دولت - رسانه ها دیوار بی اعتمادی

رابطه بین دولت و رسانه ها در کشور ما مبهم ، آمیخته با سوئ تفاهم ، متغیر و پیچیده است.

کد خبر: ۱۳۹۲۲۹

نارضایتی از گویش و ادبیات رسانه های منتقد در کلام روسای دولتهای پنجم تا نهم ، همواره مشهود بوده و به یک گلایه همیشگی تبدیل شده است.
دامنه این گلایه ها فقط محدود به رسانه های وابسته به جناح مقابل دولت نبوده ، بلکه گاهی انتقادهای روسای دولت به اصحاب رسانه ، رسانه ملی را نیزدر برگرفته است.
این در حالی است که امروز رسانه ملی ، هم از سوی اصلاح طلبان به عنوان بلندگوی دولت مورد حمله قرار می گیرد و هم از سوی برخی دولتمردان ، متهم به کم کاری می شود.
خوب است بدانیم اگر محمود احمدی نژاد از جهتگیری و جبهه گیری آشکار عده ای از روزنامه ها علیه دولت نهم ، برای ناکارآمد نشان دادن این دولت سخن می گوید، سیدمحمد خاتمی نیز از رسانه ملی و برخی روزنامه های منتسب به اصولگرایان ، شکوه و نارضایتی داشت و هاشمی رفسنجانی نیز به عنوان رئیس دولتهای پنجم و ششم از رسانه هایی که سیاست تعدیل را زیر سوال می بردند و عملکرد دولت سازندگی را بدرستی منعکس نمی کردند، گلایه ای همیشگی داشت.
مشکل کجاست؛ آیا همه رسانه ها باید آنچه را بگویند که دولتها می خواهند؛ یا رسانه ها باید ضمن اطلاع رسانی زبانی را برگزینند که به تضعیف و تخریب پایه های نظام نینجامد و انصاف و حق بینی را فراموش نکنند؛

دور اما نزدیک

گلایه ها و شکایت های روسای دولت از رسانه ها، در حالی ابراز می شود که همواره چهره ها و مدیران رسانه ای از نزدیک ترین یاران روسای دولت بوده اند.
در دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی ، محمد هاشمی برادر وی ریاست سازمان صداوسیما را به عهده داشت.
سیدمحمد خاتمی ، افزون بر آن که خود سابقه مدیریت روزنامه کیهان و وزارت فرهنگ و ارشاد را داشت ، در دوران ریاست جمهوری از همراهی و مشاورت چهره های مطرح رسانه ای بی بهره نبود.
در شمار نزدیکان رئیس دولت نهم نیز افراد رسانه ای حضور دارند. محمدحسین صفارهرندی ، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ، روزنامه نگار و سردبیر روزنامه کیهان بود.
چندین چهره رسانه ای سمت مشاورت رئیس جمهور را برعهده دارند و از سویی ، براساس اظهارات دفتر رئیس جمهور، تیم تازه ای که سوابق مطبوعاتی و رسانه ای دارند، مسوولیت اطلاع رسانی و ارتباط با رسانه های رئیس جمهور را به عهده گرفته اند.
با این حال ، گلایه و انتقاد از عملکرد رسانه ها، نه تنها در دولت نهم کاهش نیافته بلکه نسبت به گذشته ، فزونی گرفته است.
بخشی از این نگرش ناشی از رفتارهای تند و انتقامجویانه اصلاح طلبان در عرصه رسانه است که گاه تا مرز تمسخر، تخریب و هجو پیشرفته اند و مرز انتقاد و انتقام را در هم تنیده اند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفتگو با ایسنا از تعبیر کودتای خزنده رسانه ای علیه دولت نهم ، استفاده کرد.
معاون ارتباطات و اطلاع رسانی دفتر رئیس جمهور نیز در گفتگو با خبرگزاری فارس گفت: یک باند سیاسی اقتصادی که منافعش با برنامه های عدالت محور دکتر احمدی نژاد به خطر افتاده ، در طول 2سال گذشته ، تمام تلاش و ترفند خود را برای کارشکنی و سمپاشی علیه دولت نهم به کار بست.
کلهر، مشاور رسانه ای رئیس جمهور نیز در همین زمینه گفت: از زمانی که احتمال ورود آقای احمدی نژاد به عرصه های مختلف مطرح شد و حتی از یک سال قبل از آن ، فضای رسانه ها در کشور بشدت علیه ایشان بود.
به گفته وی ، جنگ رسانه ای علیه احمدی نژاد در مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری از شدت بی سابقه ای برخوردار شد.

دولت به تعامل با همه رسانه ها نیاز دارد

مهدی فضایلی ، مدیرعامل خبرگزاری فارس در گفتگو با «جام جم» معتقد است دولت با توجه به جایگاه قابل توجه ، تاثیرگذار و بار سنگینی که به عهده دارد، باید با همه رسانه ها، از جمله رسانه های منتقد، تعامل داشته باشد و سازوکار و زبانی را انتخاب کند که به نحوی تاثیرگذار، مجموعه اقدامات خود را به اطلاع مردم برساند.
وی با اشاره به رهنمودهای اخیر رهبر معظم انقلاب در جمع مدیران اجرایی کشور گفت: ایشان مطرح کردند که در بخش اطلاع رسانی و روابط عمومی بخشها و مجموعه های مختلف دولت ، ضعفها و کاستی هایی وجود داشته است.
روابط عمومی های دولت باید فعالتر شوند و توانمندی های دولت را به اطلاع افکار عمومی برسانند. با توجه به گلایه ای که رهبری از این بخش داشتند، لازم است دولت با تشکیل هیات کارشناسی ، نقایص اطلاع رسانی خود را بررسی و شناسایی کند تا در آینده ای نزدیک شاهد تحول اساسی در اطلاع رسانی دولت باشیم.
فضایلی خاطرنشان کرد: رهبر انقلاب انتقادها از دولت را به 2گروه مشفقانه و بهانه گیری تقسیم کردند؛ طبیعی است که نوع مواجهه دولت با انتقادهای دلسوزانه و بهانه گیری باید متفاوت باشد، دولت باید از انتقادهای دلسوزانه استقبال کند و اگر این انتقادها صحیح است ، به آن توجه و اگر نادرست است با اطلاع رسانی مناسب ، اذهان را روشن کند.از سوی دیگر، این نکته را می دانیم که ما روزنامه هایی در کشور داریم که بصراحت اعلام می کنند که رفتار حزبی دارند و تلاش می کنند که این دولت عوض شود و جریان موردتوجه خودشان به قدرت بازگردد. این رسانه ها، از وظیفه اطلاع رسانی خود به طور قابل توجهی فاصله گرفته اند.
چارچوب های حزبی و سیاسی آنها به ساختار رسانه ای شان غلبه کرده است و شاهد اطلاع رسانی عادی از سوی این رسانه ها نیستیم.
فضایلی با اشاره به این که انتظار این است این رسانه ها حداقل چارچوب اخلاقی را در نحوه فعالیت رسانه ای خود رعایت کنند، گفت: متاسفانه ما شاهد اهانت ، استهزا و تمسخر دولت از سوی معدودی از این رسانه ها هستیم.

2دلیل این مشکلات

محمد عطریانفر، عضو شورای سیاستگذاری روزنامه توقیف شده هم میهن با شوخی توصیف کردن چالش به وجود آمده بین دولت و روزنامه های جناح مقابل دولت در عین حال می گوید: به وجود آمدن این مشکلات 2دلیل دارد؛ نخست این که بخشهایی از دولت که احتمالا موفقیت هایی داشته اند، اطلاع رسانی خود را انجام نمی دهند و توقع دارند روزنامه های همراه دولت بدون آن که تعامل منطقی با آنها داشته باشند، درباره عملکرد دولت اطلاع رسانی کنند.
نکته مهمتر این که بین شعارهایی که دولت مطرح کرده است و به واسطه آن شعارها، عملکرد 24سال گذشته مدیران نظام را مورد نقد و نکوهش قرار داده با آنچه در عمل انجام داده ، فاصله زیادی وجود دارد.
دولت از طرفی ، دست از شعارها برنمی دارد و از طرف دیگر، اقدام موثری هم انجام نداده و حاضر نیست عملکرد خود را اصلاح کند لذا چون در برابر مردم پاسخی ندارد، دیگران را مورد هجمه قرار داده وگرنه هیچکس در مقام تخریب دولت برنیامده است.

دولت در اجرای استراتژی جدید رسانه ای تعجیل کند

امیر محبیان ، عضو شورای سردبیری روزنامه رسالت در گفتگو با «جام جم» گفت: به نظر می رسد که دولت از یک سو باید در به کارگیری استراتژی جدید رسانه ای خود تعجیل کرده و با طراحی ادبیات فاخر و وزین ، باب تعامل مثبت با رسانه ها و مطبوعات را بگشاید.
از سوی دیگر، شایسته است که رسانه ها با توجه به شرایط ویژه دولت و کشور، ضمن حفظ موقعیت انتقادی خود، به نحوی عمل کنند که ضمن حرکت در چارچوب اطلاع رسانی درست ، بر اعتبار و اعتماد مردمی آنها افزوده شود.
وی افزود: تردیدی نیست مطبوعات ما فقط منحصر به مطبوعات هوادار دولت نیستند، بلکه نشریات منتقد دولت به عنوان یک نقش پذیرفته شده انتقادگر، همزمان با انجام وظیفه اطلاع رسانی ، به نقد کارشناسانه نیز بپردازند.
محبیان با بیان این که در حال حاضر، متاسفانه فضای سوئتفاهم در ارتباط برخی ارزیابی ها و دولت به وجود آمده است ، گفت: با افزایش تحمل دولت از یک سو و غلبه نگاه ملی در برخی مطبوعات می توان به مدیریت فضای نابسامان فعلی پرداخت.

انتقاد یا تخریب

با توجه به برداشت های دوگانه یا چندگانه از آنچه در رسانه ها منتشر می شود، مرز بین انتقاد و تخریب تقریبا نامرئی شده است.
مراجع رسانه ای رئیس جمهور، جهتگیری برخی از رسانه ها را در خصوص کاهش نرخ سود بانکی ، سفرهای استانی رئیس جمهور، تغییر ساعت کار بانکها، سیاست های دولت در بخش مسکن ، سهمیه بندی بنزین ، طرح مقابله با اراذل و اوباش و سیاست خارجی تخریب و معاضدت با دولت نهم ارزیابی کرده اند، اگرچه افراط و تفریط در نحوه قضاوت عملکرد رسانه ها از سوی مراجع رسانه ای رئیس جمهور را نمی توان نادیده گرفت ؛ اما به وجود آمدن این فضا، بیش از هر چیز به دلیل اختلاط مرز بین احزاب و رسانه هاست.
سایه سنگین احزاب و گروههای سیاسی بر رسانه ها، رنج همیشگی آنان است و به همین دلیل مرز بین انتقاد دلسوزانه که حرف مردم باشد، با دعوا و رقابت حزبی و سیاسی که حرف رقبای سیاسی است ، درهم تنیده و گم می شود.
با این حال ، دولت می تواند با به کارگیری شیوه های منطبق با اسلوب حرفه ای رسانه ای و اطلاع رسانی بی آن که خود را وارد دعواها و معرکه های سیاسی رسانه ای کند و از ادبیات تهاجمی در برابر رسانه ها استفاده کند، خود را در برابر این آسیبها مصون نگه دارد.
دولت حداقل دارای دو خبرگزاری (ایسنا و ایرنا) و یک روزنامه رسمی است که به نظر می رسد از این ظرفیت ها استفاده لازم نمی شود.
نکته دیگر این که الزامی نیست ، دولت با ورود به مناظره با روزنامه ای با تیراژ محدود، اختلاف خود با آن رسانه را فراگیر کند؛ زیرا دولت قبل از هر چیز، نهادی ملی است.
توصیه علم سیاست به همه دولتها در برخورد با رسانه ها، سعه صدر و تعامل است. دولت نهم نیز از این توصیه مستثنی نیست.
بخش رسانه ای دولت با برقراری تعامل مثبت با تمام رسانه ها (موافق ، مخالف و منتقد) می تواند از توان آنها برای اقدامات ملی بهره گرفته و با اطلاع رسانی بموقع مانع جریان اطلاع رسانی غلط و منفی شود.
توصیه نیروهای معتدل سیاسی به روزنامه های اصلاح طلب ، پرهیز از افراطی گری در نقد غیرمنصفانه دولتی است که تلاش دارد از فرصت 4ساله خود برای خدمت به مردم استفاده کند.این سخن هرگز به معنای تایید همه رفتارها، تصمیم ها، کنش ها و واکنش های دولتمردان نیست که آن نیز زبانی خیرخواهانه می طلبد.