اگر هیرمند نباشد سیستان هم نیست

هیرمند زندگی را به سیستان آورد، هامون را سیراب کرد، کشاورزی و دامپروری را توسعه داد، صنایع دستی را شکوفا کرد و نعمات زیاد دیگری برای سیستان به ارمغان آورد. گذشت تا روزگار معاصر که کشورها به فکر سدسازی و ذخیره آب افتادند. افغان‌ها نیز سدی بر هیرمند که از کوه‌های هندوکش سرچشمه می‌گیرد، ساختند و آب را بر سیستانی‌ها بستند. به یاد دارم که سال 1351 رودخانه خشک شد و بخشی از مردم سیستان از دیارشان کوچ کردند.

آن زمان طی قراردادی کشور افغانستان باید سالانه 900 میلیون لیترمکعب از آب رودخانه را به ایران می‌داد، اما این قرارداد به صورت کامل به اجرا درنیامد. سرانجام هامون خشک شد و آن همه نعمت به نقمت بدل شد. بادهای 120 روزه که از خردادماه شروع به وزیدن می‌کردند و با گذر از هامون هوای مطبوع و خنکی به سیستان می‌بخشیدند، با خشک شدن هامون و نیزارهایش، به جای باد خنک، گرد و غبار و شن را بر سر مردم آوار می‌کنند. روستاها و خانه‌ها و جاده‌ها زیر شن‌ها دفن می‌شوند و مردم از دست گرد و غبار در امان نیستند. مزارع کشاورزی نابود شده‌اند و چیزی به نام دامپروری باقی نمانده است. به جای آنها بیکاری و فقر و معضلات اجتماعی سر برآورده‌اند.

هیرمند به سیستان حیات داد و همچون شاهرگی سیستان را تغذیه کرد. امروز هیرمند دیگر آبی ندارد که سبب ادامه حیات سیستان شود. اگر هیرمند نباشد، سیستان هم نیست. آنچه یک روز فرصت بود، امروز به تهدید تبدیل شده است.

اما راه نجات سیستان چیست؟ اگر آب نباشد، باید به فکر گسترش محورهای مواصلاتی در استان سیستان و بلوچستان بود از جمله محور چابهار ـ میلک زابل که بهترین مسیر برای ترانزیت کالا و تجارت است. مسئولان باید اهتمام ویژه‌ای به تکمیل پروژه‌های این محور داشته باشند تا شاهد شکوفایی اقتصاد و کاهش بیکاری در آن منطقه باشیم.

از سوی دیگر، ما صاحب گاز و برق هستیم و افغان‌ها فاقد آن، اما افغان‌ها آب دارند، آبی اگر در هیرمند جاری شود چون خونی است که در رگ‌های سیستان جاری می‌شود. گفت‌وگو با مسئولان افغانی و مجاب کردن آنها به نشستن سر میز مذاکره و سرانجام بستن قراردادی که منافع هر دو کشور را تأمین کند، تنها راه نجات سیستان و هامون است. در همه جای دنیا هم معمول است که بر سر حقابه رودخانه مذاکره می‌کنند و به تفاهم می‌رسند. تصور کنید اگر ترکیه به عنوان مبدأ سرچشمه‌های دجله و فرات آب را بر این دو رودخانه می‌بست، چه بلایی سر کشور عراق می‌آمد.

سال‌هاست که اراده‌ای برای حل مسأله هیرمند وجود ندارد. مردم سیستان از همه دولت‌ها چنین چیزی را مطالبه کرده‌اند، اما در طول این سال‌ها پاسخی نگرفته‌اند. امیدواریم دولت و دستگاه دیپلماسی یازدهم بتوانند با مذاکره و گفت‌وگو راه‌حلی برای هیرمند پیدا کنند.

حبیب‌الله دهمرده

نماینده زابل در مجلس