از اینجا تا به بیرجند خیلی راهه...

این جاذبه‌ها در مورد اماکن توریستی یا شهری نیست بلکه جاذبه‌های جانوری و گیاهی این منطقه است که به نوعی امتداد کویر مرکزی ایران و جنوب خطه حاصلخیز خراسان است. فیلم از طبیعت کویر شروع می‌کند و به سراغ زیست بومی می‌رود که برای بسیاری از مخاطبانش غریبه است. گونه‌های خاص جانوری و گیاهی که در یک سرزمین وسیع پراکنده شده‌اند. خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند استانی است که در برداشت عناب، زرشک و البته زعفران در ایران قطب بسیار مهمی محسوب می‌شود، اما به دلیل موقعیت جغرافیایی و دوری مسیر ناشناخته است.

مستند «تا به بیرجند» با الهام گیری از سکوت کویر و بیابان سعی می‌کند تا جایی که امکان دارد از تصویر به جای کلام استفاده کند و به همین دلیل نریشن نسبتا کوتاهی دارد. این نریشن هم صرفا در صورت لزوم گفته می‌شود، اما فیلمساز می‌توانست با یک طراحی متفاوت همین مقدار کلام را هم حذف کند. لازمه این کار استفاده از تصاویر جایگزین و طراحی یک ریتم متفاوت با شکل موجود فیلم است. نمونه بارز این نوع از فیلم‌های مستند سیاهان جنوب به کارگردانی فرهاد ورهرام است که در همین صفحه به آن پرداخته ایم .به عبارتی تصاویر خراسان جنوبی از گونه‌های جانوری تا گیاهی آن همانند بسیاری از نقاط ایران این ظرفیت را در خود دارد تا فیلمساز فارغ از کلام و توضیح صرفا با یک ساختار مهندسی شده و ریتمیک خود تصاویر را به عنوان راوی انتخاب کند.

تا به بیرجند به جز موسیقی که در برخی صحنه‌ها با تصاویر همخوانی ندارد از دوربین کنجکاو و دارای ایده‌ای استفاده می‌کند تا به زوایایی بپردازد که تا کنون از نظرها پنهان مانده است. این نکته باعث می‌شود این مستند برخلاف بسیاری از آثاری که به معرفی یک اقلیم می‌پردازد تصویری و نه رادیویی باشد. این خصوصیت نشان می‌دهد فیلمساز به خوبی از کارکرد تصویر آگاهی دارد و می‌تواند از آن استفاده کند.

مستند‌هایی همچون تا به بیرجند جدا از کارکرد هنری خود می‌توانند نقش مهمی در توسعه صنعت گردشگری داشته باشند. گردشگری داخلی و خارجی و ایجاد پارک‌های محافظت شده برای گونه‌های جانوری همچون گورخر ایرانی که متاسفانه منقرض شده، اما می‌توان آن را دوباره احیا کرد و گونه‌های گیاهی که اگر بی‌نظیر نباشند بی‌شک کم‌نظیر هستند.

تا به بیرجند تجربه موفقی در فیلمسازی مستند درباره اقلیم‌های ایران است که می‌تواند با کمی تامل و زیبایی‌شناسی کارکرد بیشتری داشته باشد و نکته آخر نوشته زیبای ابتدای فیلم و تقدیم اثر به محیط بانان مظلومی است که جانشان را در راه حفظ زیبایی و حیات وحش این سرزمین از دست می‌دهند.

علیرضا قاسم بریشی