ماجراهای تاریخ‌نگار پرسروصدا

بنابراین ضبط و ثبت این منقولات، اهمیتی همپای انتشار اسناد رسمی تاریخ معاصر دارد. یکی از تلاش‌ها در این رابطه در سال‌های اخیر، «مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر» است که به کوشش حسین دهباشی تاکنون چهار جلد از آن منتشر شده است؛ خاطرات علینقی عالیخانی با نام «اقتصاد و امنیت»، خاطرات داریوش همایون با نام «آیندگان و روندگان»، خاطرات سیدحسین نصر با عنوان «حکمت و سیاست»، و خاطرات شاپور آذربرزین به نام «فرماندهی و نافرمانی» که درباره همین آخری، گزارش همکار ما محمدصادق علیزاده را در همین صفحه می‌خوانید. پیش از اینها هم از دهباشی مجموعه گفت‌وگوهای تصویری «خشت خام» را دیده‌ایم که خبر انتشار سری جدیدش را همین بالای صفحه خواندید. در واقع گفت‌وگوهای مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر به نوعی نسخه مبسوط‌تر همان کاری است که دهباشی در «خشت خام» انجام داده است. مجموع کتاب‌ها خواندنی‌اند اما انتظار می‌رفت پس از انجام گفت‌وگوها، پیاده‌سازی و تنظیم آنها، متن به دست ویراستاری خبره در تاریخ معاصر سپرده شود تا برخی ادعاهای مطرح‌شده در این گفت‌وگوها، راستی‌آزمایی شوند؛ در برخی گفت‌وگوها حتی اشتباه تقویمی و تاریخی روی می‌دهد که نیاز به اصلاح و توضیح دارد. حتی اگر دهباشی به عنوان گفت‌وگوکننده نخواسته با بازکردن پرانتزهای بزرگ، ریتم گفت‌وگو را از تک و تا بیندازد، می‌توانست طی کتاب‌کردن آنها توضیحاتی بیفزاید.

اما انتشار این مجموعه در این چند سال عاری از حواشی نیز نبوده است. علاوه بر جنجال‌هایی در رابطه با محتوای کتاب‌ها، یک بار از توزیع آنها در نمایشگاه بین‌المللی کتاب جلوگیری و انتشار آنها نیز تا مدتی متوقف شد. هر چند پس از آن، چاپ دوم این مجموعه چهارجلدی توزیع شد در حالی که اداره کتاب اعلام کرد چاپ دوم این اثر اعلام وصول دریافت نکرده است. این مشکل البته بعدها حل شد و حالا نام این کتاب‌ها اغلب در فهرست پرفروش‌‌های کتاب‌های تاریخ دیده می‌شود.