پایان بی‌تفاوتی نسبت به فعالیت فرهنگی

بی‌تفاوتی مردم و انفعال اجتماعی در مقابل منکرات، عدم حساسیت پیرامون معروف را به همراه دارد، در حالی که در آموزه‌هایمان داریم که ورود در ارتباط با معروف و منکر وظیفه تک‌تک آحاد ملت است و بودن حکومت اسلامی مانع وظایف فردی در قبال مسئولیت‌های اجتماعی نمی‌شود. به همین جهت طبیعی است که در مقیاس هجمه‌های فرهنگی و مسئولان و مردم باید به میدان آمده تا مجموعه اینها دست به دست هم دهند و مشکلات حل شود. حساسیت‌های رهبر معظم انقلاب نسبت به این‌که مردم نباید وظایفشان را فراموش کنند و باید ورود عملی به وظایف خود نمایند، باعث شد که رهبر معظم انقلاب از واژه آتش به اختیار فرهنگی استفاده کنند. البته متاسفانه این عبارت باعث سوءاستفاده‌های زیاد و مورد ناصوابی دشمنان قرار گرفت و منجر شد که رهبری مجبور شوند مرادشان را از این واژه بصراحت بیان کنند تا مانع سوءاستفاده‌های منفعت‌طلبانه شود.

برداشت من از کار فرهنگی خودجوش یعنی این‌که مردم منتظر نهادهای فرهنگی و رسمی حکومتی برای امور فرهنگی ننشینند. مردم رسالت‌های فرهنگی به عهده دارند که این رسالت‌های فرهنگی غالبا توسط نظام‌های سیاسی یا نهادهای رسمی فرهنگی انجام‌پذیر نیست. مردم کشور ما احساسات مذهبی در ارتباط با مناسبت‌های مذهبی مثل عاشورا و محرم به صورت خودجوش دارند و به صورت احسن وجه آن را انجام می‌دهند و اذنی از حکومت‌ برای این وظایف نمی‌گیرند و منتظر نظرات حکومت نیستند. درباره دیگر مسائل فرهنگی هم چنین جنبش فرهنگی باید در جامعه به صورت جنبش اجتماعی ـ فرهنگی شکل بگیرد. از این رو، در ارتباط با معضلات و ناهنجاری‌های فرهنگی و در رابطه با معضلات و ناهنجاری فرهنگی نیازمند جنبش فرهنگی و درخصوص هنجارسازی فرهنگی نیازمند رفتارهای مدنی خودجوش فرهنگی هستیم. البته رفتار خودجوش فرهنگی طبیعتا معنای اصلی‌اش این است که نیازی به اذن سازمان و سلسله‌مراتب نیست و همان‌طور که مردم در ایام محرم مطابق فهم و درک و حساسیتی که دارند به سلیقه و روش عرفی که دارند در این مناسبات احساسات مذهبی را بروز و نمود می‌دهند، در دیگر مباحث هم خود جوش عمل کنند. مردم در ارتباط با نذورات یا برپا کردن تکایا و در برگزاری مراسم‌ها حضور دارند و کافی است که از آنها بخواهیم در بقیه مناسبت‌های فرهنگی هم همین رفتار را داشته باشند و یک جنبش و جریان فرهنگی را شکل بدهند تا یک جریان غیرفرهنگی مهار شود، لذا تا جنبش فرهنگی شکل نگیرد و حساسیت‌های عمومی فرهنگی در این زمینه ایجاد نشود، نه جریان فرهنگی خلق می‌شود و نه جریان‌های ضدفرهنگی مهار می‌شود. جریان‌های فرهنگی هیچ‌گاه با بخشنامه ایجاد نمی‌شود، هرچند شاید موجی ایجاد شود، اما به گفتمان و جریان فرهنگی تبدیل نمی‌شود، چون گفتمان فرهنگی را حرکت‌های مدنی، حرکت‌های انتخابی و خودجوش مردمی شکل می‌دهد. رفتارهای آنتی‌گفتمانی فرهنگی و رفتارهایی که در تقابل با هجمه‌های فرهنگی است، وقتی تاثیرگذار است و می‌تواند آنتی‌گفتمان را شکل بدهد که بردوش یک جریان اجتماعی ـ فرهنگی خودجوش و انتخابی باشد.

دکتر محمد علی وکیلی / عضو کمیسیون فرهنگی مجلس