اول بازاریابی، بعد افزایش تولید

رهبر معظم انقلاب، سال جاری را به عنوان سال اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال نامگذاری فرموده‌اند. ارتباط بخش کشاورزی با این فرمایش ایشان چیست؟

اجازه دهید، در یک جمله کوتاه پاسخ دهیم، اشتغال ما در گرو توسعه صادرات است. این صادرات چه در بخش کشاورزی باشد و چه در دیگر بخش‌هایی که در آنها مزیت داریم، اما نباید فراموش کنیم، اصولا بخش کشاورزی در ایران، دارای بیشترین مزیت رقابتی برای توسعه صادرات غیر نفتی ایران است.

امتیازهای ما در این زمینه چیست؟

چهارفصل بودن ایران، حاصلخیز بودن بخش قابل توجهی از خاک کشورمان، تنوع و کیفیت محصولات، مسیرهای مواصلاتی و همچنین بازارهای منطقه‌ای قابل توجه ازجمله امتیازهای ایران‌زمین است، اما بحث انرژی‌های تجدیدپذیر و پاک نیز امتیازی غیرقابل انکار است. به‌این ترتیب که از انرژی‌هایی مثل خورشید می‌توانیم در تولید محصولات گلخانه‌ای و کاهش هزینه‌های تولید استفاده کنیم.

بخش کشاورزی برای موفقیت و تامین نیازهای بازار به چه عواملی بستگی دارد؟

کشاورزی دارای چند بخش مشخص و به هم پیوسته است. اگر بتوانیم به گونه‌ای برنامه‌ریزی کنیم که ارتباط و توسعه هر یک از آنها در راستای دیگری باشد، قطعا به منافع قابل قبولی در این زمینه دست خواهیم یافت، به صورتی که اشتغالزایی و درآمدهای غیرنفتی برای کشورمان با توجه به پتانسیل‌ بالای تولید محصولات با کیفیت محقق خواهد شد.

یکی از راهکارهای اعلام شده کارشناسان برای مدیریت تولید، توجه به بازارهای صادراتی است، نظر شما در این زمینه چیست؟

قطعا همین‌طور است. در بخش کشاورزی با توجه به این که با موجودی زنده سروکار داریم و زمان‌بندی نقش تعیین‌کننده در کل مجموعه دارد، باید برنامه‌ریزی دقیق صورت پذیرد. به‌این ترتیب، اگر دنبال موفقیت در بخش کشاورزی هستیم، همواره باید ابتدا برای مصرف برنامه‌ریزی کنیم و پس از آن متناسب با بازاری که پیدا کرده‌ایم،‌ تولید را مدیریت کنیم، ‌در حالی که تا امروز ایران دقیقا برعکس عمل کرده است.

در این زمینه، توضیح بیشتری بدهید.

متاسفانه کشاورزان ایران هنوز علاقه‌مند نیستند براساس برنامه‌ای مدون و مورد تائید مسئولان گام بردارند و از آنجا که خاک ایران به لطف و رحمت خداوند در بخش‌های مختلف، توانایی تولید محصولاتی متفاوت را در چهارفصل دارد، معمولا کشاورزان به مدیریت خودشان دست به تولید می‌زنند که نتایجی همچون ضایعات گسترده سیب‌زمینی و پیاز یا گوجه‌فرنگی را به همراه دارد. نکته اینجاست که اگر کشاورزان براساس الگوی کشت تائید شده دولت گام بردارند، حداقل می‌توانند انتظار داشته باشند دولت هم بخشی از زیان آنها را جبران کند.

اگر درست متوجه شده باشم، دسترسی به آمار و اطلاعات، از مهم‌ترین ارکان تعیین‌کننده در مدیریت کشت و تولید بخش کشاورزی است؟

پایه و اساس هر گونه فعالیت اقتصادی آمار و ارقام است، اما از آنجا که در بخش کشاورزی بحث زمان و فسادپذیری محصول وجود دارد، این نکته بیشتر از باقی بخش‌های اقتصادی خودنمایی می‌کند. به این ترتیب، وقتی بدون در نظر گرفتن آمارها دست به تولید محصول زده می‌شود و کشش بازار داخلی هم کاملا محدود است و خبری از دسترسی آسان به بازارهای صادراتی نیست، کاملا طبیعی است که تجربه تلخ از بین رفتن منافع ملی کشورمان را هر سال داشته باشیم.

به بحث ضایعات و تجارب تلخ گذشته اشاره داشتید. آیا صنایع تبدیلی در این زمینه توان جلوگیری از ضایعات را ندارند؟

یکی از کارکردهای صنایع تبدیلی در بخش کشاورزی همین است، اما همان طور که قبلا نیز اشاره شد، کشش بازار تعیین‌کننده است، به صورتی که مثلا وقتی حجم انبوهی از گوجه فرنگی تولید شده و علاوه بر تازه‌خوری صنایع تبدیلی هم با توجه به توان اقتصادی و توان تولیدشان اقدام به جذب محصولات کردند، چه انتظاری داریم که باز هم گوجه‌فرنگی تازه خریداری کنند تا مانع ضایعات باشند. این اتفاقی است که آذر سال گذشته در کشورمان تجربه شد. رکود بازار و نبود بازارهای صادراتی باعث شده تا حتی صنایع تبدیلی، تمایلی به خرید گوجه‌ کشاورزان نداشته باشند،‌ چون بازاری برای فروش محصول ایجاد شده نبود و نقدینگی قابل توجهی هم باید در انبار‌ها می‌ماند. بنابراین وقتی بدون برنامه اقدام به تولید شده، چه انتظاری برای ورود مدیریت شده به بازار داریم.

به پیش‌نیازهای صادراتی اشاره کردید. منظور شما دقیقا چیست؟

صادرات محصولات کشاورزی کاملا تخصصی است، چون محدودیت زمان و بازارسنجی دقیق لازم است. بنابراین، برای موفقیت در بحث صادرات محصولات کشاورزی ـ که به عقیده من تنها راه‌حل برطرف شدن مشکلات بخش کشاورزی ماست ـ باید تمام امکانات در راستای تکمیل یکدیگر ایجاد شده باشند. از تجهیزات برداشت، انبارها، حمل و نقل و تسهیلات صادراتی و مشوق‌ها همه و همه می‌توان در این زمینه یاد کرد. این در حالی است که تک نرخی شدن ارز، نکته‌ای کلیدی است برای صادرات محصولات مختلف به بازارهای صادراتی.

در برخی موارد به تصمیم‌های یکشبه مسئولان انتقاد داشتید. منظور شما چیست؟

تصمیم‌های یکشبه نه‌تنها عاملی در موفقیت نیست بلکه صرفا باعث هدر رفتن منابع و در نهایت، کمبودهای داخلی می‌شود. به همین دلیل، باید با استفاده از تجارب اصولی و منطقی بخش خصوصی مسئولان و تصمیم‌گیرندگان اصلی برای بازارهای صادراتی محصولات کشاورزی ایران تسهیلات مهیا کنند. البته منظور از تسهیلات، منابع مالی نیست چون در این بخش زیرساخت‌ها از اهمیت ویژه برخوردار هستند و باید مدنظر باشند.

یکی از این نوع تصمیم‌گیری‌ها را توضیح دهید که چگونه باعث بروز مشکلات صادراتی شده است؟

همان طور که می‌دانید، وزارت جهاد کشاورزی برای مدیریت واردات برخی محصولات مثل موز تصویب کرده بود، واردات موز به ازای صادرات سیب مجاز خواهد بود، طوری که به ازای صادرات یک کیلوگرم سیب درختی به خاور دور، واردات دو کیلوگرم موز و صادرات سیب به خاورمیانه و واردات نیم‌ کیلو موز در دستور کار قرار گرفته بود. این تصمیم به‌ظاهر در راستای حمایت از تولیدات داخلی و برای افزایش صادرات محصولات کشاورزی بود، اما در عمل رویای صادرات در واقعیت واردات بود. به این دلیل که برخی سودجویان با صادرات صوری (ریختن محصولات در دریا) به کشورهای خاوردور، اقدام به واردات موز می‌کردند.

بخش حمل و نقل هم به عنوان زیرساخت‌های صادراتی محصولات کشاورزی مورد تاکید شماست. در این زمینه مدتی‌است شاهد غیرفعال بودن بندر بوشهر هستیم. اهمیت این بندر برای محصولات کشاورزی در چیست؟

دسترسی ساده به بازارهای جنوب خلیج فارس از این بندر، امتیازی برای صادرکنندگان محصولات کشاورزی است، چون این محصولات فسادپذیر هستند زمان تعیین‌کننده است و مسافت‌ هم در قیمت تمام شده محصولات تاثیرگذار است. بنابراین بارها با مسئولان نسبت به فعالیت مجدد این بندر جلسه داشتیم که برای رونق صادرات محصولات کشاورزی و دسترسی ساده به بازارهای سنتی ایران این مهم محقق شود، اما هنوز هیچ فعالیتی از این بندر نداریم.

متن کامل این گفت‌و‌گو را در سایت جام جم آنلاین بخوانید

عماد عزتی

اقتصاد