آینده دانشگاه ها در گرو آموزش مطلوب

کیفیت آموزش عالی در ایران سالها با بی اعتنایی کامل مسوولان مواجه می شد چه این که کمیت برایشان در اولویت بود. چند سالی است نگاه مسوولان کمی تغییر کرده است و به ارزیابی نظام آموزش عالی در کشور می پردازند.

کد خبر: ۹۸۶۳۸

البته در این ارزیابی ها که کارشناسان نظرات بسیار جدی و سختگیرانه ای می دهند، اولویت بزرگان بر دفاع از دانشگاه های کشور شکل گرفته است.
با این همه اما همین که نگاهی به وضعیت آموزش و کیفیت آموزشی دانشگاه های کشور می شود، کارشناسان را به آینده امیدوار می کند.
توجه به وضعیت آموزشی دانشگاه های کشور حالا به برگزاری همایش هایی می انجامد که به عقیده کارشناسان راهگشای مسیر حرکت نظام آموزش عالی در سال های آینده خواهد بود.
مدتی پیش دومین همایش ارزیابی دروس برای ارتقای کیفیت دانشگاهی در دانشگاه تهران برگزار شد تا اساتید دانشگاهی مروری بر فعالیت های چند ساله خود داشته باشند.
دبیر این همایش با بیان این که برگزاری چنین مجمع هایی باعث پیشرفت دانشگاه های کشور می شود، اولین انتقاد را به روند آموزشی دانشگاه ها وارد می کند: «متاسفانه رسالت و سیاست های آموزشی گروههای علمی در دانشگاه ها از سوی خودشان تعیین نمی شود و گروههای آموزشی هیچ اختیاری برای آینده نگری ندارند. همین است که کیفیت آموزش هیچ پیشرفتی نمی کند.»
دکتر سیدمحمد میرکمالی ادامه می دهد: در حال حاضر دانشگاه ها به دبیرستان هایی تبدیل شده اند که اختیاراتشان فقط کمی از مدارس بیشتر است. می خواهم بگویم متاسفانه الان تلقی از دانشگاه ها آکادمیک نیست و به سمت دبیرستانی شدن پیش می رود.
در ادامه این انتقادها، رئیس مرکز ارزیابی کیفیت دانشگاه تهران هم به نداشتن اختیار اشاره می کند: «زیربنای کیفیت آموزشی در دانشگاه ها استقلال هیات علمی و همچنین خود دانشگاه است ؛ اما متاسفانه به این ماجرا توجه چندانی نمی شود.»

معیار کیفیت چیست؛
با همه این انتقادها اما یک استاد پیشکسوت دانشگاه تهران اعتقاد دارد تا به حال هیچ معیار ثابتی برای سنجش کیفیت دانشگاه های کشور وجود نداشته است ، به همین دلیل اظهارنظر درباره وضع آموزش و کیفیت آموزشی دانشگاه های کشور باید خیلی منصفانه و دقیق باشد.
دکتر بهرام عکاشه می گوید: برای ارزیابی و مقایسه وضعیت ایران باید ببینیم توقع ما از آموزش عالی در کشور چقدر است. می خواهیم خودمان را با جهان مقایسه کنیم؛ با آسیا مقایسه کنیم یا با کشورهای خاورمیانه؛ در عین حال معیارهای سنجش ما هم باید از سوی مسوولان مشخص شود.
معیار سنجش می تواند کتاب باشد، مقاله باشد یا هر چیز دیگری. متاسفانه اینها چندان مشخص نیست. دکتر عکاشه در مقایسه کیفیت آموزشی دانشگاه های ایران با کشورهای پیشرفته دنیا می گوید: متاسفانه ما در وضعیت خوبی به سر نمی بریم.
علت این برداشت من هم این است که ارتباط دانشگاهیان ما با جامعه چندان خوب نیست ؛ چه در حوزه اقتصاد، چه در حوزه صنعت و حتی در حوزه های فرهنگی. وی به سویه های دیگر ماجرا هم اشاره می کند: صرف این که 50دانشجو مرتب در کلاسهای اساتید بنشینند و نمره های خوب هم بگیرند، نشانه کیفیت بالای آموزش در کشور ما نیست.
الان به دلیل نبود مطالعه روی آموزش ها و رشته های مصوب در دانشگاه ها درسهای ما با نیازهای جامعه انطباق ندارند.
دکتر عکاشه برای این حرف مثالی هم می آورد: من بارها در تاکسی با راننده هایی مواجه شده ام که فوق لیسانس داشته اند. این نشان از مشکل برنامه ریزی در دانشگاه های ما دارد.
اگر آموزش های ما متناسب با نیازهای جامعه باشد، دیگر هیچ فوق لیسانس برق - برای مثال - راننده تاکسی نمی شود.

مشکلات بزرگ ، مشکلات کوچک
با وجودی که تعداد فارغ التحصیلان بیکار روز به روز بیشتر می شود، طبیعی است که پاشنه آشیل وضعیت آموزشی کشور برای کارشناسان حوزه آموزش عالی همین نکته باشد، اما نکات دیگری هم هست که کارشناسان به آن هم اشاره می کنند.
دکتر حسین زودیان در این باره می گوید: متاسفانه در سالهای گذشته پرداختن صرف به رشد کمی در دانشگاه های کشور، مسوولان را از توجه به مسائل کیفی از جمله آموزش و توسعه امکانات بازداشته است.
رئیس انجمن ژئوفیزیک ایران ادامه می دهد: خیلی ها برای نشان دادن مشکلات دانشگاه ها به نبود پژوهش اشاره می کنند؛ اما من می خواهم بگویم در این زمینه هم کیفیت چندان بالا نیست؛ چراکه نظام پژوهشی کشور تنها به بین تعداد مقالات ایرانی درج شده در مجلات خارجی می پردازد و کار کارشناسی در زمینه میزان کاربردی بودن این مقالات و نتیجه آنها برای کشور انجام نمی گیرد.
در عین حال مدیر کل آموزش دانشگاه علوم پزشکی ایران هم به نکته دیگری اشاره می کند: کیفیت و به طور کلی کیفیت آموزش در دانشگاه ها در گرو نکات مختلفی است و فقط این نیست که استاد در کلاس چه می کند. مثلا باید به این نکته هم توجه کرد که پولی کردن دانشگاه های دولتی کیفیت را پایین می آورد.
بالا بردن کیفیت آموزشی دانشگاه ها در گرو یک برنامه ریزی اساسی است. معاون دانشجویی فرهنگی دانشگاه شهید چمران هم در این رابطه به نکته دیگری اشاره می کند: یکی از ضرورت های ارتقای کیفیت آموزشی دانشگاه ها، اصلاح روشهای تدریس است.
دکتر سیدعطاالله سیادت می افزاید: هر استادی در هر سطح باید در پایان سال کار خود را ارزیابی کیفی بکند و ببیند در طول یک سال گذشته توانسته روشهای کار خود را برای ارتقای سطح آموزش ترقی بدهد یا نه. اگر این روش انجام شد، فکر می کنم بخش بزرگی از مشکلات نظام آموزشی از سوی خود اساتید حل می شود.

وزارت علوم : آموزش مطلوب است
با وجودی که کارشناسان آموزش عالی از کیفیت آموزش در کشور انتقاد می کنند؛ اما مسوولان وزارت علوم سطح کیفی آموزش در کشور را مطلوب می دانند.
مدیرکل دانشجویان داخل وزارت علوم در گفتگو با جام جم می گوید: من فکر می کنم روند آموزش در کشور ما روند مطلوبی است. علت این حرف من هم دانشجویان ایرانی هستند که برای تحصیلات تکمیلی به کشورهای دیگر می روند و بسیار هم موفق هستند.
دکتر مسلمی ادامه می دهد: این به آن معنی است که پایه دانشجویان ایرانی پایه تحصیلی خوبی است. با این همه اما دکتر محمد حسینی ، معاون حقوقی و پارلمانی وزارت علوم که سالها در دانشگاه ها تدریس کرده است ، تحلیل جدی تری از ماجرا دارد: اگر ما وضعیت خودمان را با کشورهای پیشرفته مقایسه کنیم ، حتما مشکلاتی مشاهده می شود که طبیعی است ؛ اما اگر ما خودمان را با کشورهای رو به توسعه مقایسه کنیم ، جایگاه خوبی داریم.
برای مثال ما در تولید علم و مقالات بعد از ترکیه در بهترین جایگاه هستیم. حسینی در ادامه با اشاره به بررسی دوباره به سیستم آموزشی کشور می گوید: این که فارغ التحصیلان با مشکل بیکاری مواجه هستند، فقط تقصیر وزارت علوم نیست ، بلکه این امر نیازمند همت تمام دستگاه هاست.
به همین منظور هم شورای عالی علوم ، تحقیقات و فناوری تشکیل شده تا با ریاست رئیس جمهور و با عضویت باقی دستگاه ها این مسائل را بررسی کند. حسینی در پایان با پذیرش این مشکل که بعضی رشته های دانشگاهی انطباقی بر جامعه ندارند، می گوید: وزارت علوم تلاش فراوانی برای رفع این مشکل می کند و امیدواریم هرچه سریع تر بتوانیم حرکتهای خوبی انجام دهیم.

آینده ، چه کسی می داند؛
با این که جدال منتقدان و مسوولان ادامه دارد؛ اما معلوم نیست چه زمانی یک اتفاق عملی در زمینه جهش آموزش عالی در کشور می افتد. جهشی که یکی از عوامل اصلی کیفیت و پیشرفت آموزش در کشور است.
کیفیتی که هیچ کس از آینده آن خبر ندارد. آینده ای که رفع ابهام آن نیازمند تحرک بیشتر وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری است.