مردانی بزرگ درقاب هایی کوچک

در تمام دنیا و جوامع بشری کسانی که در جبهه های جنگ حاضر شده اند و بخش یا بخشهایی از بدن خود را از دست داده اند، از احترام ویژه ای برخوردار هستند.

کد خبر: ۹۲۲۴۶

در کشور ما به این قشر «جانباز» می گویند. امام راحل از همان ابتدا جانبازان را ستود و آنها را گرانقدر دانست و روش امام در برخورد با جانبازان شیوه همه دولتمردان شد.
پس از جنگ و تحولات اجتماعی انتقاداتی نسبت به برخورد مسوولان با جانبازان مطرح شد. در برخی موارد عنوان شد که به حقوق معنوی و مادی آنها آن گونه که لازم است، توجه نمی شود. فیلمی چون «عروسی خوبان» از اولین ساخته های سینمایی بود که زندگی جانبازان را مورد توجه قرار داد و از بینش باز و نوع نگاه آنها به زندگی پس از جنگ گفت.
ابراهیم حاتمی کیا هم در فیلمهای «از کرخه تاراین» و «آژانس شیشه ای» از جانبازان گفت. دردهای پنهان و آشکار آنها را به تصویر کشید و ثابت کرد که این قشر از رزمندگان شرافتمندانه جنگیده اند و اکنون همان گونه زندگی می کنند.
حاتمی کیا در فیلمهای خود چنان محکم و محترمانه زندگی جانبازان را تصویر کرد که تحسین دوست و دشمن را برانگیخت. او جانبازان را به نقطه ای برد که شایستگی آن را داشتند.
در ایام تعطیلات نوروز فیلم «گاهی به آسمان نگاه کن» ساخته کمال تبریزی از تلویزیون پخش شد. تبریزی نیز در این فیلم خیلی استادانه از نوع برخورد برخی نهادها با جانبازان انتقاد کرد.
از کمبودها گفت و از این که آنها چگونه با دردهای نگفته خود به شهادت می رسند. تبریزی نیز از نگاه دوربین خود جانباز را عالیقدر نشان داد و ضعفها را متوجه ما و آنهایی که می توانند کاری کنند اما نمی کنند، ساخت. تلویزیون به عنوان رسانه ملی تاکنون برنامه های بسیاری درباره جانبازان ساخته و پخش کرده است.
اکثر این کارها، برنامه های مستند، ترکیبی بوده اند که جانبازان بی واسطه رودرروی دوربین نشسته اند و از دیدگاه و زندگی خود گفته اند. سریال ها و فیلمهای تلویزیونی زیادی هم در این باره ساخته شده است.
کیفیت این آثار همیشه در سایه قصه آنها قرار گرفته اند. نمی توان نگاه احترام آمیز جامعه به جانبازان را نادیده گرفت. اما این آثار زمانی مورد نقد و انتقاد قرار می گیرند که خودشان سعی می کنند وضعیت جانبازان را نقد کنند.
در ایام نوروز در همان روزی که فیلم «گاهی به آسمان نگاه کن» از شبکه 4به نمایش درآمد، فیلم تلویزیونی «ما هنوز زنده ایم» نیز پخش شد. فیلمی که در ظاهر نگاهی انتقادی به وضعیت جانبازان بخصوص جانبازان ویژه که آنها را موج انفجار گرفته است ، داشت.
اصل قضیه خوب است. تلویزیون در یک اثر سعی می کند وضعیت این جانبازان را به تصویر بکشد و بگوید آنها برای جامعه امروزی چه کرده اند و اکنون در چه وضعیتی هستند؛ اما بپذیریم که ظرف در شکل پذیری و تاثیرگذاری مظروف موثر است ، فرم در بیان محتوا مهم است.
جانبازان ویژه زندگی خاصی دارند. بنابراین زاویه نگاه به زندگی آنها مهم است ؛ این که کارگردان «ما هنوز زنده ایم» از چه زاویه و از چه ارتفاعی به این جانبازان نگاه کرده است ، آیا استفاده از یک لنز باز (واید) برای نمایش چهره یک جانباز درست است ، چهره ای که زمان نمایش ، ترکیب آن به هم می ریزد و دگرگون و تا حدودی تمسخرآمیز می شود.
آیا واقعا باید از این جانبازان ترسید که از چنین ابزاری برای ثبت تصویر آنها استفاده می شود؛ کدامین نگرش به ما اجازه می دهد در یک نگاه از پایین چند دکتر را در قاب تصویر بگذاریم که به دنبال یک جانباز می دوند تا آمپولی را به او تزریق کنند؛ اما نمی توانند او را بگیرند؛!
شاید اندک باشند کسانی که تاکنون به آسایشگاه های جانبازان رفته باشند، شاید در این مکانها کمبودهای زیادی باشد مثل آنچه در فیلم گاهی به آسمان نگاه کن می بینیم اما برای ما هنوز جانبازان عالیقدر هستند، ما حتی به آنهایی که زندگی ویژه دارند به عنوان یک قهرمان نگاه می کنیم.
اگر کمبود وجود دارد، این ما هستیم که در مقابل بزرگی آنها کوچک می شویم ، اما هیچ گاه نباید از منزلت آنها کاست. در همین روزهای تعطیل فیلم «قلب» با بازی حسین محجوب از تلویزیون پخش شد.
او در این فیلم نقش جانباز بزرگواری را داشت که قلب خود را به یک جوان هدیه می دهد. این بازیگر توانا در فیلم «ما هنوز زنده ایم» نیز حضور داشت. او باز هم یک رزمنده بود که جانباز می شد، اما نگاه دوربین در این فیلم دیگر آن نگاه بزرگوارانه نبود.
در نگاه این فیلم ، حسین محجوب در نقش یک جانباز در فرم و قاب یک لنز واید و سرگردان ، اعوجاج بسیار می یافت. بپذیریم که او دیگر در این نوع قاب آن رزمنده بزرگمنش نیست.
آیا براستی در نقد وضعیت جانبازان آنها باید مورد بازخواست قرار گیرند یا آنهایی که مسبب این وضعیت هستند؛ تصویرسازی از سالهایی که این جانبازان در جنگ بوده اند هر چند لازم است ، اما نمایش تصویر واقعی و فاخر از زندگی امروز آنها شاید مهمتر باشد.
«ما هنوز زنده ایم» تصاویر زیبا و البته کلیپی از جنگ و حضور رزمندگان دارد، اما وقتی به زندگی این سوی جنگ می رسد، نوع فرم خود را عوض می کند و جایگاه رزمنده دیروز و جانباز امروز را تغییر می دهد و تا حدودی نازل می کند.
در صورتی که جایگاه آنها تغییر نکرده است. بلکه این ما هستیم که ذهنیت خود را فراموش کرده ایم.