تلاش همگانی برای داشتن قلب سالم
تلاش همگانی برای داشتن قلب هایی سالم این شعار امسال روز جهانی قلب است. بنیاد جهانی قلب ، به منظور افزایش آگاهی عموم از بیماری های قلبی و روشهای پیشگیری برای کاهش این بیماری ها
به همین مناسبت و برای آشنایی بیشتر با اقداماتی که در این روز از سوی انجمن ها و مراکز قلب در جهان صورت می گیرد گفتگویی را با دکتر مسعود قاسمی ، رئیس انجمن آترواسکلروزیس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران ترتیب داده ایم تا اطلاعات جامع و مفیدی را درباره قلب ، سلامت آن و مناسبت روز جهانی قلب در اختیار خوانندگان قرار دهند.
چرا امروز ، روز جهانی قلب نامیده شده است؛
از دید ما متخصصان قلب ، هر روز روز جهانی قلب محسوب می شود زیرا ما با یک بیماری بسیار مشکل ساز سروکار داریم که به آن بیماری عصر یا بیماری مدرنیسم هم گفته می شود. ابتدا لازم می دانم به نکاتی اشاره کنم . اول این که خوشبختانه در همه دنیا از جمله در کشور ما قابلیت های تشخیص بموقع بیماری های قلب و عروق ارتقاء پیدا کرده و می توان گفت به طور کلی مجموعه گروههای درمانی بیماری های قلب شامل پزشکان عمومی ، گروه پرستاری قلب و گروههای تخصصی در رشته های مختلف تکامل قابل توجهی یافته اند. از سوی دیگر ، امکانات دارویی خوب و روشهای درمانی مورد استفاده سبب شده امروزه جان بیماران حتی الامکان حفظ شود و گرچه این روند منجر به افزایش تعداد بیماران تحت درمان می شود اما به زنده ماندن آنها و افزایش طول عمرشان کمک می کند اما بهترین تعریفی که می توان برای روز جهانی قلب ارائه کرد این است که روز جهانی قلب سمبلی از مجموعه فعالیت های همگون و بسیار گسترده در دنیا و در عین حال یک نیاز برای هماهنگ تر شدن این فعالیت ها به دلیل اهمیت فوق العاده بیماری است . اطلاع دارید که بیماری قلب و عروق در مقایسه با دیگر مسائل و بیماری ها و حتی حوادث ، بالاترین میزان مرگ و میر را در دنیا دارد و در میان همه علل مرگ و میر ، این بیماری ها حرف اول را می زنند بنابراین رسالت روز جهانی قلب معرفی راهکارهای بهتر برای کاهش این بیماری ها به مردم و آگاه سازی عموم از روشهای پیشگیری و درمان است و از طرفی متخصصان قلب و عروق و دست اندرکاران سلامت در این روز گردهم می آیند تا علاوه بر آگاه سازی ، این پیام را به گوش مردم برسانند که ما در تلاشیم هرچه بهتر با این بیماری قرن مقابله کنیم اما همچنان نیازمند کار بیشتری هستیم.
در حال حاضر سیستم تشخیص درمانی قلب و عروق کشور ما با استانداردهای جهانی چه فاصله ای دارد؛
در رشته قلب و عروق باید بگویم خوشبختانه در شرایط قابل قبولی قرار داریم. محک ما در این ارزیابی 2چیز است ؛ یکی موضوع درمان بیماری هاست که در زمینه های مختلف مثل درمان تنگی عروق ، بیماری مادرزادی قلب و بیماری های دریچه با سطح جهانی قابل مقایسه است و همچنین درمان های دارویی برای مثال در مورد نارسایی قلب ، فشارخون و چربی خون هستند که معیارهای ما نیز معیارهای دیگر نقاط جهان است و در این مورد هم موفقیت نسبی داریم اما محک دیگر ما ارتباطات پزشکی و کنگره هایی هستند که در آنها شرکت می کنیم و اغلب همراه با مقاله هستند. برای مثال در همایش قلبی که بتازگی در وین برگزار شد بنده مقاله ای را در زمینه آنژیوپلاستی بیماران دیابتیک ارائه کردم . همکاران دیگر نیز به همین ترتیب با ارائه مقاله در محافل علمی جهان شرکت می کنند. بعلاوه حضور همکاران خارجی یا ایرانی خارج از کشور در همایش های قلبی که ما برگزار می کنیم نشان دهنده این است که در رشته قلب و عروق شرایط قابل قبولی در دنیا داریم . در زمینه تجهیزات پزشکی باید بگویم وسایل پیشرفته ای مانند سی تی اسکن 64 را در اختیار داریم که خیلی از کشورها هنوز آن را وارد نکرده اند ، در حالی که ما در تلاش ارائه مقاله در این زمینه هستیم البته این شرایط خوب درمانی نباید باعث ایجاد یک غرور کاذب شود که ما را از ادامه راه بازدارد.
یکی از حوزه های جدید تحقیقاتی در زمینه سلامت قلب و عروق ، کاردیولوژی مولکولی است. در این باره قدری توضیح دهید.
به طور کلی در علم کاردیولوژی به چند مبحث خیلی مهم و ویژه رسیده ایم که یکی از آنها نانوتکنولوژی است. نانوتکنولوژی با ایجاد فضای وسیع تکنیکی واقعا راه را باز کرده و هم اینک ما قادریم به مدد این فناوری ها وسایل فوق العاده ظریف مثل استنت را به داروهای خاص آغشته کرده ، در فضای چند دهم میلی متر وارد رگ قلب کنیم و با استفاده از فناوری تصویری ، داخل رگ را در ابعاد کمتر از یک میلی متر ببینیم و پلاکها را تشخیص داده ، اندازه گیری و عارضه را مشخص کنیم . از این حوزه تا سلولهای بنیادی که نقش ویژه ای از تحقیقات قلب و عروق را به خود اختصاص داده اند ، همگی آینده درخشانی را در پزشکی بدن انسان رقم خواهند زد و اما پزشکی مولکولی که بخشی از آن کاردیولوژی مولکولی است در واقع بر مبنای به کارگیری ژنتیک و زیست شناسی مولکولی در تشخیص و درمان بیماری های قلبی بنا نهاده شده است .در این بخش از روشهای مولکولی و سلولی برای درک مکانیسم های اساسی تنظیم عملکرد طبیعی قلب و مکانیسم های دخیل در بیماری های قلبی عروقی استفاده می شود. اقدام کلی مبتنی بر تمرکز بر مکانیسم های اساسی تنظیم کننده فرآیندهای بیولوژیک است که در آنها از مدلهای مناسب که ممکن است بافتها و سلولهای قلبی عروقی را مستقیم یا غیرمستقیم درگیر کنند ، استفاده می شود.به کمک این سه حوزه علمی نوین ، ساخت داروها و به کارگیری روشهای درمانی که قبلا بدون آزمایش روی موجود زنده میسر نبود ، ممکن می شود. در حقیقت این مجموعه بسیار مهم فناوری به کمک ما آمده اند و ما پزشکان در کنار مهارت هایی که کسب می کنیم مجری این پیشرفت های تکنیکی و در عین حال وابسته به آنها هستیم.
در زمینه سلولهای بنیادی تلاشهایی در کشور ما صورت گرفته است. آیا در زمینه سلامت قلب نتایج مشخصی به دست آمده است؛
تحقیقات در حوزه سلولهای تمایزنیافته یا بنیادی بسیار وسیع است و درباره قلب و عروق هم اقدامات تحقیقی حتی در کشور ما هم انجام شده ، اما نتایج هنوز به سطح مطلوبی که در عمل قابل اجرا باشند نرسیده اند بنابراین علی رغم آگاهی از امیدبخش بودن این تحقیقات ، نباید امید کاذبی را برای بیمارانی که در حال حاضر از بیماری های قلبی رنج می برند ایجاد کرد زیرا ممکن است آنها را به اشتباه انداخته از درمان های فعلی و رایج هم بازبدارد.
فعالیت تخصصی شما کاردیولوژی اینترونشنال است. این حوزه چه اقداماتی را در بر می گیرد؛
رشته داخلی قلب و عروق سه حوزه فوق تخصصی به غیر از جراحی قلب دارد. یکی از این تخصص ها شامل باز کردن رگهای قلب ، دریچه ها و رگهای عروقی بدن است . در واقع در قسمت اینترونشنال کار به درمان عروق و دریچه ها تقسیم می شود. در تلاش خیلی جدید، دریچه های مصنوعی بدون باز کردن قفسه سینه از طریق رگ پا در قلب کار گذاشته می شوند و این یک پیشرفت چشمگیر و قابل توجه است .باز کردن دریچه ها با بالنهای اختصاصی یکی از معمولی ترین کارهایی است که انجام می دهیم و در مورد دریچه میترال هم یکی از آمارهای بزرگ را در مقایسه با خیلی از کشورها داریم .برای مثال آمار این کار توسط خود من بیش از 1600 - 1700 مورد بوده و در کل جهان بیش از 10 - 12نفر نیستیم که چنین آماری داریم چون در یک دوره با موارد زیادی از بیماری روماتیسمی روبه رو بودیم بنابراین اینترونشنال مربوط به رگهای قلب و عروق بدن از باز کردن رگهای مسدود دست و پا ، شریان های گوارشی ، کلیه ، عروق گردن و عروق داخل مغز است . بخش دیگر تخصصی رشته الکتروفیزیولوژی است که در آن درمان قسمتهای خاصی در قلب که ضربان های نامنظم ایجاد می کنند ، با استفاده از امواج صوتی انجام می شود و بالاخره رشته اکوکاردیوگرافی که به وسیله آن از روی پوست می توان اطلاعات دقیق داخل قلب را بدون هیچ اشعه ای به دست آورد.
در استفاده از آنژیو پلاستی و کاشت استنت چقدر احتمال انسداد مجدد عروق وجود دارد؛
بیماری های قلبی عروقی همیشه امکان عود دارند زیرا تا به مرحله درمان غیرفیزیکی یعنی استفاده از پزشکی مولکولی و بیولوژی در درمان نرسیده ایم ، درمان ها فیزیکی هستند و به گونه ای عوارض را ترمیم می کنند اما بیماری تا حدی باقی می ماند البته با استفاده از تکنولوژی های جدید واقعا احتمال عود کاهش می یابد اما این مساله به عوامل مختلف از جمله نوع ضایعه ، نوع بیماری ، رگی که دچار انسداد شده ، طول ضایعه و گرفتگی ، نوع استنت به کار رفته و خود بیماری که تحت درمان قرار می گیرد بستگی دارد. آمارهای اخیر در مورد استنت های مناسب زیر 9درصد عود تنگی را نشان می دهد که رقم فوق العاده خوبی است ، اما به هر حال ما همچنان در تلاشیم به کمک تجهیزات پیشرفته تر از این عود جلوگیری کنیم.
در مورد کار استنت گذاری کاروتید که اولین بار شما در کشور انجام دادید توضیح دهید.
استفاده از این روش را پس از دوره هایی که ابتدا در داخل و سپس در خارج از کشور گذراندم آغاز کردم.اولین مورد آن را در سال 1382 در بیمارستان ساسان که وابسته به بنیاد جانبازان است انجام دادم و بویژه از این بابت خوشحالم و در گردهمایی انجمن قلب همان سال روش را معرفی کردم .در این روش فیلتر خاصی در قسمت فوقانی رگ کار گذاشته می شود و در این صورت پس از گذاشتن استنت اگر در محل آنژیوپلاستی ذراتی جدا شوند در فیلتر جمع شده آن را خارج می کنیم و به این ترتیب ذرات موجب آمبولی مغزی نمی شوند.
|
سیاست های نهادهای مرتبط با سلامت قلب دو گروه در مورد سلامت قلب درگیر هستند ، گروه دولتی که مربوط به وزارتخانه است و قسمت دیگر ، گروه غیردولتی یا NGO که شامل انجمن های قلب و آترواسکلروز و انجمن جراحان قلب است. همچنین لازم می دانم به اقدام مفید صورت گرفته در مجلس توسط همکارم آقای دکتر حسنی که از نمایندگان مجلس هم هستند اشاره کنم که قسمتی از درآمد ناشی از سیگار و مالیات آن را به پیشگیری و درمان بیماری های قلب و عروق اختصاص داده اند. بنابراین باید گفت همکاران در سطح دولتی به تلاش بی وقفه و مثمرثمری ادامه می دهند. در بخش غیردولتی یا NGO نیز بر حسب توانمان در حوزه اطلاع رسانی علمی فعالیت داریم. از اقدامات صورت گرفته در این زمینه برگزاری یک کنگره بزرگ بین المللی است که امکان تبادل آخرین اطلاعات و دستاوردهای پزشکی برای پیشگیری و درمان بیماری های قلب و عروق میان متخصصان داخلی و خارجی را فراهم می آورد. این کنگره اواخر خرداد امسال برگزار شد. همایش دیگر ، کنگره انجمن جراحان قلب است که در آبان ماه برگزار می شود. همکاران ما در انجمن قلب نیز کنگره های دوسالانه دارند ، ضمن این که انجمن قلب و انجمن آترواسکلروز در واحد پیشگیری و درمان سمینارهای یک روزه تخصصی قلب و عروق را برگزار می کند. این همایش ها و سمینارها محافلی هستند که همکاران ما در رشته های تخصصی مانند پمپ جراحی قلب ، اکوکاردیوگرافی ، الکتروفیزیولوژی ، پرستاری قلب و آنژیوگرافی به گونه ای فعال در آنها شرکت دارند. این مجموعه که در اختیار«NGO»هاست به رغم مشکلات مربوط به تامین بودجه با همکاری و حسن نیت همکاران و مراکز ذی صلاح در وزارت بهداشت تلاش می کند و همچنان امید به تلاش و یاری بیشتر دارد. |
بتازگی برنامه تلویزیونی را در زمینه سلامت قلب ارائه کردید که از شبکه یک سیما پخش شد. تا چه حد این برنامه ها را در پیشگیری و درمان به موقع بیماری های قلب و عروق موثر می دانید؛
بی تردید بسیار موثر ، مفید و تاثیر گذارند. این فقط نظر من و همکارانم نیست بلکه بیمارانی که شاهد برنامه بودند آن را به ما منعکس کرده اند و ما هم به طرق مختلف این تاثیرگذاری را مشاهده کردیم . برای نمونه در همین بیمارستان لاله به طور اتفاقی با بیماری ملاقات کردم که توسط همکاران دیگر متخصص قلب تحت درمان قرار گرفته بود اما به من گفت با دیدن آن برنامه تلویزیونی و آگاهی از بیماری های قلبی و علایم آنها به پزشک مراجعه کردم و پس از آنژیوگرافی 3 انسداد در عروق قلبم تشخیص داده شد ، تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفتم و فردا هم از بیمارستان مرخص می شوم .این یک نمونه از مواردی است که به ما منعکس شده و ما را متوجه کرده که تولید این گونه برنامه ها بسیار مفید و کارآمد است. در واقع در زمینه اطلاع رسانی رسالتی که ارتباطات جمعی دارد قابل مقایسه با کار منفرد ما در مطب نیست . شما با پوشش دادن این اطلاع رسانی که اگر اغراق نکنم موثرترین روش انتقال اطلاعات پزشکی و هوشیار کردن افراد جامعه و بیماران و بالاخره بهترین راه برانگیختن حس مراقبت و هوشیاری نسبت به سلامت است ، این پیام را منتقل می کنید که همه باید برای بهره مندی از قلبهای سالم تلاش کنیم.
شعار روز جهانی قلب این عبارت است «تلاش همگانی برای داشتن قلبهای سالم». فکر می کنید برقراری ارتباط بین نهادهای مختلف از خانواده تا نهادهای دیگر واقعا چطور میسر می شود؛
این کار جز به مدد اطلاع رسانی جامع و گسترده به کمک صداوسیما ، روزنامه ها و مجلات ، ارتباط با وزارت بهداشت و مراکز غیردولتی فعال در زمینه سلامت قلب میسر نخواهد شد. این ارگان ها با یک برنامه مدون قادر خواهند بود آگاهی های لازم را به افراد جامعه ارائه دهند. امکانات پزشکی آماده است و پزشکان هم هستند ، مساله مهم ایجاد ارتباط برای رساندن بیماران به این امکانات است .درخصوص بیماری های قلب و عروق بسیاری از اقدامات زمانی واقعا مفید هستند که اجتماع یا افراد نیازمند کمک ، به آنها دسترسی پیدا کنند و تا زمانی که اطلاع از این نیاز درمانی نداشته باشند مراجعه نمی کنند. بسیاری از اطلاعات حتی به زمان قبل از بیماری مربوط می شود که به پیشگیری کمک می کند.مردم باید بدانند و آگاه باشند از 25 سالگی به بعد باید به منظور بررسی فاکتورهای مهم تحت آزمایش خون قرار گیرند ، باید بدانند چربی خون بالا چه تبعات ناخوشایندی را در پی دارد باید آگاه باشند اگر دچار درد قفسه سینه شدند براحتی از کنارش نگذرند و به پزشک مراجعه کنند باید مطلع باشند اگر در فامیلشان سابقه بیماری قلبی وجود دارد و آنها هم علائمی دارند بیشتر در معرض خطر هستند باید آگاه باشند سیگار کشیدن واقعا خطر مشکلات قلبی را افزایش می دهد باید بدانند رژیم غذایی پرچرب سلامت قلب و عروق آنها را در معرض خطر قرار می دهد و همه اینها از طریق سیستم های اطلاع رسانی باید به گوش مردم برسد. این کار گروهی که در شعار روز جهانی قلب هم به آن اشاره شده ، ساده ترین و در عین حال مهمترین بخش کار است و هدف روز جهانی قلب هم همین آگاه سازی است و در حقیقت بنیاد جهانی قلب با فرماندهی این مجموعه در نظر دارد تلاشهای صورت گرفته اثرگذار باشند. مطمئنا افراد برای کسب آگاهی راهی ندارند جز این که این پیامها، توصیه ها و راهکارها را از طریق رسانه ها بشنوند و ببینند و بعد در صورت نیاز مراجعه کنند.
بهترین تعریف برای شیوه زندگی سالم چیست؛
شاید ارائه یک تعریف کاملا جامع کمی دشوار باشد اما در این مورد دو محور را باید در نظر گرفت . محور اول این که روشهای حفظ سلامت را بدانیم زیرا تا این آگاهی نباشد ، عملا قادر به بهره مندی از زندگی سالمی نخواهیم بود. افراد می دانند که هدفی دارند و برای رسیدن به آن راههایی وجود دارد اما نمی دانند کدام راه را باید انتخاب کنند که آنها را به مقصد برساند و این وظیفه ماست که راه درست را به آنها معرفی کنیم . در این باره بخش عمده ای از کار متمرکز بر درمان بیماری هاست و آگاهی دادن برای این که دوباره بیماری ها گریبانگیر افراد نشوند که این در واقع همان پیشگیری ثانویه (Secondary Prevention) است . مساله دیگر این که آگاهی های اجتماعی باید از مدرسه که فاز بسیار مهمی است آغاز شود. تمام نهادها باید یک برنامه مشترک را که هدفش تامین سلامت افراد است دنبال کنند. مدارس ، ادارات و در همه موسسات لازم است بایدها و نبایدهای سلامت اجرا شود. در حال حاضر مساله روغن جامد یکی از معضلات اصلی است و البته در این مورد هم در تلاشیم اقدامات مفیدی انجام دهیم.
آیا برنامه خاصی در این خصوص دارید؛
قرار است در مهر ماه طی یک همایش تغذیه که به همت وزارت بهداشت ، وزارت بازرگانی و وزارت جهاد کشاورزی برپا می شود ، کنگره ای تحت عنوان کنگره روغنها برگزار شود که بنده افتخار دبیری آن را خواهم داشت . این اقدام ارزشمند و بزرگی خواهد بود که همه مسوولان پاسخگو در میزگردی شرکت خواهند کرد و امیدواریم راهگشای موثری برای حل این معضلات باشد. محور دوم ایجاد شرایط برای ورود به این راه است . به عبارتی به نوعی راه را برای افراد جامعه هموار کنیم تا مسیرشان به سوی سلامت قلب و عروق را آسان تر طی کنند. تغذیه مناسب ، آموزش بچه ها در مدرسه ، حذف ذهنیت های غلط غذایی ، حذف مواد بسیار مضری که متاسفانه از اجزای اصلی گروههای غذایی برخی خانواده ها محسوب می شوند ، معرفی و به کارگیری روشهای مناسب و سالم طبخ غذا ، حذف غذاهای سرخ کرده و گرایش به مصرف غذاهای پخته و بخارپز همه و همه اقداماتی هستند که بدون عملی کردن آنها دستیابی به سطح مطلوبی از سلامت امکان پذیر نخواهد بود. باید آگاه باشیم برای مثال با 20 دقیقه تردمیل در روز مشکلاتی را که مصرف روغن جامد به وجود می آورد رفع نخواهد شد. باید روی ارائه طریق های معتبر و دستورالعمل های مفید کار کنیم . ارتباطمان را با محافل علمی جهان افزایش دهیم و البته هم اکنون نیز در جایگاه خوبی هستیم و امیدواریم به همت ارگان های دولتی ، نهادهای غیردولتی و به کمک رسانه های ارتباط جمعی به مرحله بهتر و قابل قبول تری در زمینه پیشگیری و درمان بیماری های قلب و عروق برسیم.
زهرا فقهی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
