایران اشتراک نظر دارد. نباید فراموش کرد که تهران و مسکو در مورد مسائل بین المللی و منطقه ای تا حدود زیادی سیاست های مشترک دارند و بی تردید حضور پوتین در تهران که پس از سفر استالین در جنگ جهانی دوم به ایران صورت می گیرد، حکایت از حصول توافقاتی دارد که مسکو به آن خوشبین است چنان که الکساندر لوسیوکف در گفتگو با روزنامه ورسیانووستی از این خوشبینی سخن گفته است.
در این میان این سوال مطرح است که آیا این حضور می تواند زمینه ساز همکاری های گسترده تر میان ایران و روسیه و دیگر همسایگان ساحلی خود شده و ظهور سازمان همکاری کشورهای دریای خزر را همزمان با برگزاری این اجلاس رقم بزند؛ «جام جم» پیشنهاد می کند مقامات کشورمان برای تاسیس چنین سازمان منطقه ای در اجلاس 24 مهر رایزنی کنند.

حضور پوتین

اگرچه ایران از طریق دریای خزر همسایه روسیه است ، ولی تا پیش از فروپاشی شوروی سابق با این کشور مرزهای خشکی نیز داشت که با استقلال جمهوری های جنوبی شوروی ، این همسایگی پایان یافت. با این حال مواضع تهران و مسکو در مورد مسائل بین المللی و منطقه ای تا حدود بسیاری با یکدیگر انطباق یافت و این نزدیکی به عنوان عاملی برای ثبات منطقه مطرح شد. شاید نگاه ایران به حوادث و درگیری های جمهوری چچن به عنوان یک مساله داخلی نمونه ای از این همکاری ها باشد.
در حقیقت روسیه در ناحیه قفقاز، مرزهای افغانستان و آسیای مرکزی و از جنوب خزر از سوی همسایه ای چون ایران در قالب ساختار امنیتی قرار دارد و ناامنی در ایران ناامنی برای روسیه را رقم می زند.
محمود شوری ، کارشناس مسائل آذربایجان و روسیه در این باره به خبرنگار «جام جم» می گوید: حضور پوتین به عنوان اولین رئیس جمهور روسیه که بعد از انقلاب اسلامی به ایران سفر کرده اهمیت بسیاری دارد و این حضور که در چارچوب اجلاس سران خزر صورت می گیرد با توجه به ناموفق بودن اجلاس عشق آباد بر اهمیت آن افزوده و فرصتی دیگر را برای توافق کشورهای ساحلی فراهم آورده است که اهمیت دارد این فرصت از دست نرود. اگرچه روسیه به تنهایی یکی از 5کشور ساحلی دریای خزر است که به اندازه بقیه کشورها می تواند در تعیین رژیم حقوقی دریای خزر موثر باشد، اما نباید از نظر دور داشت که حضور پوتین علاوه بر بحث تعیین رژیم حقوقی دریای خزر در بحث های حاشیه ای بسیار موثر بوده و نکات برجسته ای را در بحثهای حاشیه ای نفت و گاز، حمل و نقل و بحث نظامی دریای خزر رقم زند.
شوری با اشاره به این که آمدن پوتین به تهران نقطه عطفی در روابط ایران و روسیه به شمار می رود بر این باور است که این سفر می تواند موضوع بوشهر را نیز به سرانجام برساند و دیگر در این چارچوب روس ها بسادگی نمی توانند آنچه را که تعهد می کنند به فراموشی بسپارند.
دکتر بهرام امیراحمدیان ، کارشناس مسائل روسیه حضور پوتین را در این اجلاس حائز اهمیت می داند و در این باره می افزاید: با وجود شرایط تحریم ، حضور رئیس جمهور روسیه در ایران حکایت از اهمیت سطح روابط خارجی میان دو کشور دارد. الهه کولایی ، کارشناس مسائل خزر و استاد دانشگاه نیز معتقد است که بدون تردید حضور پوتین برای روابط دوجانبه و مسائل فرامنطقه ای حائز اهمیت است و دو کشور در زمینه های مختلف می توانند از این حضور استفاده نمایند و شرایط را برای استفاده از ظرفیت ها تسهیل کنند.

سطح همکاری های دو کشور

عمده مبادلات اقتصادی بین ایران و روسیه شامل دوسوم صادرات روسیه به ایران و یک سوم صادرات ایران به روسیه است که فلزات روسیه و مواد غذایی ایران ، عمده آنها را تشکیل می دهد.شرکت های روس در مورد طرحهای نفت وگاز و نیز حمل و نقل و راه آهن ایران از جمله مشارکت در پارس جنوبی توسط «گازپروم» و نیز «تات نفت» در طرحهای مشترک انرژی و نیز راه آهن های روسیه در ساخت خطآهن آستارا رشت قزوین حضور دارند.
امیراحمدیان ، کارشناس مسائل روسیه با اشاره به این سطح از روابط میان دو کشور و حضور پوتین به همراه دیگر سران 5 کشور ساحلی و بررسی رژیم حقوقی خزر دراین باره می گوید: تصویب کنوانسیون محیط زیست خزر در اجلاس گذشته نشان داد که کشورهای ساحلی دریای خزر به نقاط مثبتی دست یافته اند که این نکته مثبت با به قدرت رسیدن محمداف در ترکمنستان و الهام علی اف در آذربایجان و تغییر در ساختار سیاسی این کشورها رویکرد مثبتی یافته است ؛ اما باید در نظر داشت که این رویکرد می تواند حضور سازمان همکاری های کشورهای ساحلی خزر را رقم بزند.
این کارشناس مسائل روسیه با اشاره به این که ابتکار تشکیل این سازمان می تواند از سوی ایران در حاشیه این اجلاس مطرح شود تاکید کرد: تشکیل چنین سازمانی علاوه بر همکاری های اقتصادی می تواند نقش برجسته ای در نزدیکی کشورهای ساحلی این دریا به یکدیگر داشته باشد.
کشورهای ساحلی دریای خزر در اکو (سازمان همکاری های اقتصادی) عضو هستند و به جز آذربایجان همگی از اعضای شانگهای به شمار می روند. در عین حال ، همه این کشورها در سازمان کنفرانس اسلامی حضور دارند و روسیه نیز نقش ناظر را در این سازمان ایفا می کند که این نزدیکی و همگرایی ها می تواند در قالب تشکیل چنین سازمانی گسترش یابد.
وی با اشاره به این که شاید یکی از موارد اختلاف کشورها در مورد بهره برداری از منابع زیر بستر و نفت باشد تصریح کرد: نباید فراموش کنیم که ایران منابع اندکی در زیر بستر دارد و از این رو، نباید سایه نفت در دیگر همکاری ها از جمله حمل و نقل و محیطزیست ، پروژه های فنی و اقتصادی ، توریسم ، کشتیرانی و... اثر گذاشته و تنها جنبه انرژی در نظر گرفته شود.
5 بندر باکو آذربایجان ، ماخاچ کالاو آستاران خان در روسیه ، آکتائو در قزاقستان و ترکمن باشی در ترکمنستان دارای ظرفیت های بسیاری برای توسعه مسافربری ، کشتیرانی و شیلات هستند که توجهی به آنها نمی شود و می توان این همکاری ها را در قالب سازمان همکاری کشورهای دریای خزر گسترش داد.