در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
تلهفیلم؛ سرراست و قصهگو
تلهفیلم یکی از گونههای جذاب و پرمخاطب سینماست که بهواسطه هزینه کمتر تولیدش نسبت به فیلم سینمایی در مقطعی باعث شد خیلی از کارگردانهای مطرح سینما سراغ ساخت تلهفیلم بروند.
توجه به کیفیت
طاهره ولیپور از جمله نویسندگانی است که سابقه درخشانی در این عرصه دارد. او دارای مدرک کارشناسی ادبیات نمایشی و دانشجوی ارشد پژوهش هنر، منتقد و روزنامهنگار سینما، شاعر و ترانهسراست. ولیپور تاکنون متن فیلمهای دماغ به کارگردانی فرزاد موتمن، ما خونه نیستیم به کارگردانی شاهد احمدلو، کت تنگ اثر حامد کلاهداری، از طاهرآباد تا نادرآباد ساخته سیدیوسف مهدوی، سوءپیشینه اثر محسن آقاخان، سریال پاگرد و برخی از اپیزودهای سریال شاید برای شما هم اتفاق بیفتد را نوشته است. ولیپور درباره روشهای نوشتن تلهفیلم و تفاوتش با سینما به قاب کوچک میگوید: تفاوتهای زیادی میان نوشتن متن یک تلهفیلم با فیلم سینمایی وجود ندارد و تفاوت بیشتر در کارگردانی است.
تلهفیلم سبک تولیدی است که دو سه دهه از عمرش بیشتر نمیگذرد و در ایران از اواخر دهه 70 ، روند جدی گرفت و متاسفانه این روزها کمتر به آن پرداخته میشود و در واقع یک نوع فیلم برای دیدن در خانه است.
در ساخت یک فیلم سینمایی هزینه و عوامل بیشتری صرف میشود و قرار است سرمایه هزینهشده با اکران بازگشت داده شود، اما در تلهتلویزیون چنین مسالهای نیست و البته چارچوبهای خاصی برای نوشتن تلهفیلم وجود دارد، اینکه مکانهای فیلمبرداری محدود و در دسترس باشند و تعداد بازیگران هم زیاد نباشد. در فیلمنامهنویسی در سینما، من نویسنده، این آزادی عمل را دارم که داستانم را ببرم به نقاط و مکانهای فیلمبرداری متعدد و متفاوت حتی خارج از کشور. اما درساخت تلهفیلم به لحاظ محدودیت بودجه این امکان وجود ندارد.
دشواریهای نوشتن فیلمنامه تلهفیلم
وی در بخش دیگر سخنانش درباره یکی از تجربههای نویسندگیاش برای قالب تلهفیلم میگوید: در دهه 80 فیلمنامه دماغ را بر اساس قابلیتهای سینمایی نوشتم و قرار بود فیلمی از روی آن ساخته شود. در ادامه قرار شد این فیلمنامه توسط فرزاد موتمن در قالب تلهفیلم تولید شود، بنابراین مجبور شدم تغییراتی در فضا و مکانهای فیلمبرداری فیلمنامه بدهم.
او درباره کیفیت این آثار هم میگوید: در سالهای بعد با افزایش تولید تلهفیلمها کمی کیفیت آنها افت پیدا کرد و تعدادی از کارگردانها هم در این حوزه تبدیل به سریساز شدند. برخی از این دوستان با 20 میلیون تومان یک تلهفیلم در چند روز میساختند و این رویه تاثیر بسیار بدی روی کیفیت این آثار داشت.
این نویسنده در پاسخ به این که در حین سفارش نوشتن فیلمنامه از سوی تهیهکننده تلهفیلم به این تذکر که بودجه محدود است چقدر توجه میکنید هم میگوید: بارها با چنین مسالهای روبهرو شدهام و در برخی از موارد در همان تماس تلفنی اول سفارش دادن تاکید میکردند که چه متن تولیدی جمع و جور و کمهزینهای آماده دارم. خواسته این دوستان این بود که مکانهای فیلمبرداری داستان یک یا حداقل دو مورد باشد و تعداد بازیگران از پنج نفر هم بیشتر نباشد و در ضمن شخصیت کودکی هم در داستان نباشد، زیرا کار با کودک سخت و زمانبر است. بنابراین با هر پدیدهای که باعث بالا رفتن هزینه تولید میشد مخالفت داشتند.
این نویسنده ضمن اشاره به دشواریهای نوشتن تلهفیلم میافزاید: این محدود نوشتن در کیفیت کار نویسنده هم اثرگذار است. در سینما موقعی که مشغول نوشتن فیلمنامه هستید دستتان باز است و میتوانید داستان را در قالب جغرافیای متنوع و گسترده و شخصیتهای زیاد بسط بدهید. داستانی که فیلم شدنش و دیدنش برای مخاطب جذابیت بیشتری دارد و چون تهیهکننده به بازگشت سرمایهاش نظر دارد، بنابراین نویسنده را محدود نمیکند.
گاهی موارد برای رسیدن به چارچوب درست در نوشتن فیلمنامه تلهفیلم بیش از 20 بار بازنویسی انجام میدادم. در یکی از تلهفیلمها که فیلمبرداریاش شروع شده بود کارگردان با من تماس گرفت و گفت تهیهکننده نتوانسته مکان مورد نظر را پیدا کند، بنابراین بهتر است دوباره داستان را بازنویسی کنید و نمونههای مشابه دیگر.
ولیپور درباره وجود فیلمنامهنویس حرفهای در حوزه تلهفیلم گفت: تعدادی از دوستان مثل حجت قاسمزادهاصل که دو منظوره هستند و کارگردانی هم انجام میدهند، جزو متخصصان حرفهای فیلمنامهنویسی تلهفیلم هستند و کارهای خوبی نوشته و کارگردانی کردهاند.
ساخت فیلم برای مخاطب معمولی
یکی از سینماگران مطرح، فرزاد موتمن است که سابقه ساخت تلهفیلمهایی نظیر دماغ، انتهای جاده و انتهای بزرگراه را در کارنامهاش دارد. او درباره تفاوتهای تلهفیلم و ساخت فیلم برای سینما میگوید: تلهفیلم اساسا نوعی از فیلم است که بدون رمز و راز بوده و برای مخاطب عام و معمولی ساخته میشود؛ مخاطبی که سواد تکنیکی سینمایی ندارد و هدفش از فیلم دیدن فقط سرگرمی است. مخاطبان شهرهای کوچکی که اصلا سینما ندارند بیشتر در این تعریف میگنجند. در همه جای دنیا هم قضیه همینطور است و تلهفیلمها بسیار ساده و سرراست و با داستانهای مینی مال ساخته میشوند. در این آثار خبری از حرکات عجیب و غریب دوربین و پیچیدگیهای فرمی نیست. در اصل تلهفیلم یکجور فتو رمان است .
این کارگردان درباره وجوه هنری تلهفیلمها نیز میگوید: وجوه و ارزشهایی وجود دارد. فرق تلهفیلم با فیلم مثل تفاوت فستفود با یک چلوکباب سلطانی است. گاهی مواقع فستفودهای با کیفیتی هم طبخ میشود. در بحث میزانسن و دکوپاژ هم در تلهفیلم با یک ساختار ساده مواجه هستیم. فیلمسازی که در این زمینه راهگشاست، نیکلاس روگ محسوب میشود. روگ سازنده تعدادی از پیچیدهترین فیلمهای تاریخ سینما مثل اجرای نقش و حالا نگاه نکن و مردی که به زمین افتاده است. از طرفی همین نیکلاس روگ در تلویزیون فیلمهایی ساخته که هیچ پیچیدگی ندارند و درست عین یک فتو رمان هستند و همه چیز در حداقل ممکن به مخاطب عرضه میشود. مخاطب این نوع فیلمها زن خانهداری است که ضمن آشپزی، فیلم را میبیند و گاهی هم حواسش به چیز دیگری معطوف میشود، اما دوباره میتواند به دلیل ساختار سر راست با فیلم ارتباط برقرار کند.
موتمن درباره تجربیات ساخت تلهفیلمهایی مثل دماغ هم میگوید: من چند تلهفیلم ساختهام که
دوسه تای آنها کیفیت خوبی دارند. مانند «شبزده» که برای تلویزیون ساخته و به دلیل موضوعش روز 22 بهمن پخش شد و آنقدر موفق بود که وارد شبکه نمایش خانگی هم شد.
هونام حقانی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
