باز بــــاران در راه است

پیش‌بینی یک فصل پرباران

علی عابدینی ـ معاون توسعه و پیش‌بینی هواشناسی سازمان هواشناسی کشور: در فروردین امسال، رکورد بارش در برخی ایستگاه‌های سازمان هواشناسی در نقاط مختلف کشورمان تغییر کرد، به این شکل که در بعضی ایستگاه‌ها بارش حتی بیش از سابقه بوده و رکورد تاریخچه‌ای‌اش جابه‌جا شد. طبق اطلاعات و داده‌های موجود، این بارش‌ها در کشور ما مستمر است اما دوره بازگشتی‌شان ممکن است طولانی باشد، یعنی در ایستگاه‌هایی که رکورد بارش شکسته شده دوره بازگشتی معمولا زیاد است و تکرارپذیری‌شان کم است، در نتیجه می‌توانیم بگوییم چندان جای نگرانی وجود ندارد.
با این حال برای فصل بهار برآورد فصلی ما در مجموع این است که ما یک بهار پرباران پیش رو داشته باشیم یعنی در بیشتر نقاط کشورما بارش‌ها در حد خوب و بیش از نرمال است. به‌صورت ماهانه، در اردیبهشت در اغلب نقاط کشور بارش به‌صورت نرمال و بیش از نرمال است و وقتی پیش‌بینی بیش از نرمال انجام می‌شود یعنی باید ما احتمال وقوع مخاطره را داشته باشیم .
خرداد هم همین طور است اما اصولا خرداد در کشور ما ماه کم بارشی است، با این حال باید انتظار بارش باران در حد نرمال را داشته باشیم. در فصل بعد یعنی تابستان، وقتی به تیرماه می‌رسیم، بارش‌ها کاهش پیدا می‌کند اما اگر بارش‌های تابستانه رخ بدهد چون به‌صورت رگباری هستند، می‌توانند مخاطره‌آمیز باشند چراکه مخاطره بارش‌های رگباری همیشه زیاد است و احتمال جاری شدن سیلاب محتمل‌تر است. با این حال با توجه به پیش‌بینی‌های انجام شده و اطلاعیه‌ها و اخطارهای هواشناسی می‌توان از قبل برای مقابله با این تهدیدات طبیعی چاره‌اندیشید.

بارش‌های سنگین خصیصه اقلیمی کشور ایران
بهلول علیجانی - استاد دانشگاه و بنیانگذار اقلیم‌شناسی سینوپتیک ایران: اصولا بارش باران از نظر هواشناسی قابل پیش‌بینی است، ولی نه این‌که از دوماه قبل این کار انجام شود، روال همیشه بر این است که نهایتا از پنج روز تا یک هفته، براساس داده‌های موجود پیش‌بینی انجام می‌شود. بارش‌های اخیر کشور ما هم بر این اساس قابل پیش‌بینی بودند. اما اگر بخواهیم از منظر اقلیم شناسی به این پدیده نگاه کنیم، رسیدن به جواب کار سختی است با این حال می‌توانم بگویم که این حجم از بارش در کشورما طبیعی است و خارج از خصیصه اقلیمی کشور ما نیست؛ پس مسبوق به سابقه هم هست یعنی ما قبلا هم بارش‌هایی از این دست را داشته‌ایم مثلا در ایلام چند سال پیش بارش باران خسارت‌های زیادی به‌وجود آورد. اما نکته اینجاست که مردم ما این حجم از بارش را در سال‌های گذشته به‌خاطر خشکسالی‌های چندسال اخیر فراموش کرده‌اند.
حقیقت این است که این بارش‌های سنگین، خصیصه ذاتی کشور ماست و یکی از نقاط قابل توجه این خصیصه، رگباری بودن بارش هاست، یعنی ما در یک سال ممکن است اصلا بارش نداشته باشیم و با خشکسالی و مشکلات کمبود آب مواجه باشیم و سال بعد، در یک روز مثلا بالای صد میلی‌متر باران ببارد و نصف بارش یک سال قبل باشد و ما با سیل و تبعاتش دست و پنجه نرم کنیم؛ پس نکته اینجاست که این، ویژگی اقلیم کشورماست چرا که یک اقلیم نیمه خشک داریم و باید خودمان را برای این مسائل آماده کنیم.
از نظر اقلیم‌شناسی، پیش‌بینی این‌که در ماه‌های آینده باز هم با باران‌های سنگین روبه رو باشیم خیلی میسر نیست اما همان‌طور که گفتم چون بارش رگبارگونه ویژگی اقلیمی کشورماست، می‌توانیم پیش‌بینی کنیم که اگر اتفاق بیفتد، مساله‌ساز باشد و در نتیجه از الان به فکر مهارش باشیم و مدیریت بحران داشته باشیم و در حقیقت تمهیدات لازم را برای کنترل این پدیده فراهم کنیم.

سال تقویمی ما پرباران نیست
مهری اکبری ـ استاد آب و هواشناسی دانشگاه خوارزمی : وقوع بارش‌های متعدد و شدید در چند روز ابتدایی سال 98 در کشور ما باعث شد که خیلی‌ها به سال 98 لقب یک سال پربارش را بدهند، اما برای رسیدن به این مفهوم بهتر است از یک توضیح پایه شروع کنیم. در حقیقت من به عنوان یک آب و هواشناس باید راجع به این موضوع روشنگری کنم که بین سال آبی و سال تقویمی تفاوت وجود دارد. ببینید سال 1398 که تازه آغاز شده و الان حدود 19 روز از آن می‌گذرد سال تقویمی ماست ولی سال آبی ما از مهر 1397 اغاز شده و تا پایان شهریور 98 هم ادامه دارد. ملاک این‌که بگوییم یک سال پربارش است سال تقویمی نیست و ما نمی‌توانیم برمبنای وضعیت جوی ابتدای یک سال درباره آن نظر بدهیم و پیش‌بینی کنیم.
ولی در مجموع، سال آبی ما بارش‌هایی بیشتر از نرمال داشته و خیلی از حوضه‌های آبریز کشور، رودخانه‌ها دوباره جریان پیدا کرده‌اند. طبق پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی امسال تا خرداد هم ما با بارش‌های زیادی می‌توانیم روبه‌رو بشویم اما این موضوع نگران‌کننده نیست و اتفاقا برای کشوری که از خشکسالی رنج کشیده، خبر خوبی هم است. به عبارت دیگر فی‌النفسه بارش باران حتی بیشتر از حد نرمال نگران‌کننده نیست. ما در همه جای دنیا، بارش بیشتر از نرمال را داریم و حتی رخداد سیل هم پیش می‌آید اما این‌قدر خسارت ایجاد نمی‌کند چون زیرساخت‌ها از قبل طراحی شده‌است، از قبل ساخته شده و از قبل برای مهار سیل برنامه‌ریزی شده و مثل کشور ما نیست که در مسیل‌ها ساختمان‌سازی شده باشد، یا به‌خاطر خشکسالی زیاد و نبود برنامه برای کنترل این خشکسالی، پوشش گیاهی مناطق از دست برود و بیشتر از قبل مستعد سیل بشود.

افزایش مخاطرات طبیعی با رفتارهای الاکلنگی طبیعت

شاهرخ فاتح ـ کارشناس اقلیم شناسی و رئیس سابق مرکز خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور: ما در حال حاضر با یک‌سری رویدادهای جدی مواجه شده‌ایم؛ رویدادهایی که فرکانس‌شان زیاد شده و تعدادشان هم در این بازه زمانی که ما الان در آن قرار داریم بالا رفته؛ البته این رویداد فقط مختص کشور ما نیست و اگر خبرها را دنبال کرده باشید سایر کشورهای دنیا هم با این پدیده جوی درگیر هستند، در این رابطه نظر مشترک محققان در کشورهای مختلف دنیا بر این است که این موضوع ناشی از تغییرات اقلیمی است. تغییرات اقلیمی، آثار زیادی در مناطق مختلف به جا می‌گذارند، اما یکی از مهم‌ترین این اثرات این است که مخاطرات آب و هوایی مثل رفتارهای الاکلنگی طبیعت بالا می‌رود؛ یعنی از یک طرف با یک خشکسالی بلند مدت مواجه هستیم و از طرف دیگر با یک سیل ویرانگر مواجه می‌شویم. به عبارت دیگر یک طیف وسیعی را یک دفعه مشاهده می‌کنیم و رکوردها با هم شکسته می‌شود. حالا این رخداد وقتی زیاد می‌شود، یک مقدار نگران‌کننده می‌شود و این را می‌طلبد که حواسمان باشد و خودمان را آماده کنیم.
با این حال در مجموع و براساس آنچه همکاران ما در سازمان هواشناسی و مرکز اقلیم‌شناسی پیش‌بینی می‌کنند، در بهار امسال شرایط به‌گونه‌ای است که بارش بیشتری داشته باشیم (البته با توجه به این موضوع که پیش‌بینی‌های هواشناسی وقتی بلندمدت می‌شوند با یک درجه‌ای از خطا همراهند و درصد اطمینانشان کمتر می‌شود) با این حال امسال به نظر می‌رسد بهار به سمت بهار طبیعی و نرمال گرایش پیدا می‌کند، چراکه در سال‌های گذشته شرایط بارشی ما در این فصل زیر نرمال بود ولی امسال به سمت نرمال رفت.
با وجود این پیش‌بینی‌ها، ذات پدیده‌های طبیعی به‌خاطر پیچیدگی طبیعت و اقلیم، چندان قابل پیش‌بینی نیست و نمی‌توان به‌سادگی یک نظر قطعی درباره آن داد.
نکته اینجاست که اگر ما برای شرایط پرباران هم آماده باشیم اصلا جای نگرانی وجود ندارد چون نگرانی از نبود آمادگی ناشی می‌شود، فرق است بین این‌که ما بدون آمادگی با یک موضوعی روبه‌رو شویم و این‌که بدانیم قرار است چه اتفاقی بیفتد و با آمادگی به پیشوازش برویم.
در مجموع از نظر اقلیم‌شناسی ما باید خودمان را برای مواجهه با تبعات مختلف ناشی از افزایش رخدادهای حدی در طبیعت کشورمان آماده کنیم چه در آن سر طیف که خشکسالی است و چه در این سر طیف که بارش‌های سیل‌آساست.

مینا مولایی

جامعه