پنهان‌کاری ادبی در مسیر قم ـ تهران؟!

جایزه‌ای که از ابتدا پرحاشیه بود

زمزمه‌های برگزاری جایزه‌ای ادبی با عنوان احمد محمود، اوایل سال گذشته به گوش رسید. البته خبرهای نخستین در این‌باره، کم‌حاشیه هم نبود و چند باری نزدیکان احمد محمود از این‌که در جریان شکل‌گیری چنین جایزه‌ای که به نام آشنایان آنها درآمده، نیستند، گله کردند. با این حال تا انتشار نخستین خبر از تشکیل هیات داوران و رسمی‌شدن برگزاری این جایزه، چند ماهی طول کشید. تیرماه سال گذشته بود که خبر آمد نخستین دوره جایزه احمد محمود، به همت گروهی از داستان‌نویسان در دو شاخه رمان و مجموعه داستان برگزار خواهد شد و برگزیدگان، روز چهارم دی، همزمان با سالروز تولد احمد محمود معرفی خواهند شد. این خبر را کامران محمدی به عنوان دبیر این جایزه داده و درباره نحوه داوری گفته بود دست‌کم پنجاه تن از فعالان ادبیات داستانی قرار است آثار را بررسی کنند و سارا سالار، مهدی ربی، محمدحسن شهسواری، کامران محمدی، پیمان هوشمندزاده و مهدی یزدانی‌خرم، کار داوری مرحله نهایی را برعهده خواهند داشت.

پس از آن، یک به یک پنجاه نفری که قرار بود در مرحله اول داوری شرکت کنند با فهرستی بلندبالا مواجه می‌شدند که قرار بود از بین آنها تعدادی را برگزینند و به دست داوران مرحله نهایی بسپارند. (یکی از این 50 نفر فعالان ادبیات داستانی به جام‌جم می‌گوید فهرستی که در اختیارش قرار گرفته بیش از 300 اثر را شامل می‌شده. او که خواست نامش عنوان نشود، تاکید می‌کند این جایزه بدون انتشار فراخوان برگزار شده و یکی از پرسش‌های اولیه از جانب فعالان ادبیات داستانی هم همین بوده که این بیش از 300 اثر که شامل 214 کتاب رمان و 104 کتاب مجموعه داستان می‌شده، چگونه انتخاب شده‌اند. علاوه بر این، انتقادها به این روش از این رو هم بود که چطور ممکن بود این پنجاه نفر هر 318 کتاب را خوانده باشند تا بتوانند از بین صفر تا 9 به همه آنها به طور منصفانه نمره بدهند. این انتقاد با این توجیه همراه شده بود که این 50 نفر می‌توانند به هر تعداد اثری که مطالعه کرده‌اند نمره بردهند و باقی را نادیده بگیرند! خب بدیهی می‌نمود که در این صورت تنها کتاب‌هایی در این نظرسنجی شرکت داده می‌شدند که از جانب این 50 نفر مورد مطالعه قرار گرفته بودند.)

پنهان‌کاری در مسیر قم ـ تهران؟!

حالا ماجرا از انتقاد به چنین جزئیاتی گذشته و این جایزه با همین روال برگزار شده است. غرض از اشاره به این جزئیات این بود که اشاره کنیم این جایزه ادبی با امتناع از انتشار فراخوان همه این انتقادها را به جان خرید شاید به این دلیل که در فراخوان باید آدرس دبیرخانه‌اش را اعلام می‌کرد: «قم، ابتدای بلوار جمهوری، مرکز مدیریت حوزه‌‌های علمیه» و این‌گونه مشخص می‌شد که منتسب به حوزه علمیه قم است. انتشار فراخوان لو می‌داد که دبیرخانه این جایزه ادبی در حوزه علمیه قم مستقر است و این نکته‌ای بود که ظاهرا برگزارکنندگان این رویداد نمی‌خواستند کسی در جریانش قرار بگیرد. البته مشخص نیست استقرار دبیرخانه جایزه احمد محمود لزما به معنای حمایت مالی حوزه از این جایزه است، اما پنهان‌کاری مسئولان این جایزه در حالی که از همان ابتدا در مقابل این پرسش قرار داشتند که حامی مالی‌شان کیست، گمانه‌ها را به این سمت سوق می‌دهد که از قضا ممکن است ربط وثیقی باشد بین جایزه احمد محمود و موقعیت مکانی و محل استقرار دبیرخانه آن.

حالا می‌توان گفت مسئولان برگزاری جایزه احمد محمود در وضع باخت ـ باخت به سر می‌برند؛ هم با منتشر نکردن فراخوان (شاید به این دلیل که مجبور بودند آدرس دبیرخانه جایزه‌شان را اعلام کنند و ماجرا لو برود) کلی انتقاد را به شیوه انتخاب آثار به جان خریده‌اند و هم حالا اطلاعاتی که از دل یک «کتابشناسی توصیفی» بیرون آمده، به ربط آنها و حوزه علمیه قم اذعان کرده است.

از کجا لو رفت؟

ابتدای این گزارش نوشتیم که خبر، در فضای مجازی منتشر شد. در واقع صفحه شخصی یکی از فعالان رسانه‌ای ادبیات عکسی را منتشر کرد که ظاهرا از صفحه یک کتاب گرفته شده بود؛ در این صفحه که به ثبت اطلاعات جایزه ادبی احمد محمود اختصاص دارد، نشانی دبیرخانه جایزه، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه در قم ذکر شده است. تا اینجای کار و با توجه به مجادلات پیشین این فعال رسانه‌ای حوزه ادبیات با برخی مسئولان برگزاری جایزه احمد محمود، این طور به نظر می‌رسید که این خبر هم یکی دیگر از حملات رسانه‌ای به بدنه جایزه احمد محمود است و سویه‌ای جز همان مجادلات پیشین بین این فعال رسانه‌ای و اهالی محمود ندارد، اما بررسی‌های جام‌جم نشان می‌دهد که این عکس از روی صفحات یک کتاب ثبت شده که «خانه کتاب» منتشرش کرده است؛ نام کتاب «کتابشناسی توصیفی آثار منتخب جشنواره‌های کتاب ایران» است که در دبیرخانه جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی تهیه و تنظیم شده و اخیرا در انتشارات خانه کتاب منتشر شده است. برگزارکنندگان جایزه احمد محمود بر خلاف موقعی که توانستند با منتشرنکردن فراخوان، نشانی دبیرخانه‌شان را مخفی نگه دارند، لابد برای تنظیم این کتاب رسمی خانه کتاب، باید نشانی دبیرخانه را اعلام می‌کردند و اینجا دیگر پایان ماجرا بوده است.

و در آخر اینکه ...

در دوره نخست برگزاری جایزه احمد محمود، به نفرات برگزیده سه میلیون تومان جایزه نقدی پرداخت شد؛ جایزه‌ای که در مقایسه با برخی جوایز ادبی دیگر بسیار ناچیز به نظر می‌رسد. با اعلام جایزه سه میلیونی و تناسب چنین رقمی با جوایزی که بخش خصوصی ادبیات اهدا می‌کند کم‌تر کسی فکر می‌کند، حامی مالی محمود، جایی جز بخش خصوصی باشد. حالا با توجه به اطلاعاتی که در کتاب منتشرشده در خانه کتاب ثبت شده، این گمانه‌زنی مطرح می‌شود که حوزه علمیه قم حامی این جایزه بوده باشد. چقدر هم خوب که حوزه علمیه از جایزه‌ای حمایت می‌کند که به نام یکی از داستان‌نویسان ما برگزار می‌شود؛ داستان‌نویسی که نگاه خاص خود را دارد و آثارش هنوز هم خوانده می‌شود اما سوال اینجاست که چرا برگزارکنندگان این جایزه ادبی، این وابستگی را پنهان کرده بودند.