چراغ کم‌فروغ قالی اصیل خراسان

خراسان رضوی یکی از مهم ترین مناطق بافت قالی کشور است که قدمت هنر قالیبافی در آن به عهد تیموریان باز می گردد و در طول قرنها فرشبافی در این منطقه سیر تکامل خود به لحاظ تولید، هنر و تجارت را طی کرده است.

فرش در این منطقه به لحاظ نقش، طرح، رنگ، تعداد گره و رج با دیگر مناطق کشور متفاوت است و نقش و طرح هایی که هنرمندان این عرصه در طول قرنها برای قالی خلق می کردند، اینک برندی در قالی خراسان به شمار می رود و اسامی هنرمندانی مانند عمواوغلی، مخملباف، صابر، خدیوی، علیپور و شیخ بورنگی به عنوان برندی برای طرحهای قالی امروز در خراسان به شمار رفته و شهرت جهانی دارد.بیکاری، مشکلات معیشتی، تولیدات فله ای با طرحهای تکراری، عدم حمایت از خلاقان و هنرمندان صاحب سبک در طرح و نقش قالی و فشارهای بین المللی همه و همه دست به دست هم داده و قالی خراسان رضوی را از جایگاه اصلی خود دور کرده است.

*قالیبافی دچار دور باطل شده است

یک پژوهشگر فرش و عضو پیوسته انجمن علمی فرش به خبرنگار ایرنا گفت: کاشمر، مشهد، نیشابور و سبزوار بزرگترین قطب های تولید فرش در کشور هستند و در این بین مشهد و کاشمر از معدود مناطقی هستند که قالیبافی برای مردان شغل اصلی بوده و زن و مرد با مشارکت همدیگر فرش می بافند.عبدالله احراری افزود: این اصالت و جایگاه برای تولید قالی در خراسان رضوی در حال کمرنگ شدن است زیرا زمانی ایران به طور عمده تولید کننده فرش بود اما اکنون بسیاری از کشورها از جمله افغانستان، چین، هند، پاکستان، ترکیه، تاجیکستان، ترکمنستان، آذربایجان که مشکل اشتغال دارند به تولید فرش رو آورده اند.وی اظهار کرد: در کشورهای مزبور هزینه تمام شده تولید فرش بسیار کمتر از ایران است به این معنا که آنها می توانند یک سوم قیمت تولید فرش در ایران آن را تولید و به بازار جهانی عرضه کنند لذا فرش ایرانی به لحاظ قیمت تمام شده قدرت رقابت با فرش کشورهایی مانند افغانستان، پاکستان و هند را ندارد.این پژوهشگر فرش گفت: در آن کشورها ممکن است بافنده برای داشتن یک وعده غذا فرش ببافد اما در ایران این گونه نیست، زیرا فرش بخشی از فرهنگ و هویت و هنر این سرزمین است.احراری ادامه داد: فرش خراسان و در مجموع فرش ایران از دو بعد دچار مشکل و محدودیت است؛ یک سری محدودیت ها به خارج از کشور مربوط می شود و بخشی از مشکلات قالیبافی هم به مسئولان و مردم مرتبط است.عضو پیوسته انجمن علمی فرش در تشریح دلایل بروز مشکلات برای هنر – صنعت قالیبافی در کشور بیان کرد: بخشی از مشکلات تولید فرش در ایران مربوط به مسائل سیاسی و تحریم های اعمال شده علیه ایران می شود.وی خاطر نشان کرد: قبل از برجام ایران بسیاری از بازارهای جهانی را از دست داد، به عنوان مثال به طور مشخص بازار فرش آمریکا دست ایران بود اما این بازار توسط پاکستانی ها و هندی ها گرفته شد.احراری افزود: پس از برجام بخشی از مشکلات در ارتباط با بازار فرش حل شد و ایران بازارهای قدیمی را به دست آورد اما دیگر تولید مناسب با آن بازارها بویژه بازار آمریکا در ایران وجود ندارد.وی بیان کرد: نگاه ایران چه بخش خصوصی و چه بخش دولتی به فرش به عنوان یک کالای فرهنگی نیست؛ هر زمان که درآمدهای ارزی و نفتی دولتها کم شده است، توجه دولت به فرش معطوف شده اما هر زمان که قیمت نفت افزایش یافته و ارز مورد نیاز تامین شده، به فرش کم توجهی شده است.وی اظهار کرد: نگاه بخش خصوصی به هنر قالیبافی که ما آن را هویت فرهنگی – هنری ایران می دانیم نیز عمدتا نگاه سنتی، بسیار محدود و به دور از استفاده از علم و فناوری روز است.این پژوهشگر فرش گفت: در مقاطع مختلف زمانی به تولید فرش، رویکرد اشتغال حاکم بوده است و در مجموع سیاست های مختلفی در ارتباط با فرش وجود داشته جز آنچه باید در مورد فرش اعمال می شده است.احراری افزود: بعد اصلی فرش حتی برای خود جامعه فرش هم هنوز ناشناخته است؛ اینکه فرش در قالب یک کالای هنری به عنوان پرچم دوم ایران برافراشته است و باید هویت فرهنگی – هنری داشته باشد.وی اظهار کرد: هر نقش و طرح برای قالی مخصوص یک منطقه است و قالی باید با همان نقش و طرح بافته شود؛ در مواد اولیه آن هم باید استانداردها رعایت شود و کیفیت لازم را داشته باشد اما اکنون استفاده از مواد اولیه از جمله پشم داخلی و رنگهای طبیعی همگی وارونه شده است.