انگیزه های جدید برای زندگی در بیماران هموفیلی

چند وقتی است که وقتی از در پارکهای معروف تهران به داخل می رویم با یک جمعیت کوچک و بروشورهایی مواجه می شویم که در دست مردم اینجا و آنجا می رود.

کد خبر: ۱۰۴۵۲۸

وقتی به یکی از این تجمع ها دقیق تر شدم ، فهمیدم درواقع علت تمام این سر و صداها وجود یک میز و چند کاتالوگ و فرم شناسایی است که از مردم درخواست می شود در صورت تمایل آنها را پر کنند، البته بازار فداکاری همیشه هم داغ نیست و گاهی این عزیزان مجبور می شدند که برای جلب مشتری های فداکار فریاد هم بزنند. البته بیشتر افراد از این کارها سر درنمی آوردند چون دقیقا نمی دانستند منظور این کارشناسان از گرفتن ماده ای به نام پلاسما از خون آنها چیست؛ برای این که کمی بیشتر از این فرآورده جدید علم امروز سردربیاوریم به سراغ یکی از مسوولان تهیه و تدارک پلاسما در کشور رفتیم. دکتر شاه بختی از تاریخچه و سوابق ایران در زمینه این نوع ماده دارویی صحبت می کند.

می شود به عنوان اولین سوال بگویید پلاسما دقیقا چیست؛

پلاسما حاوی بیش از 200 ترکیب بیوشیمیایی است که هنوز هم تعداد زیادی از آنها ناشناخته اند. از این ترکیبات می توان از گلیکوپروتئین ها، فاکتورهای انعقادی و ضدانعقادی ، پروتئازهای بازدارنده ، فاکتورهای رشد و پروتئین های مهمی مثل آلبومین و ایمونو گلوبولین های مختلف نام برد. درواقع به قسمت مایع خون پلاسما می گوییم و بیشتر از 75 درصد خون را پلاسما تشکیل می دهد. تنوع ترکیبات موجود در پلاسما از نظر کیفی و کمی اهمیت بسیار زیادی دارد و این مواد گستره وسیعی را از لحاظ غلظت تشکیل می دهند.
به نظر می رسد صنعت تولید پلاسما خیلی جدید باشد به هر حال بسیاری از ما تا به حال اسم آن را نشنیده ایم و وقتی هم که از ما خواسته می شود برای اهدای داوطلبانه اقدام کنیم تعجب زده می پرسیم این دیگر چه جور صنعتی است.

می شود بگویید ایده تولید پلاسما از کی ایجاد شد؛

امروزه علی رغم توسعه بیوتکنولوژی و دسترسی به داروها از طریق روشهای نوترکیبی ، فرآورده های حاصل از پلاسما که به طور مستقیم از خون اهداؤکننده گرفته می شود، قسمت عمده ای از داروهای مورد مصرف بیماران خاص را تشکیل می دهد. نقطه آغاز این صنعت 50 سال پیش از امریکا و اروپا بود و هنوز هم به رشد خود ادامه می دهند.

در این زمینه کمبودهایی هم دیده می شود؛

در حال حاضر علاوه بر کمبود برخی از فرآورده های پلاسمایی مثل ایمونوگلوبولین های وریدی ، کمبود قابل ملاحظه ای از فرآورده های دیگر هم در کشورهای مختلف جهان احساس می شود. در برخی از کشورهای آسیایی ، اروپای شرقی و مرکزی ، امریکای جنوبی و خاورمیانه نیاز به فرآورده های مشتق از پلاسما به خصوص آلبومین ، ایمونو گلوبولین ها، فاکتور VIII و فاکتور IX کاملا محسوس است و در بسیاری از موارد بیماران به علت کمبود و گران بودن داروهای وارداتی از درمان موثر برخوردار نیستند.
تقاضا برای داروهای جدیدتر مثل ایمونو گلوبولین های اختصاصی آنتی ترومبین و چسب فیبرین روز به روز در حال رشد است. در مورد فرآورده های دارویی که از خون استخراج می شود، خیلی وقتها ما صحبت واردات را می شنویم.

آیا داروهای تهیه شده از پلاسمای افراد یک قوم و ملیت برای قوم دیگر می تواند موثر باشد؛

البته تحقیقاتی در این زمینه انجام شده و شواهد پزشکی نشان می دهند که داروهای تهیه شده از پلاسمای افراد یک قوم و ملیت برای آن قوم موثرتر است. به طور مثال سازمان بهداشت جهانی (WHO) مصرف IgGO تهیه شده از پلاسمای بومی را برای مقابله با عفونت های ویروسی و باکتریایی توصیه کرده است.

این توصیه دلیل خاصی دارد؛

این گونه ایمونو گلوبولین ها حاوی آنتی بادی های اختصاصی علیه پاتوژن های موجود در هر جامعه هستند. علاوه بر این فدراسیون جهانی هموفیلی هم همیشه اعلام می کند که 80 درصد از بیماران هموفیلی در جهان از درمان کافی برخوردار نیستند و بر این اساس تولیدات داخلی را به شرط دارا بودن استانداردهای مناسب و کافی پیشنهاد و تشویق می کند.

با این توصیف به نظر می رسد توسعه مراکز جمع آوری پلاسما و پالایشگاه های پلاسما راه حل مناسبی برای نیل به خودکفایی در این زمینه باشد اما استانداردها در کشور ما چگونه است؛

چیزی که در این بین بسیار حائز اهمیت است ، استفاده از فناوری های پیشرفته با افرادی مجرب و سیستم نظارتی فعال که بتواند علاوه بر تامین ایمنی کافی برای محصولات از نظر اقتصادی هم پاسخگوی هزینه های مرتبط با پروژه باشد.

امروز برای تولید این محصولات کشور ما در کجا ایستاده است؛

شرکتهای دارویی بیودارو و داروپخش در ایران با همکاری شرکتهای بیوتست و ادونسد آلمان با بالاترین استانداردها اقدام به جمع آوری پلاسمای انسانی از اهداکنندگان سالم ایرانی کرده است که برای تامین پلاسمای انسانی مورد نظر برای ساخت داروهای تخصصی با بالاترین استانداردهای جهانی و بهترین کیفیت مورد نیاز بیماران خاص از جمله بیماران هموفیلی عملا از شهریور ماه سال 1383 فعالیت های خود را شروع کرده اند. شرکت بیودارو هم پروژه ای در دو فاز در برنامه خود گنجانده است.

تا امروز چه مراکزی در ایران برای اهداء پلاسما شکل گرفته است؛

3 مرکز جمع آوری پلاسما به روش پلاسما فرزیس در 3 نقطه از شهر تهران ، مطابق با آخرین استانداردهای اتحادیه اروپا راه اندازی خواهد شد که اولین مرکز آن در مهر ماه سال 83 در خیابان ایتالیا راه اندازی شد و در مهر ماه سال 1384 هم به کمک شرکتهای معتبر تجهیز شد.

اقداماتی هم برای راحتی و آسایش اهداکنندگان در نظر گرفته اید؛

اهداکنندگان بعد از تکمیل فرم پرسشنامه و... اطلاعات شخصی آنها به سیستم کامپیوتری آزمایشات روتین نمونه خون از سرانگشت با بسیار پیشرفته و کوچکترین درد می دهند و قطره خون آنها توسط دستگاه های آنالیز مورد بررسی قرار می گیرد. سالن انتظار با امکانات تلویزیون و مطالعه و انواع نوشیدنی های متنوع هم در نظر گرفته شده که در موارد شلوغی اهداکنندگان احساس خوبی داشته باشند. بعد از معاینه بالینی و اطمینان از سلامتی اهداؤکنندگان ، از خانمها و آقایان هرکدام در مکانهای جدا از هم ، عملیات جمع آوری پلاسما انجام می شود.
البته سیستم های تصویری و ویدئویی هم در این مکانها در نظر گرفته شده که اهداؤکننده در طول مدت اهداؤ هیچ گونه احساس دلتنگی یا بی حوصلگی نداشته باشد. تمام این مراحل با اقلام یکبار مصرف و استریل انجام می شود.

فکر می کنید با این تجهیزات میزان تولیدات شما چقدر باشد؛

پیش بینی می شود هر مرکز پلاسما حدود 50.000 لیتر پلاسما در سال جمع آوری کند که در مجموع این سه مرکز 150000 لیتر پلاسما در فاز اول پروژه جمع آوری خواهد کرد.
مراکز دوم و سوم هم در سال 85 به بهره برداری خواهد رسید. پلاسماهای جمع آوری شده در این مراکز بعد از انجام آزمایشات لازم و انجماد در دمای منهای 30 درجه سانتیگراد به وسیله کامیون های مجهز به فریزر به آلمان ارسال می شود تا عملیات تکمیلی روی آنها انجام شود و بعد از پالایش تبدیل به فرآورده های دارویی شده و به صورت آماده به ایران فرستاده شود.

مصرف کنندگان اصلی این داروها کدام دسته از بیماران هستند؛

بیماران هموفیلی ، که گاهی مجبورند روزانه یا هفتگی این داروها را تزریق کنند. برای تهیه این داروها به طور مستقیم از خارج از کشور سالانه بیش از 50 میلیون دلار ارز از کشور خارج می شود که امیدواریم با راه اندازی این خط تولید در کشور، این مبالغ کاهش پیدا کند.
هر فرد سالم می تواند 4 بار در ماه پلاسما اهدا کند. در روش جدید، فقط بخشی از پلاسما از خون اهداکننده جدا می شود. کل فرآیند اهدا در یک سیستم بسته و کاملا استریل انجام می شود. با هر بار اهداء، خون اهداؤکننده آزمایش شده و او از سلامت خود باخبر می شود. کل فرآیند اهدا 45 دقیقه طول می کشد و بدن ما پلاسمای اهدا شده را ظرف 48 تا 72 ساعت مجددا تامین می کند.