ارتباط دیرهنگام سینما و فلسفه

کتاب 127 صفحه‌ای «سینما و فلسفه» از انتشارات افراز، یکی از کتاب‌های خوب در این زمینه است. عظیم جابری مترجم این کتاب است که با شمارگان 1100 و قیمت 9900 تومان به بازار کتاب ارائه شده است. ژولیت سرف نویسنده فرانسوی زبان کتاب، منتقد سینما و روزنامه‌نگاری است که همکاری نزدیکی با نشریات معتبر سینمایی کشورش و ازجمله کایه دوسینما داشته است. او در این کتاب، به بررسی رابطه سینما و فلسفه می‌پردازد و نمونه‌های مختلفی از آثار کلاسیک و مدرن سینما را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهد.

بجز فیلمسازانی مثل اینگمار برگمن روبر برسون و آندری تارکوفسکی که در آثارشان نگاهی فلسفی به زندگی و محیط پیرامونی آن داشتند، کتاب به فیلم‌های معروفی مثل ماتریکس، انجمن شاعران مرده، متروپولیس، گزارش اقلیت و... می‌پردازد و حتی آلفرد هیچکاک و فیلم‌هایی مثل سرگیجه و مرد عوضی را هم بی‌نصیب نمی‌گذارد. تعدادی از فیلمسازان و فیلم‌های مطرح فرانسوی هم در بین کارهایی که مورد بحث قرار گرفته‌اند، حضور دارند.

تولد سینما در اواخر قرن نوزدهم، آن را به عنوان یک سرگرمی عامیانه معرفی کرد‌، اما فلسفه از قرن‌ها قبل از آن وجود داشت و با حال و هوای سنگین خود، توجهی به فیلم و سینما نشان نداد، اما بزودی فیلمسازانی از راه رسیدند که از پرده سینما به عنوان وسیله‌ای برای بیان دیدگاه‌های فلسفی خود، استفاده کردند.

کتاب سینما و فلسفه در دو بخش است؛ نخست بخش اصلی کتاب است که شامل سه فصل با عناوین «فلسفه و تصاویرش»، «هنگامی که سینما فلسفه بافی می‌کند» و «فلاسفه سینمای خودشان را می‌سازند» است. در تمامی این فصل‌ها نویسنده با مراجعه به فیلم‌های مختلف قدیمی و جدید سینمای جهان، در این باره بحث می‌کند که چگونه فیلمسازان دیدگاه‌های فلاسفه معروف را در داستان فیلم هایشان مطرح و تلاش کرده‌اند نگاهی فلسفی به آدم‌ها و دنیای پیرامون آنها داشته باشند.

به این ترتیب، نویسنده کتاب توضیح می‌دهد چگونه فلسفه سینما را تصرف می‌کند و مهر خود را بر تصاویر رنگارنگ آن می‌زند. بخش دوم کتاب که کوتاه است، مثال‌هایی از چند فیلم هم چون هفت سامورایی کوروساوا، جاده مالهالند دیوید لینچ، تاریخ خشونت دیوید کراننبرگ، آینه تارکوفسکی و تغییر چهره جان وو می‌زند و بحثی کلی در باره فلسفه در سینما را مطرح می‌کند.

در مقدمه کتاب این پرسش مطرح می‌شود که چرا فلسفی‌ترین فیلم‌ها، دقیقا آن فیلم‌هایی است که فلسفه‌بافی نمی‌کنند. متن کتاب به دنبال پاسخی مناسب برای این پرسش است. نکته جالب آخر در رابطه با کتاب ترجمه شده حاضر این است که فهرست مطالب ندارد!

کیکاووس زیاری

جام جم