آغاز فصل مهاجرت آدرس‌ها

این در حالی است که آی‌پی آدرس‌های اینترنتی در ایران تمام شده و برخلاف کشور‌های دیگر، ایران تازه به فکر این انتقال افتاده است. پروتکل آدرس اینترنتی، یک کد انحصاری برای هر دستگاهی است که به اینترنت متصل می‌شود و در هر دستگاه نسبت به دستگاه دیگر متفاوت است. پروتکل مورد استفاده در کشور که همان IPv4 است، براساس کدهای داینامیک دسته‌بندی می‌شود و کار خود را از سال 1981 آغاز کرده و حالا به نقطه پایانی ظرفیت خود، نه در ایران که در تمام جهان رسیده است. اتفاقی که از حداقل پنج سال پیش در کشور قابل پیش‌بینی بود و البته فعالیت‌هایی نه‌چندان جدی برای انتقال به نسل جدیدتر صورت گرفت. حالا خطر کمبود آی‌پی‌های اینترنتی بیشتر از قبل احساس می‌شود و به نظر می‌رسد باید به انتقال نسل تن داد. اما پرسش اینجاست که آیا متولیان اینترنت در ایران از اپراتورها گرفته تا زیرساخت‌های موجود برای آن آماده هستند؟

پایان چند دهه حکمرانی

زمانی که سال 1981 برای اولین بار پروتکل آدرس‌های اینترنتی نسل چهارم کار خود را آغاز کرد، نحوه ترتیب‌بندی داینامیک این اجازه را می‌داد تا دو به توان 32 یعنی حدود چهار میلیارد IP را در خود جای دهد. با توجه به رشد جهان در آن دوره به نظر می‌رسید IPv4 می‌تواند برای نسل‌های آینده کافی باشد، اما با انقلاب تکنولوژیک در دهه 90 و تحولات دره سیلیکون که جهان را با خود همراه کرد، خیلی زود مشخص شد IPv4 نمی‌تواند تضمین‌کننده نیاز کاربران جهان باشد. برای همین درست در سال‌های آخر قرن بیستم دولت آمریکا با پشت سرگذاشتن چند نسخه آزمایشی به پروتکل ششم یا همان IPv6 در سال 1999 رسیدند که با توجه به استفاده از کدهای هگزادسیمال در نامگذاری تا دو به توان 128 آدرس مختلف را در خود جای می‌دهد. البته ظرفیت‌های IPv4 به قدری بود که تا سال 2013 سهم IPv6 از آدرس‌های جهانی حتی به 5 درصد هم نرسید، اما با شروع سال 2014 موج حرکت به سمت نسل ششم پروتکل آدرس اینترنتی با سرعت زیادی در جهان آغاز شد. حال با پایان یافتن ظرفیت‌های موجود IPv4 در جهان به غیر از منطقه آفریقا، ایران نیز باید خود را برای این انتقال آماده کند.

بهنام ولی‌زاده، مدیرکل مدیریت یکپارچه شبکه ملی اطلاعات به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین متولیان این امر در مورد ظرفیت‌های ایران برای این مهاجرت می‌گوید: «اکنون در حال ارزیابی آمادگی برای مهاجرت شبکه اپراتورهای ارتباطی هستیم و تاکنون نیز یکی از اپراتورهای موبایل و چند اپراتور اینترنت و یک مرکز داده غیردولتی در این ارزیابی موفق شده‌اند.»

زیربنایی برای نسل بعد

در ماه‌های گذشته خبرهایی منتشر شد که اپراتور ایرانسل با همکاری دانشگاه امیرکبیر پروتکل نسل ششم را به‌طور آزمایشی راه‌اندازی کرده و حالا نیز شنیده‌ها حاکی از آن است که اپراتور دیگر تلفن‌همراه و بعضی از اپراتورهای خصوصی ارائه‌دهنده اینترنت نیز خود را برای این انتقال آماده کرده‌اند، اما در بحث زیرساخت هنوز شرایط چندان قابل اجرا نیست و به نظر می‌رسد یک تحول سخت‌افزاری بزرگ لازم است. البته بهنام ولی‌زاده، در این خصوص می‌گوید: «در شبکه ارتباطات زیرساخت بررسی‌های صورت گرفته از توانایی انتقال داده‌ها به نسخه ششم پروتکل آدرس‌های اینترنتی خبر می‌دهد. اگر این ادعا درست باشد، باز هم حجم عظیمی از سازمان‌های دولتی و پایگاه‌های اطلاعاتی کشور هنوز از سیستم‌های قدیمی‌تر استفاده می‌کنند که ارائه خدمات IPv6 به آنها غیرممکن است. در واقع حتی اگر تمام اپراتورهای اینترنت ایران، توانایی انتقال به نسل جدید را پیدا کنند باز هم این سرور برخی دستگاه‌های دولتی هستند که محکوم به این به‌روزرسانی خواهند بود، چراکه امکان سرویس‌دهی اینترنتی به آنها در IPv6 غیرممکن خواهد بود.»

خداحافظ دستگاه‌های قدیمی

همان‌طور که گفته شد، ایران از نزدیک دو سال پیش به‌صورت نه‌چندان جدی‌، آمادگی برای انتقال به IPv6 را آغاز کرد به‌طوری که با ارائه یک مصوبه از سوی شورای عالی فناوری اطلاعات، ورود تجهیزات ارتباطی را که نسخه جدید آدرس‌های اینترنتی را پشتیبانی نمی‌کنند به کشور ممنوع کرده است. مصوبه مذکور این امیدواری را ایجاد می‌کند که حداقل در دستگاه‌های دولتی‌ که در یک سال و نیم گذشته دست به به‌روزرسانی سیستم‌های خود زده‌اند، دغدغه‌ای بابت انتقال به نسل جدید وجود ندارد و تنها با به‌روزرسانی نرم‌افزاری شبکه این امکان، به مرحله اجرا خواهد رسید. اما با وجود این بنابر مستندات موجود نزدیک به 70 درصد دستگاه‌های دولتی در حال حاضر حداقل از سیستم‌های پنج و ده‌ساله استفاده می‌کنند که قابلیت پشتیبانی از نسل ششم آدرس‌های اینترنتی را ندارند. البته این تنها به دستگاه‌های دولتی ختم نمی‌شود و کاربرانی که از مودم‌ها و تلفن‌های همراه قدیمی‌تر نیز استفاده می‌کنند باید به این انتقال اینترنتی تن دهند.

کیوان ستاری، کارشناس شبکه در این خصوص به خبرنگار کلیک گفت: «با وجود پیش‌ساخت‌های موجود باز هم نباید انتظار یک انتقال سریع‌ را داشت و به احتمال زیاد انتقال آدرس‌های اینترنتی از IPv4 به IPv6 در ایران در پروسه‌ای دو تا سه ساله به‌صورت تدریجی صورت خواهد گرفت. انتقالی که ممکن است در چند فاز مختلف زمانی و منطقه‌ای دسته‌بندی شود.»

سلام تکنولوژی‌های جدید

کیوان ستاری، این انتقال اجتناب‌ناپذیر را یک توفیق اجباری برای ایران می‌داند، چراکه با افزایش ظرفیت‌های اینترنتی موجود در کشور، امکان سراغ تکنولوژی‌های جدید‌تر رفتن، تشکیل اینترنت یکپارچه و راه‌اندازی اکوسیستم اینترنتی سازمانی باورپذیرتر می‌شود. مدیرکل مدیریت یکپارچه شبکه ملی اطلاعات نیز این انتقال را الزامی دانسته و می‌گوید: «با وجود این‌که کاربران ایرانی تفاوتی را در این انتقال احساس نمی‌کنند، اما راه برای استفاده از سرویس‌های جدید اینترنتی و تکنولوژی‌های جدید‌تر که به آدرس‌های اینترنتی بیشتر و پیچیده‌تر احتیاج دارند، باز می‌شود. تکنولوژی‌هایی مانند اینترنت اشیا که چند سالی است فعالیت روی آن در جهان آغاز شده و رفته‌رفته شکل جدی‌تری به خود می‌گیرد.»

در مجموع پیش‌بینی می‌شود تا سال آینده سهم آدرس‌های IPv6 در ایران به حدود 10 درصد برسد. البته با در نظر گرفتن این‌که هنوز هیچ کشوری در جهان به‌طور کامل IPv4 را کنار نگذاشته و در مرحله انتقال هستند، در صورت سرعت دادن به این انتقال در کشور، می‌توان امیدوار بود ایران بتواند در یک چشم‌انداز پنج ساله خود را به استانداردهای جهانی برساند.

جهانگیر نادرپور