غربت آثار نفیس تاریخی در بندری متروک

«بندر سیراف » در چنین شرایطی تاسیس می شود. حوادث امروز بعدی به خصوص نهضت «صاحب انرنج » و نیز قدرت گرفتن آل بویه که مرکز قدرت آنان از بغداد به شیراز منتقل شده بود، باعث شد که سیراف در زمان آل بویه به بزرگترین بندر تجاری ایران تبدیل شود. بندر سیراف در کنار بندر کنونی طاهری و در استان بوشهر قرار داشته است که هم اکنون فقط آثار تاریخی شهر باقی مانده و دوران رونق و شکوه خود را پشت سر گذاشته است . درباره وجه تسمیه شهر سیراف ، نظرات متعددی ارائه شده است . -1برخی می گویند که این واژه از سیر و آب (آب زیاد) گرفته شده است . -2دیگران معتقدند ابتدا سیراف ، «سیل آب » بوده که سیل در فارس حرکت کردن و آب هم که دنبال آن است و معنی حرکت کردن آب را می رساند. در اینجا اغلب آثار جاری شدن آب دیده می شود و در اثر داشتن شیب تند، هر سال سیل بزرگی از اینجا به طرف دریا جاری می شود. -3بعضی گفته اند که از شیل و آو، شیل به معنای ماهی و آو یعنی آب ماخوذ است . -4مقدسی ، مورخ و جغرافیدان می گوید: شهر سیراف از سیر فارس گرفته شده و سازنده شهر باید او باشد. کاوشهای باستان شناسی نشان داده است که بندر سیراف در زمان اردشیر ساسانی ساخته شده است . آثار باستانی موجود در سیراف ، مانند دخمه های ساروجی و استودان هایی که در دامنه کوهستان مشرف به شهر وجود دارد، و نیز راه سنگفرشی که از فیروزآباد تا سیراف ادامه داشته و هنوز بقایای قسمتهایی از آن موجود است ، نشان می دهد که سیراف در زمان ساسانیان ساخته شده است . اهمیت این بندر از نظر تجاری تا زمان آل بویه پا برجا بود و در دوران عضدالدوله دیلمی ، کشتیهای تجارتی چین به این بندر رفت و آمد کرد. با تضعیف آل بویه و ظهور سلاجقه کرمان ، جزیره کیش به جای سیراف ، مرکز تجارت خلیج فارس شد و بتدریج سیراف ، اهمیت خود را از دست داد؛ به گونه ای که تنها بقایای برخی ساختمان ها در دو میلی بندر طاهری امروز بیانگر آن است که روزگاری سیراف مرکز تجارت خلیج فارس بوده است . در این منطقه بین کوه و دریا دامنه ای است به ارتفاع 700متر که خرابه های شهر سیراف بر روی آنها قرار گرفته است و بقایای شهر قدیم دوران اسلامی در حاشیه ساحل این بخش ملاحظه می شود. در میان خرابه های شهر، آب انبارهای مخروبه زیادی نیز مشاهده می شود. برخی از آثار تاریخی سیراف که شناسایی شده اند، عبارتند از: مسجد امام حسن (ع ). در آغاز دره ای که جاده کنگان - سیراف از کنار دماغه آن می گذرد، یک ساختمان منسوب به دارالحکومه و مسجد واقع شده است . این ساختمان 3طبقه است ؛ طبقه اول به منزله حیاط یا باغ عمارت بوده که آثار پی های ساختمانی بر جای مانده است . طبقه دوم پس از دیوار سنگی و محاط در آن است . در سطح بیضی شکل تپه که طبقه دوم به شمار می آید، آثار مسجدی به چشم می خورد که در اطراف آن مقابر اسلامی با سنگ قبرهای طویل و شکسته شده وجود دارد. سنگ قبرها اغلب از سنگ سلیسی تراشیده و حکاکی شده است . از این مسجد تنها یک بدنه و یک سردر باقی مانده که با سنگ تراشی و گچبری و آجرکاری ظریفی ساخته شده و آنچه که باقی مانده نیز معرف ذوق و هنر به کار رفته در سنگ کاری ها، گچبری ها و آجر کاری های آن است . در بخش انتهایی این طبقه در شرق که دنباله حیاط قبرستان یا مسجد است ، اتاقی از سنگ و ساروج با دو مناره مخروبه و ته ستون های برجکی آن باقی است . طبقه سوم که با هدایت دیوار محیط می توان به آن طبقه رسید، بر روی قطعه سنگی - البته کوچکتر از طبقه دوم - بنا شده و آثار پی ها و بعضی قسمتهای رف مانند و تاقچه هایی از گچ و آثار چوبهای ساروجی و سنگی برای هدایت آب و آب انبارها با سقفهای چوبی است . قلعه ای در آغاز آبادی بندر طاهری در سمت غرب آن قرار دارد که معروف است شیخ جبار آن را ساخته است . این قلعه 2حیاط و یک شاه نشین دارد. در ورودی و کنده کاری هایی که بر روی چوب آن کرده اند، ستونهای سنگی و گچبری های ایوان سمت چپ و غربی حیاط بیرونی و نخستین قلعه بسیار دیدنی است . گچبری ها و ستون های سنگی ایوان غربی قلعه مربوط به اوایل دوران قاجار و یا اواخر دوران زندیه است . بجز آثار، قبور سنگی با خط کوفی ، سد و بندهای آبرسانی ، مقابر ماقبل تاریخ و چاههای آب قدیمی از دیگر آثار تاریخی باقیمانده در این منطقه به شمار می آید.