فراموشی افرای افراشته

این شکوه سبز هزارساله

درخت دیدنی کنگول باسکم در واقع درخت‌افرایی کهنسال با تاجی بزرگ و جذاب است، اما جالب‌ترین بخش آن قسمت پایینی تنه درخت است که در گذر ایام تو خالی شده است.

نگاهش که می‌کنی پنداری در و پنجره‌ای دارد و به راحتی چند نفر در کنار هم در آن قرار می‌گیرند. داخل تنه‌اش حال و هوایی افسانه‌ای دارد، انگار آرزوی دور کودکی را یافته باشی! اما متاسفانه دقیق تر که می‌شوی بقایای ناخوشایندی قلبت را می‌لرزاند؛ اثر آتش، چوب و ذغال نیم سوز و البته زباله و ...

یکی از محلی‌ها در خصوص سن این افرا به جام‌جم می‌گوید: چندین سال پیش کارشناسان منابع طبیعی با اندازه‌گیری قطر درخت و این‌که افرای جنگلی سه میلیمتر در سال رشد دارد، عمر این درخت را بیش از هزار سال تخمین زدند.

او که خود را مشهدی یداله معرفی می‌کند، ادامه می‌دهد: من همیشه می‌بینم که هر رهگذری وقتی متوجه این درخت می‌شود، شگفت و شادمانه ماشینش را کنار این جاده باریک پارک می‌کند تا عکسی با درخت بگیرد و تفریح و تفرج کند. ولی خوب برخی هم با درخت خوب تا نمی‌کنند و به طور مثال داخل درخت آتش روشن می‌کنند.

لزوم مشارکت برای ثبت ملی افرا

شاید یکی از دلایلی که افرای هزارساله براحتی مورد بی‌مهری برخی مسافران کم آگاه قرار می‌گیرد این باشد که هیچ حفاظی برای این درخت تماشایی وجود ندارد؛ نه حفاظی و نه حفاظتی. اما قطعا اگر افرای کهنسال مثل برخی دیگر از آثار طبیعی کشورمان؛ مثل ابرکوه یزد، ثبت ملی شده بود، شاید کمتر مورد هجمه قرار می‌گرفت و یا اصلا گزندی به آن نمی‌رسید. اما چرا این درخت که یکی از جاذبه‌های مهم و زیبای گیلان است، هنوز به ثبت ملی نرسیده، پرسشی است که رضا علیزاده، مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی گیلان درخصوص آن به جام‌جم می‌گوید: در زمینه ثبت اثر قواعد خاصی وجود دارد، مثلا در زمینه میراث طبیعی به سمت مجموعه‌های طبیعی می‌رویم که با خود روایت تاریخی داشته باشند نظیر سوسن چلچراغ، گرچه اگر اثری جذابیت‌های گردشگری داشته باشد، ما این آمادگی را داریم که در صورت طرح موضوع از طریق افراد حقیقی یا حقوقی با تشکیل هیات کارشناسی و نمایندگان منابع طبیعی، حفاظت محیط زیست و جهاد کشاورزی درخصوص ثبت ملی آنها برنامه‌ریزی کنیم.

فرصتی سودمند برای جامعه محلی

کبری نباتی، یکی از کنشگران محیط زیست و منابع طبیعی اما به جام‌جم می‌گوید که گیلان نیاز ندارد تا در آن مراکز خرید آنچنانی و هتل‌های لوکس احداث شود تا مقبول طبع مسافر باشد، کافی است متولیان استانی با نگاهی دقیق و قدردان به مواهب طبیعی استان و با ارائه کمک‌های هدفمند و برنامه حساب شده، فضای لازم برای توانمند سازی جامعه محلی را فراهم سازند. به طور مثال ایجاد یک فضای بومی با سازه‌های سبک و سازگار برای ارائه محصولات محلی در اطراف جاذبه‌ای مثل افرای کنگول باسکم، می‌تواند اهالی را سر ذوق آورد تا خود این افراد برای حفاظت و نگهداری از جایی که ممر درآمد و معیشت شان است تلاش کنند.

نباتی با اشاره به این‌که بخش در خور توجهی از منطقه رویشی هیرکانی یا خزری ِ شمال، در گیلان قرار دارد، می‌افزاید: جنگل‌های این منطقه به دوران سوم زمین شناسی تعلق دارند و درختان این پهنه به مثابه فسیل‌های زنده هستند که سرما، گرما، برف و آذرخش را تاب آورده اند و گاه بر اثر همین رویدادهای طبیعی چهره جذاب و متمایزی یافته‌اند. همه این‌ها جاذبه‌هایی است که مغفول مانده، درحالی که امروزه در دنیا گردشگران گاه برای دیدن یک نمونه کمیاب گل یا حشره راهی یک کشور و مقصد خاص می‌شوند،این یعنی ما برای جذب گردشگر، نه به هتل‌های متعدد چندین و چند طبقه در ییلاقاتمان که به احداث زیرساخت‌های رفاهی متناسب و تبلیغات دقیق و زیاد، احتیاج داریم.

استان گیلان با 560 هزار هکتار جنگل، 224 هزار هکتار مرتع و 220 هزار هکتار اراضی کشاورزی، علاوه بر بخش جلگه‌ای دو بخش کوهستانی دیلمان و تالش را داراست و به جهت سهولت دسترسی و امنیت بالا، استانی گردشگرپذیر است، اما شایسته است متولیان امر بجای پرداختن به توسعه نامتوازن بکوشند در زمینه طبیعت‌گردی، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، روستاگردی و پرنده‌نگری آن برنامه‌ریزی کنند و فصل جدیدی از گردشگری این استان را برای مردم به نمایش بگذارند.

لیلا مسروری

ایران