تراژدی تلخ انزوای فرش سنقر

به گزارش مهر، زمانی صدای دار قالی نشان جریان زندگی در دیار آفتابگردان‌ها بود، صدایی که بیش از 4 قرن نبض صنعت این شهر تاریخی بود و ضربانش با آهنگ نقشه خوانی هنرمندان قالی باف می‌تپید.

هنرمندانی که اشک‌ها و لبخندها را گره به گره و رج به رج بر چله دار می‌کشیدند و دردها را بند به بند گره می‌زدند تا نقش هزار رنگ خاطره را بر تار و پود دارهای قالی به تصویر بکشند.

فرش سنقر که اصالت قالی کردی را در تار و پود و نقشه‌های چشم نوازش به رخ می‌کشد، یکی از برندهای معتبر فرش کشور شناخته و حتی ثبت جهانی شده است و با تنوع رنگ و نقوش زیبا و مشتری پسندش در برخی کشورهای جهان هم مشتریان خوبی را جذب کرده بود.

هرچند ثبت جهانی امیدها را برای احیای فرش سنقر از ورطه نابودی زنده کرد، اما ظاهرا برخلاف این موضوع این فرش روز به روز در حال از دست دادن بازارهای جهانی است تا جایی که به دلیل عدم بازار فروش مناسب تولیدکنندگان این دست بافته ارزشمند و نفیس که نگین هنرهای والای این خطه است تمایل چندانی به ادامه کار ندارند و تعدادشان در حال کاهش است.

این روزها هنرمندان و بافندگان در انزوایی تلخ تار و پود فرش را گره می‌زنند و در سایه بازار کم رونق و بی جان فرش دست باف امرار معاش می‌کنند و همچنان چرخ‌های این صنعت دیرینه را می‌چرخانند.

راهکارهای احیای فرش سنقر چیست؟

پژوهشگر و کارشناس حوزه فرهنگ و هنر اظهار داشت: فرش ایران به عنوان بن مایه و شالوده فرش جهان شناخته شده است و در نتایج کاوش‌های سال 1994 مشخص شد که سابقه و پیشینه فرش به این سرزمین بازمی گردد.

نصرت الله سپهر افزود: در سفرنامه‌ها و تاریخ کشورهای دیگر نیز به فرش ایران اشاره شده است که تزئین مهمانسراها و کاخ‌های آن زمان بوده و حتی اندیشمندان حوزه هنر و شرق شناس نیز اذعان کرده اند که بن مایه فلسفه هنری خود را از سرزمین ما الهام گرفته اند.

وی بیان داشت: همگی این‌ها نشان می‌دهد که در زمینه بافتنی‌ها و نه فقط فرش بلکه گلیم، جاجیم، بقچه‌ها و... چه گذشته و پیشینه گرانسنگی به بلندای تاریخی سرزمینمان هستیم.

این کارشناس حوزه فرهنگ و هنر با اشاره به ردپای این هنر ارزشمند در شهرستان سنقر ادامه داد: همراهی زمستان‌های طولانی و شب‌های تاریک و بلندش در کنار کوهستان زیبای سهیل با چشمه سارها و باغ‌های روح نوازش مردمان دیار سنقر را به بافندگانی چیره دست و خوش ذوق بدل کرده و آنها را پای دارهای قالی نشانده است.

سپهر خاطرنشان کرد: برخی از نقوش سنتی فرش کرمانشاه از جمله فرش سنقر شامل نقوش سید عبدالله، سیخ کبابی، حسین آباد و... است، یا نقوش گلیم همچون "مل چفته" یا "کرشمه دو مرغابی" نیز از طبیعت زیبای اطراف سهیل الهام گرفته شده و جنبه نوآورانه قالی سنقر در هیچ کجای دنیا وجود ندارد.

معاون سابق صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمانشاه تصریح کرد: با این شناسنامه و پیشینه گرانسنگ بر ماست که این را حفظ، توسعه و بسط و گسترش دهیم.

وی افزود: البته کسی می‌تواند به عنوان متولی حفظ و احیای این هنر-صنعت این کار را انجام دهد که قالی سنقر را بشناسد و باید بینش و دانش کافی در این زمینه داشته باشند و البته کارشناسان خوبی در حوزه فرش اداره کل صنعت معدن کرمانشاه فعالیت دارند.

سپهر بافت فرش سنقر با گره ترکی را یکی از رموز استحکام این فرش عنوان کرد و گفت: فرش سنقر مشتریان خاص خودش را داشت و بخشی از موزه‌های فرش دنیا را به خودش اختصاص داده بود.این پژوهشگر فرهنگ و هنر متولی حفظ و احیای فرش سنقر را سازمان صنعت، معدن و تجارت استان دانست و بیان داشت: هرچند نمی‌توان فرش را از صنایع دستی جدا کرد، اما در سال‌های گذشته فرش را از صنایع دستی تفکیک کردند.وی آموزش را یکی از مهم‌ترین فاکتورهای حفظ، احیا و توسعه اشتغال در فرش سنقر برشمرد و تصریح کرد: ارتباط با تجار برای فروش، گرفتن نقشه و مواد اولیه مناسب برای بافت مرغوب و حمایت از شرکت‌های تولیدکننده فرش از دیگر راهکارهای این موضوع است.

سپهر تولید فرش را نوعی اقتصاد فرهنگی عنوان کرد و صادرات آنرا صادرات ارزش‌های فرهنگی کشور دانست و خواستار حمایت بیشتر از تولیدکنندگان این عرصه شد.

فرش سنقر در حال احیای مجدد است

معاون امور بازرگانی و تجارت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه نیز اظهار داشت: در این زمینه بحث آموزش را در اولویت قرار داده ایم که امسال در سطح استان 150 کلاس آموزشی 40 نفره در جهت ارتقا فرش و تشویق بافندگان برگزار می‌کنیم.

علی اسماعیلی در مورد درخواست‌های بافندگان برای حمایت در زمینه تهیه نقوش و مواد اولیه نیز گفت: برای این موضوع در سنقروکلیایی شرکت تعاونی فرش را که مدتها به صورت نیمه تعطیل درآمده بود دوباره احیا کردیم و با همکاری اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان انتخابات هیات مدیره این شرکت نیز انجام شد.

وی با اشاره به فعالیت دوباره تعاونی فرش سنقر تصریح کرد: فرش سنقر در حال احیای مجدد با طرح و نقشه‌های جدیدتر است و در این زمینه بر اساس نیاز بازار اقدام می‌کنیم.

این مقام مسئول در خصوص اقدامات حمایتی برای حضور در نمایشگاه‌ها و عرضه محصولات بافندگان فرش نیز خاطرنشان کرد: برای شرکت تمام تولیدکنندگان 50 درصد تخفیف از شرکت نمایشگاه‌ها گرفتیم تا آنها بتوانند تولیدات خود را به نمایش بگذارند.

معاون امور بازرگانی و تجارت سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه از صدور61 هزار کارت قالی بافی در استان خبر داد و گفت: البته تمامی این افراد مشغول کار نیستند.

اسماعیلی با بیان اینکه امسال نیز 6 هزار کارت جدید برای بافندگان فرش در استان صادر شده است، افزود: در این زمینه روند رو به رشدی داریم.

بازار فروش نداریم، مجبوریم تعطیل کنیم

یک بافنده فرش دست باف هم اظهار داشت: وقتی بازار فروشی نداریم، هرچه ببافیم روی دستمان می‌ماند یا اینکه مجبوریم به قیمت ناچیزی به واسطه‌ها بفروشیم، پس هرچه زودتر تعطیل کنیم به نفعمان است.

اعظمی کم بودن دستمزد پرداختی به بافندگان از سوی کارفرماها را یکی دیگر از بی رغبتی بافندگان فرش برای ادامه کار عنوان کرد و افزود: بافندگان چندان مورد حمایت قرار نمی‌گیرند.وی با اشاره به مدرن نبودن نقوش فعلی خاطرنشان کرد: موقع عرضه فرش‌ها به بازار به ما می‌گویند طرح‌های شما بازارپسند نیست باید از نقوش به روز شده استفاده کنید، این در حالی که اغلب بافندگان با همان نقوش و طرح‌های سنتی فرش می‌بافند.

این بافنده فرش دست باف کاهش مرغوبیت بافته‌های جدید را یکی دیگر از دلایل ناکامی فرش سنقر بیان کرد و گفت: برخی از تولیدکنندگان با نگاه اقتصادی به تولید، از مواد اولیه نامرغوب استفاده می‌کنند که همین موضوع باعث دور شدن فرش از جایگاه‌های خود شده است.

فرش فقط یک هنر نیست، یک صنعت هم نیست، بلکه تمام ارزش‌های والای فرهنگی و آداب و رسوم یک ملت را در دل خود جای داده و جلوه ای از فرهنگ و بن مایه‌های فرهنگی هر دیار و صادرات آن صدور ارزش‌های فرهنگی است.

قطعا تصاحب دوباره جایگاه‌های جهانی فرش دست باف سنقر که هنرمندان این بخش به آن چشم دوخته و امید بسته اند در سایه حمایت‌هایی محقق می‌شود که ضمن افزایش کیفیت و مرغوبیت این دست بافته زرین منجر به ایجاد بازارهای جدید و فروش آنها شود تا آنها هم به این هنر دیرپا دلگرم شوند.