بهمن های سنگی در امتداد جاده ها

به طور کلی رویداد زمین لغزه ها بیشتر تحت کنترل عوامل طبیعی است ، مانند شیب تند دامنه ، بارندگی زیاد، جنس نامناسب و سست زمین ، رویداد زمین لرزه و... که این عوامل چندان در اختیار انسان نیستند و تنها می توان تغییرات آنها را زیر نظر داشت و با برخی آماده سازی ها از زیانهای شدید ناشی از آنها تا حدودی دوری کرد، مانند زهکشی آبهای جاری و جلوگیری از نفوذ آنها به درون زمین یا ساخت دیوارهای نگهبان و پوشش دادن شیب های در آستانه حرکت ؛ اما دستکاری های انسان نیز در بسیاری از موارد می تواند سبب زمین لغزه شود یا زمین لغزه های موجود را تشدید کند، مانند راه سازی ، توسعه بی رویه و حساب نشده مناطق شهری و روستایی ، تغییر کاربری زمین ، تزریق آب یا فاضلاب به درون زمین و... چنانچه زمین لغزه کوچک باشد گاهی می توان با هزینه زیاد آن را مهار کرد یا از نرخ حرکت آن کاست ، اما در مورد زمین لغزه های بزرگ کار زیادی نمی توان انجام داد و باید از مناطق درگیر لغزش دوری کرد یا در صورت اجبار با تعمیر و نگهداری تاسیسات آسیب دیده با پدیده مدارا شود.
به گفته انصاری ، در بررسی طرحهای عمرانی هنگام عبور سازه های خطی از مکان مورد نظر باید محدوده زمین لغزش های قدیمی شناسایی شود، زیرا زمین لغزش قدیمی با تحریک عواملی نظیر زلزله و بارندگی یا تحریکات انسانی دوباره شروع به حرکت می کند. نصیری می افزاید: رخداد زمین لغزش های متعدد در سالهای متعدد در یک زمین لغزش قدیمی متصور است نظیر آنچه در محدوده پل زنگوله رخ داده است.
البته درزمان احداث جاده چالوس برخی گابیون و دیواره های محافظ نصب شده ، اما چون عمق لغزش بخوبی محاسبه نشده است ، دیوار در توده حرکت کرده ، قرار دارد که باید صفحه گسیختگی را به سطح محکمی متصل کنند. انصاری در ادامه می گوید: باید با استفاده از زهکش ها، آب را از محدوده زمین لغزش های قدیمی دور کرد و با یافتن عمق سطح لغزش زمین ، دیواره حائل را تا زیر عمق گسیختگی گسترش دهند.

راه حل چیست؛

به گفته نصیری ابتدای وقوع زمین لغزش پل زنگوله احتمال می رفت زمین لغزش سطحی است ، در حالی که 120 متر از جاده درگیر این زمین لغزش بود و طول آن حدود 500 متر که حاکی از حجم زیاد خاک در حال جابه جایی است ؛ البته سازمان زمین شناسی روی این زمین لغزه کار ویژه ای انجام نداده است ، اما حدود 2 سال است گزارش فنی ویژه و کاملی برای 35کیلومتر از مسیر ناپایدار جاده چالوس (از پل زنگوله تا مرزن آباد) توسط مدیریت زمین شناسی مهندسی و زیست محیطی تهیه و به وزارت راه ارائه شد تا بر مبنای آن به بهسازی و ایمن سازی مسیر پرداخته شود. نمونه های بسیاری از موارد مشابه این زمین لغزه در ایران و دیگر کشورها وجود دارد مانند زمین لغزه های مبارک آباد و امامزاده علی در جاده هراز.

جاده چالوس نه تنها همچنان در معرض خطر لغزش قرار دارد بلکه به مرور زمان خطرناک تر هم می شود

از سوی دیگر بهتر است به این پدیده ها بلیه گفته نشود، زیرا اینها پدیده های طبیعی هستند و اگر آسیبی وارد می شود به سبب آماده نبودن ما در مقابل آنها و یا بر هم زدن تعادل طبیعت است.
به گفته رئیس گروه زمین شناسی مهندسی و زیست محیطی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، جاده چالوس نه تنها همچنان در معرض خطر لغزش قرار دارد، بلکه به مرور زمان خطرناک تر می شود. این رویداد نه یک نشست بلکه یک زمین لغزش بزرگ و با ابعاد 200 متر در بالا دست و 300 متر در پایین دست است. وی در پایان با هشدار آستانه رخداد زمین لغزش بزرگ اظهار کرد: ابتدا باید این محدوده از جاده بسته شود و با برآورد عمق گسیختگی آن ، از راه حل های مختلف پایدارسازی استفاده کرد.

زمین لغزش چیست؛

حرکت توده ای از مواد تشکیل دهنده زمین ، از یک شیب به سمت پایین را زمین لغزش یا ناپایداری شیب می نامند. توپوگرافی کوهستانی ایران ، فعالیت زمین ساختی و لرزه خیزی زیاد، وضعیت متنوع زمین شناسی و اقلیمی ، شرایط طبیعی برای بروز طیف وسیعی از زمین لغزه ها را ایجاد می کند. ایران با توپوگرافی عمدتا کوهستانی ، فعالیت زمین ساختی و لرزه خیزی زیاد، شرایط متنوع زمین شناسی و اقلیمی ، عمده شرایط طبیعی را برای ایجاد طیف وسیعی از زمین لغزش ها داراست.
زمین لغزش در ایران بعنوان یک بلای طبیعی ، سالانه خسارات جانی و مالی فراوانی به کشور وارد می کند. اگر برای بلایای طبیعی دیگر احتمال وقوع هر از گاهی قائل شویم ، پتانسیل وقوع پدیده لغزش در کشور را باید هر لحظه در نظر گرفت. بر اساس یک برآورد اولیه ، سالانه 500 میلیارد ریال خسارت های مالی از طریق زمین لغزش ها بر کشور تحمیل می شود و این در صورتی است که از بین رفتن منابع طبیعی غیرقابل بازگشت به حساب آورده نشوند. این پدیده همه ساله در بیشتر استانهای کشور موجب خسارت های اقتصادی به راه ها، خطوط آهن ، خطوط انتقال نیرو و ارتباطات ، کانال های آبیاری و آبرسانی ، تاسیسات معدنی ، تاسیسات استخراج ، پالایش نفت و گاز، شبکه شریان های حیاتی داخل شهرها، کارخانه ها و مراکز صنعتی ، سدها و دریاچه های مصنوعی و طبیعی ، جنگلها و مراتع و منابع طبیعی ، مزارع و مناطق مسکونی و روستاها شده یا آنها را مورد تهدید قرار می دهد.

بهاره صفوی