رمزگشایی از «کلیدواژه»های اخیر روحانی

یکی از معمول‌ترین شیوه‌های تحلیلی در حوزه سیاسی، بررسی همین واژگان و درک تاثیرات آن است. موضوعی که البته در سطح رسانه‌ها کمتر به آن پرداخته شده و بیشتر در قلمرو فعالیت‌های مطالعاتی اندیشکده‌های تصمیم‌ساز محدود می‌ماند.

حسن روحانی رئیس‌جمهور در دو سخنرانی اخیری که با فاصله‌ای اندک در جمع اصحاب رسانه و نیز در جریان دیدار مسئولان نظام با رهبر انقلاب داشت، از واژگانی استفاده کرد که شاید تا پیش از این کمتر با این تاکید از آنها بهره گرفته بود. این چرخش معنادار واژگانی، نشان می‌دهد که شرایط سیاسی که رئیس‌جمهور خود را قرار گرفته در آن می‌بیند، با گذشته تفاوت کرده است.

در سخنرانی نخست که روحانی در جمع اصحاب رسانه داشت، رئیس‌جمهور دست‌کم 18 بار از واژه «دشمن» استفاده کرد و در سخنرانی دوم در دیدار مسئولان نظام، 10 بار این واژه را مورد تاکید قرار داد. در واقع وی در این دو سخنرانی 28بار از کلمه «دشمن» استفاده کرده که این میزان تکرار واژه دشمن و دشمنی در ادبیات سیاسی رئیس‌جمهور و دکترین دیپلماتیک او کمتر سابقه داشته است. اگر واژگان متناظر دیگری چون «بدخواه»، «خبیث»، «قلدر»، «دیگران» و... را نیز در کنار واژه دشمن در نظر بگیریم، در این دو سخنرانی، او 41 مرتبه از واژگانی استفاده کرده که به‌نوعی نشان می‌دهد از دسیسه‌های دشمن در عذاب بوده و به‌دنبال راهی برای افشای نقش عوامل بیگانه در مشکلات و فشارهای امروز کشور است.

چنان‌که پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور منتشر کرده، روحانی در دیدار با اصحاب رسانه، دست‌کم 12 بار از عبارت «جنگ روانی» استفاده کرده که روشن می‌کند رئیس‌جمهور وقتی سخن از «دشمن» به میان می‌آورد، بیشتر ناظر به جنگ روانی و تبلیغاتی دولت‌های بیگانه صحبت می‌کند. موضوعی که کاسه صبر روحانی را لبریز کرده و او را به استفاده از ادبیات سیاسی متفاوت ترغیب کرده است.

مراد از دشمن در این سخنرانی‌ها بیشتر اشاره به دولت ایالات متحده است. روحانی در این سخنرانی‌ها خود توضیح می‌دهد که چرا نگاهش نسبت به دولت ترامپ با درکی که پیش از این نسبت به کاخ سفید داشته، متفاوت است و شاید به همین دلیل با تاکید بیشتری از «دشمن» سخن می‌گوید: «درست است که همه دولت‌های آمریکا از ابتدای پیروزی انقلاب تاکنون دشمن ملت ایران بودند، اما دشمنی هم حد و چارچوبی دارد.

ما در تاریخ قاتل کم نداشته‌ایم اما همه آنها شمر نبودند، خائن زیاد داشته‌ایم اما ابن ملجم یکی بیشتر نداشته‌ایم؛ همه دولت‌های آمریکا دشمن ملت ایران بودند، اما رئیس دولت فعلی بدتر، خبیث‌تر و با نقشه‌های شوم‌تر از دولت‌های قبلی است.»

«مردم»، رودررو با «دشمن»

روحانی در برابر «دشمن»، از «مردم» یاد می‌کند و تاکید ویژه‌ای بر «ایران» دارد. او هرچند مجموعا بیش از 40‌مرتبه از دشمن و دشمنی حرف می‌زند اما در مقابل، 53 مرتبه از دو واژه با بار مفهومی مثبت «مردم» و «ایران» سخن به میان آورده که نیروی خنثی‌کننده تهدیدات دشمن به شمار می‌رود.

او با تکیه بر قدرت مردمی است که در این دو سخنرانی اخیر، 29 بار از واژگانی چون «امید»، «وحدت»، «اتحاد» و، «یکپارچگی» حرف زده و به «مقاومت» در برابر دشمنی‌هایی که او از آن پرده برمی‌دارد، توصیه می‌کند. او راهبرد جدید دولت‌اش در برابر مشکلات کشور را چنین صورت‌بندی می‌کند: «هرگاه مردم به صحنه آمدند، از مشکلات فاصله گرفته و در برابر بدخواهان به خوبی ایستاده‌ایم» و به این راهبرد امیدوار است: «هیچ‌گاه ناامید نبوده و نیستم و امروز نیز با وجود فشارهای سنگین، اما از آینده کشور، مردم و نظام ناامید نیستم و کاملاً و بسیار هم به آینده امیدوارم.» او همچنین تاکید می‌کند: «رمز موفقیت ما مقاومت و ایستادگی است. اگر بترسیم یا سست و خسته شویم یا احساس شکست کنیم، پیروز نخواهیم شد... اگر همه دست به دست هم بدهیم، پیروز خواهیم بود.»

فرصت همصدایی

تاکید روحانی بر به رسمیت شناختن دسیسه‌های «دشمن» و نیز نقش «جنگ روانی» برای ناامید کردن مردم و نشانه گرفتن وحدت ملی، فرصت مناسبی است برای این‌که جریان‌های سیاسی مختلف در برابر مشکلات کنونی کشور دست به دست هم داده و فارغ از اختلاف سلیقه‌ها برای عبور از چالش‌های سیاسی و بخصوص اقتصادی بکوشند.

انکار دشمن، زیرسوال بردن مقاومت و القای خستگی، نتیجه‌ای جز سرخوردگی و انفعال بیشتر دربرنخواهد داشت. راهبردهای مبتنی بر ایستادگی که امروز صدای رئیس‌جمهور در دفاع از آن بلندتر از همیشه است، موقعیتی را پیش‌روی مردم قرار می‌دهد که با جدیت بیشتری خستگی‌ناپذیری خود را اثبات کرده و در برابر دشمنی که روحانی از جنگ روانی آن گلایه‌مند است، بایستند.