دهخدا از افراط به اعتدال

شادروان علی اکبر دهخدا از رجال مشهور فرهنگی عصر پهلوی است که اثر ماندگارش: لغتنامه دهخدا، شهرتی شایان دارد. وی ، پیش از آنکه یکسره به کار فرهنگی روی آورده
کد خبر: ۱۰۶۷۹۰
و زندگی را وقف تدوین لغتنامه سازد، یک روزنامه نگار مبارز بود که در صدر مشروطه با عناصر تندرو و سکولار همکاری داشت و در روزنامه صور اسرافیل (با امضای «دخو» و «ع.ا.د») از طنز و هزل و تحلیل ، سنگری ساخته بود برای ترویج افکار «ژان ژورس» سوسیال دموکرات و هتاکی به پیشوای نهضت مشروعه (شیخ نوری) و نیز همآوایی با مخالفتهای «بی رویه» جناح تقی زاده با محمدعلیشاه. لذا در انحلال خونین مجلس ، او نیز چون تقی زاده با وضعی زار (و البته به کمک و تامین سفارت انگلیس) ناگزیر از تبعید به اروپا گردید و آنجا نیز در اوایل امر، در مقالاتی که نشر داد، چنان با شاه از در تندی و هتاکی درآمد که حتی فردی چون ادوارد براون («پدر روحانی» تقی زاده) برآشفت و این همه تندی را مضر و خلاف مصلحت دانست!
دهخدای صدر مشروطه ، اما، در ایستگاه تندروی درجا نزد و طبق نامه هایی که از وی در اواخر استبداد صغیر موجود است ، هنوز تهران به دست مشروطه چیان فتح و مشروطه دوم آغاز نشده بود، که مشاهده وضع سردار اسعدها (و به قول دهخدا: «علیقلی شاه» ها!) و زد و بندهای آشکار و نهانشان با دول خارجی ، و نیز تجاوز روسها به تبریز، دهخدا را از خواب نوشین صبح مشروطه بیدار ساخت و نسبت به آینده میهن از دست این کسان ، سخت نگران. تا آنجا که در نامه به یکی از علمای تهران (امام جمعه خویی؛) صریحا اعتراف کرد که رویه او پیش از این تاریخ ، خالی از افراط و تندروی بیجا و مضر نبوده و راه اصلاح ، از آشوب و غوغاگری ، جداست: «به شهادت عقلای مقتصد از دو سال پیش و تصدیق تجارب تندروان...الیوم علاج واحد امروز، اصلاح ذات البین بین مشروطه خواهان و شاه و گرفتن همان طریقه حقه است که شخص مقدس عالی مدتها پیش فریاد می زدید و من بنده با سایر همقدمان سریع السیر، هر دو پس از ورود قشون روس به تبریز به صحت آن معتقد شده ایم. گمان نمی کنم که امروز دیگر نه در ایران ، نه از مهاجرین ، نه از خودخواهان دربار و نه از عشاق وطن کسی باشد که منکر لزوم عاجل پیروی این نقشه مقدس باشد و دیر یا زود به حسن مساعدت اعلی حضرت همیونی و وطنپرستان بیغرض ، این نقشه به معرض اجرا گذاشته می شود». بیشک نیز عمدتا به همین دلیل بود که دهخدا در مشروطه دوم ، از جرگه «انقلابیون» دوری جسته به «اعتدالیون» پیوست و سپس با خبط سیاسی دیگری که پس از کودتای 1299 با عضویت در حزب سوسیالیست هوادار رضاخان (به لیدری سلیمان میرزا و محمدصادق طباطبایی) مرتکب شد، از صحنه سیاست فاصله گرفت و (جز حمایتی که در برهه ای حساس ، از پیشوای جبهه ملی و نیز هواداران صلح از خود نشان داد) زندگیش را یکسره وقف تاسیس بنای عظیم «لغتنامه» کرد.


علی احمدی خواه
newsQrCode
ارسال نظرات
مدرسه فراتر از نمره

در گفت‌وگوی اختصاصی روزنامه «جام‌جم» با معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش‌وپرورش عنوان شد

مدرسه فراتر از نمره

نیازمندی ها