مشکل دانشگاه ها با شعار حل نمی شود

این روزها دانشگاه های کشور با مسائل و معضلات بسیاری روبه رو هستند. کاهش استانداردهای لازم در برخی دانشگاه های کشور در زمینه کیفیت مباحث آموزشی ارائه شده

کد خبر: ۱۱۷۴۳۸

، بحران کنکور که دغدغه اصلی بسیاری از خانواده ها و دانش آموزان کشور شده است ، مشکلات موجود برای پذیرش دانشجو در برخی واحدهای آموزشی ، ایجاد بعضی موسسات و واحدهای آموزشی دانشگاهی غیرمعتبر و غیرقانونی و بسیاری مسائل دیگر، همگی از جمله مشکلات موجود در دانشگاه های کشور است که ذهن بسیاری از مسوولان آموزشی کشور را متوجه خود کرده است.
از سوی دیگر، ناهماهنگی میان دولت و نهادهای قانونگذار همچون مجلس با واحدهای آموزشی موجب شده تا مشکلات فراوانی همچون شهریه دانشگاه ها، تاخیر در پرداخت وامهای دانشجویی با وجود گذشت یک سال ، کمبود خوابگاه در بسیاری از دانشگاه های کشور و مشکلات مسکن برای دانشجویان غیربومی ، کمبود استاد و نبود تناسب میان استاد، دانشجو و فضای آموزشی ، دانشگاه های کشور را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل بی مناسب ندیدیم با دکتر علی عباسپور تهرانی ، نماینده مردم تهران و رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس به گفتگو بنشینیم.

آقای دکتر، در حال حاضر داغ ترین بحث درباره دانشگاه وضعیت دانشگاه آزاد است. اگر موافق باشید، بحث را از وضعیت شهریه دانشگاه آزاد شروع کنیم.

ما طرح بررسی وضعیت دانشگاه آزاد و شهریه های دانشجویان را در دستور کار مجلس قرار داده ایم و امیدواریم در آینده ای نزدیک به نتیجه مطلوب و دلخواهمان برسیم. در این طرح قرار است تا به گونه ای عمل شود که وزارت علوم بتواند بخوبی بر فعالیت ها نظارت داشته باشد و استانداردهای آموزشی لازم را تدوین کند. تعیین استاندارد یا همان حداقل کیفیت لازم موجب می شود تا بخوبی بتوان بر مبنای آن ، هزینه ها را بررسی و طبق آن قیمت گذاری کرد. بر این اساس شهریه واقعی در رشته های مختلف نیز مشخص خواهد شد تا بحث برای همیشه خاتمه پیدا کند.

اما رئیس جمهور نسبت به کاهش شهریه ها به صورت مطلق دستور داده بود تا بر این اساس تمام شهریه ها کاهش یابد. چرا این امر عملی نشد؛

ما بیشتر بحث دولت و سخنان رئیس جمهور را شعاری می دانیم ؛ چرا که تحقق چنین سخنانی در عمل امکان پذیر نیست. الان مدارس غیرانتفاعی کشورمان هر سال بیش از 2 میلیون تومان شهریه می گیرند. تازه نوع آموزش ارائه شده در چنین مدارسی قابل مقایسه با آموزش عالی در دانشگاه ها نیست. در حال حاضر نزدیک به 90 درصد دانشجویان ما هزینه های تحصیلشان را به صورت شخصی پرداخت می کنند. در همه دنیا مرسوم است که دانشجو شهریه را پرداخت کند، ولی دولت با وامهای قرض الحسنه و به صورت بلندمدت ، دانشجو را مورد حمایت قرار می دهد؛ حتی در بسیاری از کشورها، وام هزینه زندگی به دانشجو پرداخت می شود تا بعد از فراغت از تحصیل آن را در اقساط بلندمدت پرداخت کند؛ اما در کشورمان متاسفانه چنین رویه ای وجود ندارد و دولت امکانات خاصی را در اختیار این دانشجویان قرار نمی دهد. در همه دنیا، وامهای تحصیلی با بهره صفر پرداخت می شود، ولی در کشور ما یا اصلا وامی وجود ندارد یا با بهره پرداخت می شود. در حال حاضر اعتبارات دولتی بیش از تورم سال 84به 85افزایش یافته است ، اما این اعتبار در مراکز آموزش عالی خود را نشان نمی دهد. ضمن این که دانشگاه ها باز هم دچار کمبود بودجه شده و به دنبال تزریق بودجه در قالب متمم از سوی مجلس هستند. این اتفاقات در حالی است که در دانشگاه های دولتی بین یک سوم تا یک دوم هزینه هایی که برای هر نفر به دانشگاه های دولتی اختصاص می یابد، از دانشجو گرفته می شود. اگر دولت می بیند که بودجه دولتی ها با وجود دو یا سه برابر بودن نسبت به پول در اختیار دانشگاه های غیردولتی ، باز هم کافی نیست ، پس یا باید دانشگاه های غیردولتی را مورد حمایت قرار دهد یا بگذارد شهریه ها افزایش پیدا کند؛ اما نوع بحثهای دولت تنها جنبه شعاری و تبلیغاتی دارد. باید در این گونه مسائل به صورت منطقی رفتار کرد. حالا که دولت بودجه ای به صورت خاص نمی دهد، دست کم با وامهای بلندمدت قرض الحسنه از خانواده ها حمایت کند.

در حال حاضر چه تعداد دانشجو در دانشگاه های غیردولتی تحصیل می کنند؛

در حال حاضر بیش از 3 میلیون دانشجو داریم. از این تعداد تنها نزدیک به 350 هزار دانشجو در دانشگاه های دولتی به صورت رایگان تحصیل می کنند و بقیه مجبورند هزینه تحصیلی شان را خودشان پرداخت کنند. این دانشجویان شامل دانشگاه آزاد، پیام نور و موسسات غیرانتفاعی می باشند که خودکفا هستند و دولت از آنها حمایت نمی کند.

با توجه به تعداد قابل توجه دانشجویان غیردولتی ، چرا حمایتی از سوی دولت صورت نمی گیرد؛

این سوال را دولت باید پاسخگو باشد. ما سال 84، 60میلیارد تومان به صندوق رفاه دانشجویان اختصاص دادیم ، ولی متاسفانه از این مقدار، پولی به صندوق رفاه دانشگاه آزاد پرداخت نشد. افزون بر این ، سیستم بانکی ما هم خوب عمل نمی کند؛ چرا که از پرداخت وامهای قرض الحسنه به دانشجویان امتناع می کند. بانکها ترجیح می دهند اعتبارات خود را به وام با بهره اختصاص دهند و از دادن وامهای قرض الحسنه طفره می روند. آنها بهانه می کنند که شورای پول و اعتبار باید بودجه لازم را برای این کار تصویب کند؛ در حالی که این موضوع یک مصوبه قانونی است و نیازی به این کار ندارد. از سوی دیگر، جلسه شورای پول و اعتبار، 28اسفند ماه 84تشکیل می شود که فردایش تعطیل است و در عمل امکان هیچ حرکتی باقی نمی ماند. اینها همگی نشان می دهد که بانکها همکاری لازم را با دانشگاه ها ندارند. البته ما این موضوع را به اطلاع بانک مرکزی رسانده ایم و خواستار روشن شدن هر چه سریع تر وضعیت این وامها از سوی بانکها شده ایم.

چرا دولت تنها از دانشگاه های دولتی حمایت می کند، در حالی که به تعبیر شما بیش از 85درصد دانشجویان در دانشگاه های غیردولتی تحصیل می کنند؛

بحث مفصلی دارد. ببینید، فلسفه ایجاد دانشگاه های غیردولتی این بود که جمعیت جوان ما به طرز قابل توجهی افزایش یافت و از سوی دیگر، کشورمان نیز جزو معدود کشورهایی بوده که جوانان آن علاقه بسیاری به تحصیلات در سطوح عالی دارند. به همین دلیل ضرورت داشت بخش خصوصی به کمک دولت بیاید. به همین علت نیز از سرمایه بخش خصوصی در این باره استفاده شد؛ اما وارد شدن بخش خصوصی به این معنا نیست که دولت دیگر هیچ حمایتی از بخش خصوصی نداشته باشد. در حال حاضر دانشگاه های غیردولتی ما براساس فعالیت های مردمی ایجاد می شوند، اما نیاز به حمایت مبرم دولت برای تقویت خود و گسترش مراکز آموزش عالی دارند. دولت باید در بخشهای مختلفی مثل ساختمان سازی یا پرداخت وام ، دانشگاه های غیردولتی را مورد حمایت قرار دهد. اگر در مقطعی درآمد دولت خیلی بالا رفت ، آن زمان می تواند گامهای بسیاری در بخش دولتی بردارد، اما در حال حاضر توجه اصلی باید معطوف بخش غیردولتی باشد. ما در مجلس موافق هر نوع حمایتی از دانشگاه ها هستیم ، اما بحث ما این است که امسال بیش از 10هزار میلیارد تومان بودجه در اختیار دانشگاه های دولتی قرار گرفته و بسیاری از دانشگاه ها هنوز نتوانسته اند حقوق معوقه کارمندان خود را پرداخت کنند. باید به این وضعیت رسیدگی شود و کارها سر و سامانی بگیرد.

بالاخره وضعیت وامهای دانشجویی مشخص شد؛

متاسفانه وامهای دانشجویی سال 84با تمامی تاکیدی که از سوی مجلس صورت گرفت ، پرداخت نشد. برای سال 85هم قرار است بزودی حرکتی از سوی دولت صورت گیرد. امسال 60میلیارد تومان برای بودجه وامهای دانشجویی در اختیار دولت قرار گرفته و قرار است دولت به دانشگاه ها، اعم از دولتی و غیردولتی وام پرداخت کند. البته در این ماجرا دانشگاه های غیردولتی حق بیشتری دارند، اما باید دید دولت چگونه این اعتبار را هزینه خواهد کرد.

چرا مجلس در این باره از اهرم فشار استفاده نمی کند؛

ما یک ماه پیش در قالب سوال ، این مساله را با رئیس جمهور به صورت رسمی مطرح کردیم. همچنین تعدادی از نمایندگان کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس از وزرای علوم و دارایی سوال کرده اند. نامه های متعددی نیز به دولت نوشته شده است. جلسه های زیادی نیز با بانک مرکزی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی و وزارت اقتصاد و دارایی داشته ایم. نتیجه این پیگیری ها موجب شد تا این هفته ، قدری پول به حساب صندوق رفاه دانشجویان پرداخت شود. البته مکانیزم های دیگری نیز در قانون وجود دارد که امیدواریم به آنها متوسل نشویم و قضیه هر چه زودتر فیصله یابد.

آیا در حال حاضر، وضعیت پذیرش دانشجو در کشور را قبول دارید؛

این موضوع بحث مفصلی را می طلبد. ما در سال تحصیلی جدید، با بالا رفتن ظرفیت در دانشگاه های دولتی ، بین 15تا 20درصد پذیرش دانشجو را افزایش دادیم که این رقم قابل قبولی طی سالهای اخیر محسوب می شود. البته در کارشناسی ارشد، افزایش ظرفیت ها تنها در بخش شبانه بود. در این میان ، وزارت علوم معتقد بود که اشتباه از سوی سازمان سنجش صورت گرفته است. در حال حاضر، وضعیت ظرفیت و پذیرش دانشجو در دانشگاه پیام نور بسیار نگران کننده است . این که در دانشگاه پیام نور اگر پذیرش ها افزوده شود و متناسب آن ، امکانات نیز توسعه یابند، قابل قبول است ولی افزایش دانشجو بدون امکانات تنها به ایجاد معضلی در این خصوص منجر خواهد شد. در حال حاضر، دانشگاه پیام نور خارج از برنامه به پذیرش دانشجو اقدام کرده است. البته سازمان مدیریت و برنامه ریزی به این مساله معترض است. این حرکت به طور حتم روی کیفیت آموزش نیز تاثیر منفی خواهد گذاشت. در دانشگاه جامع علمی کاربردی نیز تخلف صورت گرفته است. این تخلف در بسیاری از آموزشکده هایی که برای کوتاه مدت بوده و قرار بود به صورت پودمانی فعالیت کنند، دیده شده است. آنها در تهران به صورت گسترده شروع به فعالیت کرده اند که این خلاف قانون است. این مراکز جزو اهداف ما نبوده است. از سوی دیگر، ما شاهد آن هستیم که دانشگاه های طراز اول کشورمان به دوره های فراگیر روی آورده اند، برای نمونه می توان به دانشگاه های شریف ، تهران و بهشتی اشاره کرد. کار این دانشگاه ها به سیستم آموزش کشور لطمه می زند و نشان از آشفتگی وضعیت آموزش کشور دارد. مجلس به صورت جدی و قاطعانه پیگیر این مسائل است و آن را به وزارت علوم نیز منتقل کرده است .درخصوص دانشگاه آزاد نیز باید بگویم ، این دانشگاه با توجه به این که هیچ اعتبار دولتی نداشته ، بین غیردولتی ها، جایگاه مطلوبی دارد؛ اما این جایگاه به معنی وضعیت ایده آل نیست. باید تلاش شود این دانشگاه ارتقا یابد و این ارتقا تنها در صورت حمایت دولت فراهم خواهد شد. دولت می تواند از طریق در اختیار قرار دادن ارز یا کم کردن عوارض یا در اختیار گذاشتن زمین و ساختمان یا دیگر حمایت های دولتی در این رابطه کارگشا باشد. به اعتقاد من ، یکی از معضلات اساسی در کشور ما، برخورد دوگانه درباره کیفیت آموزش است. از یک سو در برخی مراکز دولتی ، استانداردها به حداقل رسیده است و از سوی دیگر، استانداردها در مراکز غیردولتی بالا رفته است. این برخورد دوگانه هم به دانشگاه های دولتی و هم به دانشگاه های غیردولتی لطمه می زند.

آیا پذیرش بالای دانشجو به کیفیت آموزش لطمه نمی زند؛

اگر با حفظ حداقل کیفیت و استانداردهای لازم ، با افزایش پذیرش دانشجو مواجه باشیم ، مطلوب است ؛ اما در کشورمان این مساله رعایت نمی شود. در حال حاضر شاخص ایران ، 2800بین 100هزار نفر است ؛ در حالی که در کشورهای پیشرفته این رقم به 4500تا 5000در 100هزار نفر می رسد. جامعه ما برای رسیدن به شاخص های بالای توسعه ، به جوانان تحصیلکرده نیاز دارد، اما به شرطی که کیفیت آموزش این جوانان در حد مطلوبی باشد. ما حتما باید به سیاست گسترش مراکز آموزش عالی در کشور ادامه دهیم ؛ اما به شرطی که با اختصاص منابع دولتی ، کیفیت آموزش نیز بالا رفته و در سطح استانداردهای لازم باشد.

آیا می توان گفت مهاجرت جوانان برای تحصیل به خارج از کشور یا ظهور موسسات غیرمعتبری همچون دانشگاه هاوایی در کشور، به دلیل نبود سیاست درست در پذیرش دانشجو از سوی دانشگاه های کشورمان بوده است؛

بله ، دقیقا همین طور است. ما نمی توانیم برای خروج جوان از کشور، محدودیت قائل شویم. حالا وقتی جوان نتواند در آموزش عالی کشور جایی برای خود دست و پا کند، به کشورهای تازه استقلال یافته شوروی یا اروپای شرقی یا حتی دانشگاه های کشورهای همسایه مهاجرت می کند. این دانشگاه ها نیز اغلب کیفیت آموزشی بسیار پایینی دارند، بنابراین در جامعه دوباره با معضل دیگری روبه رو خواهیم بود. توصیه ما به بخشهای مختلف این است که آموزش عالی در کشور توسعه یابد تا امکان تحصیل در کشور برای همه فراهم شود. ما معتقدیم اگر دولت برنامه ای منطقی برای حمایت از بخش خصوصی داشته باشد، این مشکل بخوبی حل خواهد شد.

چندی پیش ، فهرست 500 دانشگاه معتبر جهان اعلام شد اما نامی از دانشگاه های کشورمان نبود. ریشه این مساله کجاست؛

برای پاسخ به این سوال ، اول باید پرسید که آیا مراکز ارزیابی این دانشگاه ها، خود دارای اعتبار هستند یا خیر؛ از طرف دیگر، این سوال مطرح می شود که آیا دانشگاه های ما فاقد کیفیت لازم هستند یا آن که نتوانسته اند خود را با معیارهای ارزیابی این مراکز مطابق کنند؛ به اعتقاد ما، این مراکز بدرستی قادر به ارزیابی دانشگاه های جهان نیستند و خود فاقد اعتبار محسوب می شوند. از سوی دیگر، دانشگاه های ما نتوانسته اند آموزش عالی کشورمان را در حد تبلیغات جهانی مطرح کنند. بسیاری از دانشگاه های کشور براحتی می توانند در سطح دانشگاه های طراز اول جهان مطرح باشند اما متاسفانه در این باره تبلیغات درستی صورت نگرفته است. دلیل حرفمان هم این است که فارغ التحصیلان دانشگاه هایی مثل امیرکبیر یا شریف جزو درخشان ترین دانشجویان دانشگاه های طراز اول جهان به حساب می آیند. در واقع ما باید به دنبال آن باشیم که معیارهای دانشگاه های کشور را با معیارهای جهانی مطابق سازیم.

با توجه به وضعیت پلکانی جمعیت در کشور، آیا طی سالهای آتی که تعداد متقاضیان برای حضور در دانشگاه با توجه به کاهش جمعیت ، کمتر خواهد شد، با دانشگاه های بدون مصرف مواجه نخواهیم بود؛

ما معتقد به این تئوری نیستیم. من برای شما از مدارس مثالی می زنم . ما در گذشته مدارس را به صورت دوشیفته فعال می کردیم تا امکان تحصیل با توجه به کم بودن فضای آموزشی برای همه وجود داشته باشد. به طور حتم هر چه تعداد دانش آموزان و دانشجو کمتر باشد، کیفیت آموزشی نیز افزایش خواهد یافت. در مدارس با کم شدن تعداد دانش آموز، کیفیت ها بالا رفته و این موضوع درباره دانشگاه ها نیز مصداق دارد. البته هنوز هم بسیاری از مدارس حتی در اطراف تهران همچون لواسانات فاقد کیفیت لازم هستند. ما سال گذشته مدارس خالی از معلم در لواسانات داشتیم. در دانشگاه ها نیز با چنین مشکلی مواجه نخواهیم شد. ضمن این که باید این مساله را نیز مدنظر داشت که موج دوم رشد دانش آموزان در کشور آغاز شده و دوباره مدارس کشورمان با تعداد قابل توجه دانش آموز مواجه شده است.

یکی از معضلات دائمی در کشورمان فرار مغزهاست. آیا کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در این زمینه برنامه ای در نظر گرفته است؛

ما به فرار مغزها به صورت یک پدیده نگاه نمی کنیم. برخی فرار مغزها را برای کشور مناسب می دانند؛ چرا که آنها می توانند در خارج از کشور تحصیل کنند و اندوخته خود را دوباره به کشور بازگردانند. برخی نیز فرار مغزها را برای کشور مضر می دانند. اما ما نگاهمان در مجلس فراتر از این مساله است. ما باید بتوانیم از جوانان برتر و نخبه به بهترین شکل ممکن حمایت کنیم. هر چه بیشتر بتوانیم نیروی تفکر و اندیشه را در کشور رشد دهیم ، جامعه بیشتر توسعه پیدا خواهد کرد و زمینه برای توسعه پایدار فراهم خواهد شد. وظیفه نظام هم این است که بتواند از این افکار و آرائ و اندیشه ها به بهترین شکل ممکن حمایت کند تا بعدها از اندیشه آنان بهره ببرد. مجلس هم از هر کاری که در جهت تقویت این قضیه باشد، کوتاهی نخواهد کرد. در حال حاضر یکی از مشکلات موجود در کشور ما این است که هزینه های آموزشی ، جزو هزینه های جاری محسوب می شود. گویا این هزینه ها برای همیشه از بین می رود؛ در حالی که ما بر این اعتقادیم اینها نوعی سرمایه گذاری است که تنها چند سال بعد، بازدهی خواهد داشت و سودآوری بسیاری برای کشور به همراه دارد.

راه اندازی بنیاد علمی نخبگان نیز بر این اساس تشکیل شد؛ آیا این بنیاد دارای اهداف عملیاتی است یا آن که بیشتر حالت شیک و تشریفاتی دارد؛

دقیقا همان طور است که شما می گویید. بنیاد علمی نخبگان مدتی است که به صورت جدی فعالیت خود را آغاز کرده و کمیسیون آموزش و تحقیقات کشور نیز برنامه های بسیاری را برای آن تدارک دیده است. هدف ما این است که به هر شکل ممکن این بنیاد به بهترین نحو تقویت شود. ما سال گذشته 10میلیارد تومان به این بنیاد اختصاص دادیم تا به نوعی نخبگان کشور تحت حمایت قرار گیرند اما متاسفانه این بودجه به بنیاد داده نشد و بنیاد نتوانست آن را از دولت جذب کند. امسال هم 12 میلیارد تومان به بنیاد اختصاص داده شده و پیگیر آن هستیم که هرچه سریع تر بودجه تزریق شود.

با بودجه چهار میلیارد دلاری اختصاص داده شده به مدارس از سوی مجلس ، مشکل بافت فرسوده تا چند سال دیگر حل خواهد شد؛

ما گامی اساسی در این راه برداشتیم که آن هم اختصاص 4میلیارد دلار از حساب ذخیره ارزی برای ترمیم بافت فرسوده بود. بعد از سپری کردن مرحله اول یا همان قانونگذاری ، اکنون مجلس در مرحله دوم یعنی نظارت این طرح به سر می برد. به همین دلیل نیز جناب حدادعادل در این ماجرا مستقیم وارد شده و پیگیر وضعیت ترمیم بافت فرسوده مدارس است. هر دو ماه یک بار نیز کمیته ای به ریاست آقای حدادعادل تشکیل می شود تا روند اجرای طرح به صورت مشخص پیگیری شود. دولت نیز قول داده است تا با تزریق بودجه ، طی 4سال بافت فرسوده مدارس را ترمیم کند و امیدواریم که این قول عملی شود.

به عنوان آخرین پرسش ، آیا طرح ساماندهی کنکور به مرحله تصویب رسید؛

این طرح در حال بررسی در کمیسیون است و آذرماه نیز به صحن علنی مجلس راه خواهد یافت تا با فوریت به تصویب برسد. هدف ما این است که با توجه به افزایش ظرفیت در بسیاری از رشته ها، کنکور به صورت کامل برداشته شود. امیدواریم بتوانیم این طرح را در اسرع وقت به نتیجه مطلوب خود برسانیم.

خوابگاه های دانشجویی

در حال حاضر نزدیک به 350هزار دانشجو در دانشگاه های دولتی تحصیل می کنند. این دانشگاه ها برای پذیرش دانشجو امکانات دانشگاهی از قبیل کلاس ، آزمایشگاه و استاد در اختیار دارند و حتی قادرند دانشجوی بیشتری پذیرش کنند.
اما اگر بخواهیم برای همه این دانشجویان نیز خوابگاه تهیه کنیم دچار مشکل می شویم. واقعیت آن است که نزدیک به 90 درصد دانشجویان ما کل هزینه تحصیل خوابگاهشان را خودشان پرداخت می کنند و تنها 10درصد، هیچ هزینه ای را متقبل نمی شوند. حالا بحث اینجاست که ما می توانیم دانشجو را پذیرفته و با کیفیت بالا او را آموزش بدهیم ولی خوابگاه نداشته باشد؛
مثلا دانشگاه شهید بهشتی اگر خوابگاه نداشت ، اصلا دانشجو پذیرش نکند، که به طور حتم این بدتر خواهد بود. ما معتقدیم عدالت آموزشی در کشور وجود ندارد. چرا باید عده ای کل هزینه هایشان را خودشان پرداخت کنند و عده ای دیگر اصلا هزینه ای نداشته باشند؛ افزون بر این که بسیاری از این 15درصد به لحاظ علمی از 85درصد بقیه برتر نیستند. الان بسیاری از دانشجویان دانشگاه های غیر دولتی ، رتبه های خوبی را در دانشگاه های دولتی کسب کرده اند ولی به دلیل محدودیت در پذیرش دانشجو در آن رشته خاص ، قبول نشده و به دانشگاه آزاد آمده اند.