هابل زنده خواهد ماند

زمان زیادی از نوزایی علمی جهان نمی گذرد. آنچه امروزه از آن به رنسانس تعبیر می شود و منشاء تاثیرات فراوانی در حوزه دانش بشری است ، وامدار ظهور ابزار جدیدی است که توان دید انسان را افزایش داده است.

کد خبر: ۱۱۵۵۳۶

اگر تلسکوپ کوچک گالیله نبود، شاید هیچ گاه نظریه خورشیدی مرکزی نمی توانست شاهد تجربه ای کافی برای غلبه بر نظریه زمین مرکزی بیابد و بنیاد باورهای غلط گذشته را در هم بکوبد. به لطف ابزاری کوچک ، دید انسان جهش فوق العاده ای یافت و حتی روش زندگی ما در سیاره زمین تغییر پیدا کرد. بار دیگر، زمانی که ادوین هابل بر فراز قلل مرتفع مونت ویلسن با ابزاری که در زمان خود بزرگترین سازه اپتیکی جهان به شمار می رفت به آسمان چشم دوخت ، توانست جایگاه ما را در کیهان با دقت بیشتری تخمین بزند و به این ترتیب عصر تازه ای آغاز شد.
تلسکوپ فضایی هابل در عصر ما نیز چنین جایگاهی دارد و توانسته است درک ما از جایگاه خود در کیهان را دگرگون سازد.شانزدهم ژانویه سال 2003 میلادی ، روزی دردناک در تاریخ اکتشافات فضایی بود. شاتل فضایی کلمبیا با هفت سرنشین خود، هنگام مراجعت از مدار زمین و در پایان عملیاتی موفق به دلیل آسیب کوچکی که در سیستم محافظ سپر حرارتی آن به وجود آمده بود، در حالی که تنها چند ثانیه تا لحظه فرود فاصله داشت ، در جو زمین منفجر شد و همه سرنشینان آن جان خود را از دست دادند. این فاجعه اگر چه جامعه علمی جهان را در تاسف عمیقی فرو برد، اما اثرات دیگری نیز در پی داشت که ضربه های جدی بر پیکره رشد دانش فضایی وارد کرد. نخستین حاصل این رویداد، لغو تمام پروازهای بعدی شاتل بود که حدود 2سال این پروازها معلق ماند و در نتیجه قرار دادن دهها ماهواره و از آن مهمتر ، تکمیل ایستگاه بین المللی فضایی با تاخیر مواجه شد.گذشته از این خسارت های علمی ، وجهه ایالات متحده که همواره سازمان فضایی خود را به عنوان کانون صف شکن علوم فضایی در جهان معرفی می کند و انصافا نیز با تجمع امکانات و نیروهای متخصص در این سازمان کسی را یارای کتمان نقش بی بدیل آن در رشد اکتشافات فضایی نیست آسیب دید.
بسیاری از مراکز فضایی جهان دست به انتقاد از عملکرد ناسا زدند و همین موضوع باعث شد جورج بوش درصدد ترمیم چهره آسیب دیده سازمان فضایی خود برآید و به همین دلیل ، الگویی را انتخاب کرد که در دهه 70 میلادی و در اوج رقابت های فضایی رئیس جمهور دموکرات امریکا، جان اف کندی برگزیده بود. کندی در آن سالها زمانی که امریکا از رقیب شرقی خود عقب افتاده بود، برنامه ملی سفر به ماه و پروژه آپولو را اعلام کرد و از دانشمندان کشورش خواست پیش از پایان دهه امریکا را به ماه ببرند و این گونه نیز شد. بوش نیز با حضور در مقر اصلی ناسا، سال 2004به معرفی استراتژی جدید فضایی امریکا پرداخت.
وی پس از تاکید بر اصلاح ساختار شاتل ها و تکمیل ایستگاه بین المللی فضایی ، سفر به ماه تا 2020 و سفر به مریخ تا 2030 را در افق برنامه های ناسا اعلام کرد. در پی این اقدام و با توجه به این که بودجه ناسا برای مجموعه ای از ماموریت های مختلف ساماندهی شده و کنگره نیز با اضافه کردن بودجه ناسا مخالفت کرده بود، برای آغاز مقدمات طرح عظیم سفر دوباره به ماه و مریخ ، بسیاری از طرحهای پرهزینه دیگر حذف شدند.
چند هفته پس از اعلام برنامه جدید که واکنش های گوناگونی را به همراه داشت شن اوکیف رئیس وقت سازمان فضایی امریکا اعلام کرد، چهارمین ماموریت تعمیر تلسکوپ فضایی هابل را که قرار بود ابتدای سال 2005 میلادی برای تعویض برخی قطعات و تعمیر این تلسکوپ مهم تاریخ ستاره شناسی و دانش بشر انجام شود و به دلیل سقوط فضاپیمای کلمبیا به تعویق افتاده بود برای همیشه لغو کرده است.
اوکیف دلیل اتخاذ این تصمیم را ریسک بالای این ماموریت برشمرده و گفته بود که با توجه به خطرات زیادی که این ماموریت فضایی برای فضانوردان در بر خواهد داشت ، انجام این ماموریت به صلاح نیست. اگرچه این موضوع واقعیت داشت که تعمیر هابل ماموریتی پیچیده و شاید پیچیده ترین ماموریت فضایی پس از پروژه آپولو تاکنون باشد؛ اما بسیاری گمان می کردند بالاتر از دلایل امنیتی ، دلایل اقتصادی و ضرورت هزینه کردن این بودجه برای پروژه ماه و مریخ است که ناسا را وادار به لغو این ماموریت کرده است.
تلسکوپ فضایی هابل که این روزها از ضعف برخی قطعات خود رنج می برد، از زمان قرار گرفتن در مدار در دهه 90میلادی یکی از مهمترین ابزارهای تاریخ علم بشر بوده است ، اگر تلسکوپ گالیله و مونت ویلسن جایگاه کلی ما در کیهان را مشخص کرده اند، تلسکوپ فضایی هابل به ما این امکان را داد تا با دقت از رازهای مکتوم کیهان پرده برداریم و دید ما را نسبت به جایگاه خود در جهان دگرگون کرده است ، به طوری که امروزه نه تنها نام هابل برای دانشمندان مقدس شناخته می شود؛ بلکه توانسته است در میان عموم مردم جایگاه بالا و ارزشمندی کسب کند و شاید جایگاه مهم علمی و عمومی این ابزار بود که اعلام تصمیم لغو ماموریت تعمیر آن را- که به معنای پایان عمر این تلسکوپ طی چند سال بود- با موجی بزرگ از مخالفت ها مواجه کرد.
چندی بعد از اعلام این تصمیم ، مراسم معرفی و پرده برداری از تصویر فراژرف هابل (HUDF)که عمیق ترین دید انسان از کیهان بود و توانست اجرامی را در فاصله 13/5میلیارد سال نوری از ما و در دوران نوزادی کیهان به دام اندازد، تبدیل به جلسه ای برای بیان مخالفتها با تصمیم ناسا شد و دانشمندان برجسته جهان زبان به انتقاد از تصمیم ناسا گشودند.
هاریو لپو، رئیس بخش علوم تلسکوپ فضایی هابل ، همان هنگام در گفتگو با روزنامه جام جم این تصمیم را عجولانه و بدون اخذ تصمیم مشورتی سازمان علوم تلسکوپ فضایی هابل نامید و خواستار بازنگری در آن شد. این فشارها باعث شد JPL، آزمایشگاه مسوول بخش عملیات و ماموریت های روباتیک ناسا، ماموریت یابد تحقیقات خود درباره طرح تعمیر روباتیک تلسکوپ و حتی ساخت روبات فضانورد در دستور کار قرار دهد.اما دکتر بهرام مبشر کیهان شناس موسسه علوم تلسکوپ فضایی هابل که توانسته بود با کمک تصویر فراژرف هابل دورترین کهکشان شناخته شده عالم را به دام بیندازد از همان موقع تاکید می کرد، پیچیدگی های عملیات تعمیر سفر انسانی را ضروری می کند.
وی همان هنگام معتقد بود زمانی که تنها در یک بخش از ماموریت لازم است 111پیچ در فضا باز شود و دوباره سر جای خود نصب شود چاره ای جز سفر انسانی باقی نمی ماند. گذشت زمان باعث کاهش فشارها نشد و با توجه به این که جانشین هابل (تلسکوپ فضایی جیمز وب) تا سال 2013آماده سفر به مدار نخواهد شد، ضرورت تمدید ماموریت آن بیش از پیش به نظر می آمد. انجام موفق 3پرواز شاتل ها پس از حادثه کلمبیا که با موفقیت همراه بود، دیگر بهانه ای باقی نمی گذاشت و سرانجام سه شنبه هفته گذشته هیات کارشناسی ناسا نظر نهایی خود را به رئیس این سازمان اعلام کرد.
ساعتی بعد، مایکل گریفین ، با حضور در مقابل خبرنگاران جملات زیر را بر زبان آورد: «ما ماموریتی برای تعمیر تلسکوب فضایی هابل را به مانیفیست پرواز شاتل ها اضافه کردیم و پیش از بازنشستگی این ابزارها این ماموریت را انجام خواهیم داد. ما این ماموریت را با علم به خطرات احتمالی آن و با اتکا به توان دانشمندانمان برای حل مشکلات این ماموریت تصویب کردیم».
به این ترتیب این روز به روزی فراموش نشدنی برای اهل علم تبدیل شد و هابل از مرگی زودهنگام نجات یافت .به این ترتیب ، ماه می سال 2008شاتل فضایی دیسکاوری برای انجام چهارمین ماموریت تعمیر هابل که با کد STS-125شناخته می شود- از پایگاه کندی عازم مدار ایستگاه خواهد شد، فرماندهی این ماموریت را اسکات آلمن برعهده خواهد داشت و 5راهپیمایی فضایی فشرده و پیوسته در قالب 2گروه صورت خواهد گرفت تا 6باتری جدید بر تلسکوپ نصب شود، یک ژیروسکوپ جدید به سیستم سوار شود، دوربین قدرتمند جدیدی به سیستم افزوده گردد، یک طیف نگار فرابنفش جدید و سنسورهای راهنمای جدید نیز به سیستم الحاق شود و در عین حال بخش آسیب دیده ای از یک طیف نگار تصویری تعمیر خواهد شد که انجام آن نیازمند باز و بسته کردن 111پیچ در شرایط بی وزنی است. همچنین یک سیستم خنک کننده جدید هابل نصب خواهد شد. با این ماموریت پیچیده نه تنها عمر هابل دست کم تا سال 2013 تمدید خواهد شد که توان آن به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.
تلسکوپی که اگر تمام آن را با طلای ناب می ساختند هزینه کمتری طلب می کرد و هر دور گردشی 90 دقیقه ای آن به دور زمین که دهها هزار دلار هزینه دربردارد، یکی از گرانترین عملیات تعمیر تاریخ عصر فضا را تجربه خواهد کرد، اما در برابر این هزینه ، هر بسته اطلاعاتی که از این تلسکوپ به زمین خواهد رسید دید ما را نسبت به جایگاه خود و جهان دگرگون خواهد کرد و این بهایی است که انسان جستجوگر برای تحقق رویاهای خود می پردازد.