فرصت ملاقات با همسایه کهکشانی

کشف بزرگ ادوین هابل

در شرایطی که تا پیش از قرن بیستم گمان اخترشناسان این بود که عالم قابل مشاهده در مجموع شامل ده‌ها هزار ستاره و تعدادی سحابی (Nebula) است، در طول یک قرن اخیر متوجه شده‌ایم که در هستی، ستاره‌ها در مجموعه‌هایی عظیم و متشکل از میلیاردها ستاره به نام کهکشان سامان پیدا کرده‌اند. خورشید و منظومه شمسی یک ستاره از حدود 200 میلیارد ستاره‌ای و منظومه فراخورشیدی‌ای است که کهکشانی مارپیچی به نام راه شیری (Milky Way) را تشکیل می‌دهند. طول قطر کهکشان راه‌شیری بالغ بر صد هزار سال نوری است؛ این یعنی اگر ماشینی داشته باشیم که با سرعت نور حرکت کند (هر یک ثانیه مسافتی به اندازه 300 هزار کیلومتر را طی کند)، در این صورت صد هزار سال طول خواهد کشید تا از یک سوی راه شیری به سوی دیگرش برویم!

در شرایطی که اخترشناسان تا پیش از قرن بیستم پیش‌تر امکان فاصله‌سنجی سحابی‌هایی چون آندرومدا را نداشتند، بیشتر آنها را را سحابی‌هایی معمولی در فاصله‌ای نه‌چندان زیاد و مشابه دیگر ستارگان از زمین می‌پنداشتند. تا این‌که ادوین هابل، 86 سال پیش با رصدها و محاسبات خود نشان داد سحابی آندرومدا، در حقیقت جهان جزیره عظیم و مجزایی از ستاره‌های راه‌شیری است و در واقع کهکشانی است که در فاصله تقریبی 9/2 میلیون سال نوری از کهکشان ما قرار دارد. کشف انقلابی هابل ما را وارد دوران تازه‌ای از کیهان‌شناسی کرد که بر اساس این مدل می‌گوییم عالم از مجموعه‌ای از میلیون‌ها میلیون کهکشان تشکیل شده که هر یک از این کهکشان‌ها از میلیاردها ستاره‌ای تشکیل یافته که هر کدام به اندازه خورشید ما می‌توانند بزرگ باشند و منظومه‌ای از سیاره‌ها به دورشان در حال گردش باشد. از همین رو بود که ناسا نخستین تلسکوپ فضایی جهان را به نام هابل نامگذاری کرد.

راهنمای دیدار با کهکشان آندرومدا

احتمالا تعجب می‌کنید اگر بدانید که می‌توانید کهکشان آندرومدا را با چشم غیرمسلح ببینید! کافی است این شب‌ها بلافاصله پس از غروب خورشید، همزمان با طلوع و برآمدن ستاره‌های صورت فلکی آندرومدا، کهکشان آندرومدا را زیر آسمان تاریک و پرستاره خارج از شهر و روستا، با چشم غیرمسلح همچون لکه محو کوچک و مه‌آلودی تشخیص دهید. ابری بسیار کوچک که با دیگر ابرهای موجود در جو زمین به کلی متفاوت است و ریشه در دنیایی متفاوت از راه شیری دارد.

جالب است بدانید هزار سال پیش نخستین بار عبدالرحمن صوفی رازی، منجم شهیر قرن چهارم هجری نخستین کسی بود که سحابی آندرومدا (امراه‌المسلسله) را با چشم غیرمسلح مشاهده و در کتاب معروفش به نام «صورالکواکب» ثبت کرد. اتحادیه بین‌المللی نجوم به احترام تلاش‌های این منجم دوران آل بویه، گودال بزرگی در ماه را به نام لاتین عبدالرحمان صوفی Azophi نامگذاری
کرده است.

کاظم کوکرم

دانش