تغییر نام‌ها؛ چالش هویت فرهنگی زنجان

با توجه به گذشت سریع زمان و رشد فناوری، تغییر لازمه دنیای امروز است؛ اما آیا می‌توان این تغییر را به نام‌ها‌ و نمادها نیز تسری داد؟

برداشت از دهکده جهانی به معنای یکسان‌سازی نمی‌تواند باشد، بلکه هدف از آن نزدیک شدن انسان‌ها نه از لحاظ ارتباطات می‌تواند باشد، نه از نظر فرهنگی؛ چراکه از میان رفتن زبان‌ها، معماری و نمادها مرگ یک فرهنگ و به‌دنبال آن مرگ یک تاریخ را به‌دنبال دارد. خشکاندن ریشه‌هایی از گذشته به هر بهانه و هر دلیل قوی و متقن هم که باشد، نمی‌تواند توجیهی برای این خودکشی فرهنگی از داخل باشد. چراکه گسستن ارتباط با گذشته و بریدن از ریشه‌ها، ما را همچون خس و خار در توفان گرفتار خواهد کرد. از این موضوع می‌توان به‌عنوان تهاجم فرهنگی داخلی یاد کرد و مختص زنجان نبوده و شاهد این پدیده در سراسر کشور هستیم.

تغییر نام‌ها‌ در این شهر قدیمی با چه روندی ادامه دارد؟

در تغییر نام‌ها‌ برخی اسامی مانند توپ آغاچی، قویوباشی و قیرباشی ‌کلا حذف شده است که این موضوع با تغییر نسل و آمدن نسل بعدی به زیر خاک خواهد رفت.برخی اسم‌ها جایگزین شده‌اند مانند چایلاق کوچه‌سی به سیلاب کوچه‌سی، رشت دروازاسی به میدان بعثت، حاجی بلواری به میدان قائم و قیزلار باغی به شهید عباسی. در تغییر نام محل‌ها برخی اسامی ‌هم به فارسی ترجمه می‌شوند. در بسیاری از موارد ترجمه اصطلاحات لفظ به لفظ بوده و در خیلی از موارد این ترجمه نیز غلط از آب درمی‌آید مانند ورک‌چی لر، میدانی که به میدان بوته خروشان تبدیل می‌شود. نام اوزون بازار تبدیل به راسته بازار بالا شده است یا زورخانه کوچه‌سی به کوچه باشگاه تغییر یافته است که در نشانی‌های پستی هم این نام‌ها‌ قید می‌شود.

تفاوت نام‌ها‌ی قدیم و جدید بیشتر در چه مواردی جلوه‌گری می‌کنند؟

نام‌ها‌ی قدیمی ‌را خود مردم و با تکیه بر فرهنگ و ادبیات و زبان خود و نیز با الهام گرفتن از حوادث سیاسی، تاریخی، اجتماعی و اقتصادی که منظور از بافت شهری است، انتخاب کرده‌اند. این نامگذاری به‌صورت طبیعی و در طول زمان صورت می‌گیرد. این اسامی ‌یکدفعه به‌وجود نیامده، بلکه بافت شهری و مشاغل نیز در انتخاب آن تاثیرگذار بوده است. در حالی ‌که در انتخاب اسامی ‌جدید مردم هیچ‌گونه دخالتی نداشته و توسط شورای‌شهر به نام شورای نامگذاری انتخاب می‌شوند. انتخاب اسامی ‌جدید که دقیقا از روی کلانشهرهایی چون تهران کپی می‌شوند و این نام‌ها‌ گرچه در خود تهران زیبا بوده و یادآور تاریخ، فرهنگ، خاطرات و گذشته این شهر است، اما در شهرهایی چون زنجان چیزی برای شهروندان تداعی نخواهد کرد.

تغییرات گسترده در نام‌ها‌ و نمادهای قدیمی که گاه هیچ‌گونه مطالعه‌ای هم روی آن صورت نمی‌گیرد، چه عواقبی به‌دنبال خواهد داشت؟

امروز می‌توان با توجه به نام‌ها‌ و نامگذاری‌ها، به فرهنگ امروز و دیروز یک جامعه پی برد و همچون یک سند تاریخی از آن استفاده علمی، فرهنگی و تحقیقی کرد و بسیاری از حقایق اجتماعی را از درون آن فهمید، اما متاسفانه ما در حال از بین بردن این‌نام‌ها‌ و نمادهایی هستیم که خبر از فرهنگ و تاریخ گذشتگان داشته و ریشه‌های ما محسوب می‌شوند. این خودکشی فرهنگی و هنری از داخل با از بین بردن اسم‌ها شروع شده و تغییر معماری، آداب و رسوم را به‌دنبال خواهد داشت.

در واقع یک گسست فرهنگی...

بله.تغییر نام‌ها‌، تغییر فرهنگ و گرد و غباری است که روی تاریخ و فرهنگ می‌نشیند؛ چراکه زبان منعکس‌کننده فرهنگ است و این خود را در نام‌ و نشان‌ها، نشان خواهد داد. روندی که نسل به نسل به همدیگر منتقل شده و به‌عنوان یک انتقال‌دهنده فرهنگی محسوب می‌شود و این‌را می‌توان عطف به نام‌ها‌ دانست.

صحرا رضایی

جام‌جم زنجان