امضاء قرارداد تقسیم ایران

دوم خرداد 1286 ه.ش ، در حالی که ایران گرفتار غوغای مشروطه طلبان و مخالفان مشروطه بود ، قرارداد 1907 بین روس و انگلیس امضا شد.

کد خبر: ۹۷۳۸۱

این قرارداد در حالی به امضای نمایندگان روسیه و انگلستان رسید که جهان وضع خاصی داشت . در این زمان ، امپراتوری آلمان به طور حیرت انگیزی در حال رشد و افزایش قدرت بود. این موضوع ، استعمارگران سابقه داری همچون انگلستان ، روسیه و فرانسه را بشدت نگران کرده بود. این نگرانی زمانی افزایش یافت که آلمان ها از طریق دوستی با دولت عثمانی ، به جهان اسلام نیز نفوذ کردند و این نفوذ به طور مستمر در حال افزایش بود. بدین ترتیب ، روسیه ، انگلیس و فرانسه چاره ای غیر از این نیافتند که اختلافات گذشته را کنار بگذارند تا بتوانند در برابر دشمن مشترک بخوبی بایستند و جبهه متحدی علیه آلمان تشکیل بدهند. فرانسه برای تشکیل این اتحاد ، پیشقدم شد و با روسیه پیمان دوستی منعقد کرد و با انگلیس نیز تفاهم نامه صمیمانه منعقد نمود. بدین ترتیب ، انگلیس و فرانسه در قاره آفریقا درباره مستعمرات خود و نحوه تقسیم آن به توافق رسیدند. در مرحله بعدی ، فرانسه کوشش کرد انگلستان و روسیه را نیز به هم نزدیک کند. تلاش فرانسه منجر به این شد که بین انگلستان و روسیه ، چندین قرارداد به امضا برسد. طبق یکی از این قراردادها ، افغانستان و تبت به منطقه تحت نفوذ انگلیس تبدیل گردید. طبق قرارداد دیگری که به قرارداد 1907 مشهور است ، ایران به 3 منطقه تقسیم شد. قسمت شمالی ایران از خط فرضی که از قصرشیرین شروع می شد و از اصفهان ، یزد و خواف عبور می کرد و به مرز افغانستان می رسید ، به عنوان منطقه تحت سلطه روسیه شناخته شد. قسمت جنوبی نیز از خط فرضی که از بندرعباس ، کرمان ، بیرجند و زابل عبور می کرد و به سرحد افغانستان می رسید ، به عنوان منطقه تحت سلطه انگلیس شناخته شد. قسمت سوم نیز که قرار بود منطقه حایل بین روس و انگلیس باشد و به اصطلاح منطقه بی طرف و مستقل از دو دولت روس و انگلیس محسوب گردد ، شامل منطقه بی آب و علف کویر ایران بود که اهمیت چندانی نداشت . طبق قرارداد 1907 ، این منطقه متعلق به دولت ایران شناخته می شد؛ آن هم فقط به این منظور بود که از برخوردهای احتمالی بین روس و انگلیس جلوگیری شود. قرارداد 1907 مدتی پنهان ماند و حتی دولت ایران از عقد چنین قراردادی اطلاع نداشت . چند ماه بعد ، سفرای روس و انگلیس ، رسما دولت ایران را در جریان عقد قرارداد 1907 قرار دادند و اعلام کردند که ایران بین روس و انگلیس تقسیم شده است . افشای این موضوع ، شور و هیجان و ناراحتی بسیار شدیدی بین مردم ایجاد کرد و موجی از تظاهرات و اعتراضات ، تهران و سراسر شهرستان های ایران را فراگرفت . گرچه تلاشها و اعتراضات عمومی سبب شد که دولتهای روس و انگلیس به نوعی به توجیه رفتار خود بپردازند و اظهار کنند که استقلال ایران را به رسمیت می شناسند، ولی آنها عملا به اجرای مفاد قرارداد پرداختند. دولت ایران نیز توانی برای جلوگیری از اجرای قرارداد 1907 نداشت . با آغاز جنگ جهانی اول ، روس و انگلیس در قرارداد 1907 تجدیدنظر کردند و طبق قرارداد جدیدی که به قرارداد 1915 معروف است ، منطقه بی طرف و حایل را نیز بین خود تقسیم کردند. با این حال ، جنگ جهانی اول سبب تغییرات عمده ای در سطح جهان شد و قراردادهای 1907 و 1915 نیز مسیر دیگری پیمود و در نهایت منجر به قرارداد 1919 یا قرارداد وثوق الدوله شد. قرارداد مذکور نیز عملی نگردید و به جای آن ، انگلستان رضاخان را روی کار آورد. قرارداد 1907 شامل یک مقدمه و پنج فصل بود. در هر یک از فصول این قرارداد ، چگونگی تحت نفوذ قرار دادن ایران و رابطه 2 دولت روس و انگلیس درباره چگونگی تقسیم ایران شرح داده شده بود.