تنش صفر با همسایگان؛ دکترین روی کاغذ!

با این همه، هنوز هم کم نیستند نظریه‌پردازانی که داوود اوغلو را معمار ترکیه نوین می‌دانند. او نه فقط یک سیاستمدار، بلکه یک نظریه‌پرداز در حوزه روابط بین‌الملل است. کتاب‌هایی چون «پارادایم جایگزین: تأثیر جهان‌بینی اسلامی و غربی بر نظریه سیاسی»، «دگردیسی تمدنی و جهان اسلام»، «عمق استراتژیک» و «بحران‌های جهانی» ازجمله آثار او به شمار می‌رود. گفته می‌شود که سیاست‌های تحت نظارت وی در کتاب «عمق استراتژیک» تئوریزه شده‌اند و حتی ادعا می‌شود که وی در زمان آتش‌سوزی خانه‌اش جان خود را برای بیرون آوردن پیش‌نویس‌های این کتاب که آن را حاصل عمر خود می‌داند به خطر انداخت.

مهم‌ترین مولفه در کتاب عمق استراتژیک (Strategic Depth) که به نام «عمق راهبردی» در ایران ترجمه شده است، نظریه تنش صفر با همسایگان داوود اوغلوست که باعث شد ترکیه نقش فعال‌تری در خاورمیانه به عهده گیرد. البته تغییر سیاست اردوغان از «تنش صفر» به بحران‌آفرینی در عراق و سوریه، باعث شد ترکیه بار دیگر برای بازگشت به دکترین گذشته خود در سیاست خارجی ت لاش کند.

داستان کردها در منطقه‌ای پرآشوب

یکی از مهم‌ترین چالش‌های داخلی و منطقه‌ای ترکیه، موضوع کردهاست. همین امر باعث شد تا دولت ترکیه به کتاب «سیاست کردها در خاورمیانه» مجوز انتشار ندهد. سیاست کردها در خاورمیانه نوشته پروفسور نادر انتصار، استاد ایرانی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آلاباماست که عرفان قانعی‌فرد آن را ترجمه کرده و سال 91 در 2200 نسخه و440 صفحه منتشر شد. در فهرست این کتاب به موضوعاتی همچون «مقدمه‌ای بر تاریخ کردها»، «بررسی کردهای ایران»، « فراز و نشیب کردهای عراق»، «بررسی مسائل کردهای ترکیه»، «سیاست کردها در بافت منطقه‌ای» و سرانجام «بررسی امکان خودگردانی سیاسی و اداری کردهای عراق» پرداخته شده است. کتاب مشهور این نویسنده تحت عنوان «ناسیونالیسم نژادی» سال 1998 در لندن به زبان انگلیسی منتشر شد.

در مقدمه این کتاب آمده است: «از بسیاری جهات شرایط کردها و نیروهای سیاسی ایجاد شده در دهه قبل به صورت قابل تاملی دستخوش تغییر شده‌اند مانند پایان جنگ سرد، فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و سقوط صدام حسین که شاید هر کدام از این رخدادها، محاسبه قدرت سیاسی را در منطقه وارونه جلوه داد. دوران‌های تاریخی کردها روند رو به رشدی را برای نسل جدید به ارمغان آورد و جنبش‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی فعلی، به نوعی نظام اجتماعی قدیمی و سنتی را به چالش کشیده است.»

اما و اگرهای روابط تهران و آنکارا

کتاب «روابط ایران و ترکیه؛ از سقوط دولت عثمانی تا برآمدن نظام جمهوری 1297-1302» که به بررسی روابط ایران و ترکیه در خلال پنج سال پایانی حکومت عثمانی می‌پردازد، یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در حوزه تاریخ روابط دو کشور است. این کتاب ازجمله پژوهش‌های «کاوه بیات» در حوزه تاریخ معاصر است که با بررسی اسناد و مکاتبات دولتی به‌صورت پژوهشی درخصوص کیفیت روابط دو کشور که مراحل حساسی را پیموده‌اند، درآمده است. این پنج سال مصادف است با انقراض تدریجی قاجاریه و ظهور رضاشاه در ایران و همچنین انقراض عثمانی و ظهور مصطفی کمال در ترکیه. از سوی دیگر یکی از جنجالی‌ترین فراز و نشیب‌ها در روابط دو‌طرفه که جنگ لفظی بین جوامع مدنی ایران و با برخی جوامع افراطی در عثمانی را در پی داشت در همین پنج سال رخ داده است. قائله روشنی‌بیک از ماموران تشکیلات مخصوصه عثمانی که در ترک اجاقی اسلامبول سخنرانی ضدایرانی خود را اجرا کرده و انتشار خلاصه‌ای از آن در جراید ایران و عثمانی باعث سردی روابط شده است، سرآغاز این بحران بود. این کتاب توسط انتشارت پردیس دانش منتشر شده است.