در خانه همسایه

از سال 1392 که به افغانستان رفتم، توجهم به‌هر محصولی از این کشور همسایه جلب می‌شود، از فیلم و کتاب گرفته تا حتی خبر و قس‌علی‌هذا. به‌خصوص اضافه کنید که دو سال قبل از آن هم رضا امیرخانی سفرنامه خود درباره افغانستان را به بازار فرستاد و به صورت اساسی ذهنیات مردم ایران را نسبت به مردم کشور همسایه که چندمیلیون نفری از آنها سال‌ها با هم همخانه و همسفره شده بودند تغییر داد. آن وقت تصور کنید من مدتی بعد از خواندن کتاب رفتم به این سرزمین ناشناخته و در گشت‌و‌گذاری هشت روزه در سه شهر مهم افغانستان (کابل، هرات و مزارشریف) توانستم کمی با سرزمینی که در قلمرو حکومت فارسی‌زبان‌هاست آشنا شوم. القصه عرضم این است که امیر هاشمی مقدم بعد از یک سفرمفصل و طولانی به افغانستان سفرنامه‌اش را در کتاب «سفر به سرزمین آریایی‌ها» نوشته است.
هاشمی مقدم سال 92 از سمت مشهد و زمینی وارد این کشور شده است. یعنی نویسنده سفر را به چشم گردشگری ندیده، بلکه مفصل هرات را چرخیده، به میان مردم رفته، با آنها گپ‌زده و نشست و برخاست کرده، حتی به دانشگاه شهر رفته تا ببیند می‌تواند با نخبگان فرهنگی آنجا ارتباطی برقرار کند یا نه (که البته نویسنده در هر شهر ی رفته به دانشگاه آن شهر سر زده) و حتی بازداشت شده است. این شهر را گشته بعد به کابل، بامیان، مزارشریف، بلخ و از آنجا به تاجیکستان رفته است.
هاشمی در کتابش مفصل درباره شهرها و سلوک آدم‌ها توضیح داده، نگاه او از این جهت جالب بود که دقیق درباره مسائل شخصی افرادی که با آنها برخورد کرده حرف زده و این کتاب را جذاب کرده است. جالب‌تر اینجاست که نویسنده در عین شیفتگی به کشور همسایه مقهور محیط نشده و هر جا لازم بوده از نحوه برخورد و حتی برخی اوقات بدرفتاری‌هایی که دیده انتقاد کرده. در ابتدای کتاب یک مقدمه مفصل درباره برخی شبهات نسبت به روابط ایران و افغانستان آمده که به‌شدت خواندنی است و البته به درد بخور.
نویسنده کتاب علاوه بر ذکر خاطراتش سعی کرده برخی مسائل تاریخی را که فکر می‌کرده اشتباه است اصلاح کند یا توضیحاتی درباره برخی مسائل ارائه کند که کتاب از حالت سفرنامه تبدیل به گزارش شده که خب برای کتابی در این سطح جالب نیست و شاید نقطه ضعف هم محسوب شود و بهتر بود این بخش‌ها در پاورقی می‌آمد.

مصطفی وثوق‌کیا

روزنامه‌نگار