انتخابات فرانسه، پایان یک کابوس

اعلام پیروزی مکرون در تمام اروپا و جهان انعکاس یافت. گویی همه منتظر بودند یک نفس راحت بکشند. اگرچه نظرسنجی‌های پیش از انتخابات، فاصله 20 درصدی مکرون با لوپن را نشان می‌داد، اما تجربه برگزیت و انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و انعکاس نتایج متفاوت از نظرسنجی‌ها باعث شده بود همه با نگرانی انتخابات ریاست جمهوری فرانسه را رصد کنند. این دور از انتخابات هیچ شباهتی به دیگر انتخابات ریاست جمهوری فرانسه در ادوار گذشته نداشت. برای اولین بار در 60 سال گذشته در جمهوری پنجم فرانسه نامزدهای هیچ‌یک از دو جریان راست و چپ میانه به دور دوم انتخابات ریاست جمهوری راه نیافتند.

فرانسوا فیون، نامزد حزب راست میانه جمهوریخواه با کسب حدود 20 درصد آرا در مرحله اول انتخابات در جایگاه سوم بعد از امانوئل مکرون و مارین لوپن ملی‌گرا قرار گرفت. بنوا آمون، نامزد حزب حاکم سوسیالیست با کسب حدود 5/6 درصد آرا جایگاه پنجم بعد از ژان لوک ملانشون نامزد حزب چپ را به دست آورد. این بدترین نتیجه برای حزب سوسیالیست در 60 سال گذشته است که همواره یکی از دوقطب سیاسی قدرتمند در جایگاه حزب حاکم یا حزب مخالف بوده است.

اگرچه مکرون سابقه عضویت در حزب سوسیالیست و عضویت در کابینه فرانسوا اولاند (رئیس‌جمهور کنونی فرانسه) را در کارنامه سیاسی خود دارد، ولی در این دوره از انتخابات با به راه انداختن جنبشی با عنوان «حرکت به جلو» اعلام کرد خط‌مشی وی و جنبش او «نه چپ نه راست» است. نارضایتی عمیق مردم فرانسه از عملکرد دو حزب چپ و راست میانه در دهه گذشته باعث رویگردانی مردم این کشور از نامزدهای این دو جریان شد.

نیکولا سارکوزی در سال 2007 با وعده بهبود شرایط اقتصادی رئیس‌جمهور شد، اما در پایان دوره‌اش نه‌تنها شرایط اقتصادی فرانسه بهبود نیافته بود، بلکه برعکس میزان بیکاری افزایش یافته و فرانسه در رکودی عمیق فرورفته بود. فرانسوا اولاند سوسیالیست در انتخابات سال 2012 با استفاده از نارضایتی گسترده از سارکوزی پیروز شد.

سارکوزی اولین رئیس‌جمهور تک‌دوره‌ای در جمهوری پنجم را به نام خود ثبت کرد، اما اولاند نیز در عمل به بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی ناکام ماند.

او نیز عنوان نامحبوب‌ترین رئیس‌جمهور فرانسه را به نام خود ثبت کرد، طوری که اولاند با آگاهی از شکست در انتخابات و جلوگیری از شکاف در حزب حاکم سوسیالیست نامزد ریاست جمهوری نشد.

امانوئل مکرون و مارین لوپن بهترین بهره‌برداری سیاسی و تبلیغاتی را از این نارضایتی عمیق مردم به نفع خود بردند.

مکرون و لوپن دو گفتمان متفاوت در فرانسه را در این دور از انتخابات ریاست جمهوری نمایندگی می‌کردند؛ دو گفتمانی که پیروزی هریک می‌توانست تاثیرات متفاوتی بر فرانسه و اروپا به دنبال داشته باشد.

یکی گفتمان راست افراطی و ملی گرایانه مارین لوپن بود. او برای حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی فرانسه معتقد به تشدید سیاست‌های مهاجرستیزانه حتی به تعلیق درآوردن قوانین پذیرش مهاجران قانونی بود، اما آنچه بیشتر موجب نگرانی از به قدرت رسیدن لوپن در خارج از فرانسه و در سطح اروپا و جهان شده بود. برنامه وی برای به همه‌پرسی گذاشتن خروج فرانسه از اتحادیه اروپا موسوم به فرگزیت و پول واحد اروپایی یورو بود. در مقابل مکرون گفتمانی را مطرح می‌کرد که معتقد به حل مشکلات فرانسه فراتر از ایده‌های دو جریان چپ و راست میانه این کشور بود. مکرون معتقد به تقویت اتحادیه اروپا و بازنگری در ساختار و سیاست‌های این اتحادیه با توجه به تحولات در عرصه اروپا و نظام بین‌الملل است. اتحادیه اروپا که بعد از رای مردم انگلیس به خروج از این اتحادیه و موج حضور پناهجویان به اروپا و تنش سیاسی با روسیه و حمایت ترامپ از جریان‌های راست افراطی با چالش‌های جدی در حفظ و پیشبرد پروژه اروپای واحد مواجه است، خبر پیروزی مکرون در این انتخابات به معنی پایان یک کابوس و امیدی تازه به آینده اتحادیه اروپاست.

نامزدهای دو جریان راست و چپ میانه فرانسه برای جلوگیری از پیروزی مارین لوپن در مرحله دوم انتخابات از مکرون حمایت کردند. پیروزی مکرون، مدیون همین حمایت است، اما آیا این حمایت همچنان ادامه خواهد داشت؟ این سوالی است که جواب آن نیازمند گذشت زمان بخصوص پس از برگزاری انتخابات پارلمانی در ماه ژوئن است. رئیس‌جمهور منتخب جدید فرانسه چالش‌های زیادی برای عمل به وعده‌هایش پیش‌رو دارد. تابوی قدرت‌گیری راست افراطی در اروپا شکسته شده است. آنها به یکی از جریان‌های سیاسی قدرتمند در اروپا تبدیل شده‌اند. مارین لوپن در این دور از انتخابات بیش از 11 میلیون رای آورد و هم‌اینک به بزرگ‌ترین جریان سیاسی مخالف در فرانسه تبدیل شده است. اولین چالش مکرون تشکیل دولت است. انتخابات پارلمانی فرانسه در ماه ژوئن برگزار می‌شود. با توجه به چندپاره شدن جامعه فرانسه و شکاف عمیق اقتصادی و سیاسی و افول محبوبیت دو جریان چپ و راست میانه چشم‌انداز ترکیب پارلمان آینده فرانسه مبهم است. فرانسه اکنون در شرایطی سیاسی قرار دارد که پیش از این تجربه نکرده است.

مرتضی مکی

کارشناس مسائل اروپا