ضرورت معرفی سند تحول بنیادین

این سند بر مبنای سه محور مبانی فلسفی تعلیم و تربیتی جمهوری اسلامی ایران، مبانی نظری تعلیم و تربیتی رسمی عمومی و نظام تعلیم و تربیتی رسمی و عمومی تبیین شده است. اجرای این طرح نیاز به شش زیرنظام دارد که شامل تدوین و اجرای درس ملی، تربیت معلم و تامین منابع انسانی، راهبری و مدیریت، تامین و تخصیص منابع مالی، تامین فضا و تجهیزات و فناوری و پژوهش و ارزشیابی است. هدف نهایی از اجرای سند تحول بنیادین، حیات طیبه عنوان شده و در آن ویژگی‌هایی برای انسانی که در این پروسه تربیت می‌شود برشمرده شده، ولی خود حیات طیبه را تعریف نکرده است.

یکی از نقاط ضعفی که می‌شود با اشاره به تاریخچه سند تحول بنیادین ذکر کرد، این است که این طرح در ابتدا قرار بود با عنوان سند ملی آموزش و پرورش توسط سازمان برنامه و بودجه تنظیم شود، ولی بعدا سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در شورای عالی آموزش و پرورش تنظیم شد و به عنوان یک سند بالادستی طی 15 سال در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید. به این مفهوم که خاستگاه این سند تغییر کرد. همین مورد مشکلی بود که بعدها در سند تحول بنیادین نمایان شد. این درست است که سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را به عنوان یک نهاد فرابخشی در نظر گرفته است، اما تاکنون حداقل در این سال‌هایی که از ابلاغ این سند می‌گذرد، نهادهای فرابخشی مثل سازمان برنامه و بودجه یا مرکز پژوهش‌های مجلس خیلی ورود جدی به آموزش و پرورش نداشته‌اند.

یکی از چالش‌های پیش‌روی سند تحول بنیادین این است که این سند در داخل آموزش و پرورش معرفی نشده است. نوید ادهم، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش بصراحت اعلام کرده ما نتوانسته‌ایم پیام سند تحول بنیادین را به کف مدارس برسانیم. با توجه به این موضوع و نظر به گذشت چند سال از ابلاغ این سند بسیاری از معلمان از ماهیت،‌ پیام و محتوای این سند اطلاعی ندارند. حتی در نظرسنجی‌ای که خود پورتال وزارت آموزش و پرورش سال پیش انجام داده بود، بیش از 70 درصد شرکت‌کنندگان در نظرسنجی اعلام کرده بودند که تا الان حتی یک‌بار هم سند تحول بنیادین را مطالعه نکرده‌اند. یعنی خود وزارت آموزش و پرورش که مدعای اجرای این سند است و حتی بودجه‌ای را برای آن در نظر گرفته تا الان هیچ‌کدام از موارد آموزش ضمن خدمت فرهنگیان در مورد سند تحول بنیادین یا متن آن نبوده است.

اجرای این سند برمی‌گردد به دولت دهم که از آن رونمایی می‌شود، اما وزیر وقت آموزش و پرورش اجرای این طرح را با تغییر ساختار آغاز می‌کند. نتیجه این تغییر ساختار به عنوان اولویت کاری، بعدها خودش را در تغییر نظام آموزشی نشان می‌دهد. ساختاری که حالا با عنوان 6ـ3ـ3 می‌شناسند. تغییر ساختاری که چالش‌های بسیاری را پیش‌روی آموزش و پرورش قرار می‌دهد. یعنی بدون در نظر گرفتن سازوکارها و زمینه‌های مناسب برای اجرای این سند و این شتاب زدگی باعث می‌شود که از هدف اصلی آن دور شود. همین موارد باعث شد یک تصویر بد از خود محتوای سند تحول بنیادین و اصلاحاتی که قرار است ایجاد کند در ذهن معلمان و حتی خود سیاستگذاران باقی بماند.

علی پورسلیمان

کارشناس آموزش و پرورش