تهدیدها و فرصت‌های یک قهر و آشتی

آنکارا به علاوه تلاش‌هایی نیز به منظور برقراری روابط هر چند سطحی با مصر صورت داده که حاکی از تحولاتی در رویکرد سیاست خارجی ترکیه است. سیاست منطقه‌ای جدید آنکارا مبتنی بر ائتلاف و همکاری به‌منظور دستیابی به اهداف اقتصادی و امنیتی در جهت ترمیم ناکامی‌های چند ساله اخیر این کشور در مناسبات منطقه‌ای و جهانی است که بالطبع می‌تواند فرصت‌ها و تهدیدهای جدیدی برای سایر بازیگران و ائتلاف‌های موجود در منطقه به دنبال داشته باشد. در واقع آنکارا در نتیجه سیاست‌های منطقه‌ای خویش و تنش‌هایی که در نتیجه آن سیاست‌ها در مناسباتش با همسایگان قدرتمندی چون ایران با آنها مواجه شده بود، با دشواری‌هایی جدی روبه‌رو شده بود که با قطع روابط با روسیه و صدمات اقتصادی کلانی که از قِبَلِ این رویداد متحمل شد، نه‌تنها خود را از منظر سیاسی با نوعی خلأ و انزوای منطقه‌ای مواجه دید، بلکه اقتصاد خود را نیز آماج ضرباتی یافت که موجودیت دولت آک پارتی را با مخاطره مواجه کرد. معضلی که با توجه به مشکلات داخلی این کشور و بویژه مسأله پ.ک.ک، آینده مبهمی را نه‌تنها برای دولت حاکم بلکه کلیت ترکیه ترسیم می‌کرد. به نظر می‌رسد سران ترکیه با توجه این شرایط به این نتیجه رسیدند که به منظور تداوم حیات و برون‌رفت از بن‌بست فعلی، راهی ندارند بجز ایجاد تغییراتی در سیاست خارجی خود در چارچوب همکاری با سایر بازیگران، که موضعگیری‌های اخیر وزیر امور خارجه ترکیه در خصوص همکاری میان آنکارا و مسکو به منظور یافتن راه‌حل سیاسی در بحران سوریه نیز مبین وجهی از همین سیاست جدید است. البته استراتژی جدید آنکارا قطعا مخالفانی نیز به همراه دارد، چنانکه انفجارهای اخیر فرودگاه آتاتورک نیز می‌تواند هشدارهایی مبتنی بر همین نوع نارضایتی‌ها ‌باشد. در واقع تغییر در سیاست خارجی یعنی دست برداشتن از مواضع پیشین در منطقه که موضوع سوریه مهم‌ترین آن است. این تغییر می‌تواند منافع گروه‌هایی از معارضان کرد، داعش و بسیاری از جریان‌های معارض در سوریه را تحت‌الشعاع قرار دهد. در این خصوص مقامات ترک حمله انتحاری فوق را به داعش منتسب کرده‌اند که در مورد سابقه حمایت دست‌کم غیرمستقیم دولت آنکارا از آن نمی‌توان تردیدی روا داشت.

ظاهرا اولویت راهبردِ جدیدِ «آک‌پارتی» تحت کنترل گرفتن کردها و تضعیف داعش است و برای نیل به چنین اهدافی نیازمند حمایت‌های مسکو می‌باشد، البته اردوغان می‌داند که برای جلب نظر مسکو باید به منافع روسیه در سوریه پایبند باشد. در راستای راهبرد جدید ترکیه، شایعاتی وجود دارد مبنی بر آن‌که آنکارا هم‌اکنون از طریق الجزایر با سوریه کانال پنهانی برای گفت‌وگو درباره کردها باز کرده و همچنین ترکیه اخیرا نشست مخفیانه‌ای را بین سرکردگان مخالف سوری و نمایندگان مسکو سازماندهی نموده یا این‌که ترکیه بتازگی مسئول اطلاعاتی خود در زمینه سوریه را از کار برکنار کرده است. این شواهد و قراین دیگر حاکی از آن است که دولت آنکارا در حال عقب‌نشینی تدریجی از سیاست‌های مصرانه‌ و غیرمنعطف سابق خویش در قبال سرنوشت سوریه و دولت اسد است.

به موازات برقراری روابط با مسکو، آنکارا مناسبات رسمی خود با تل‌آویو را نیز از سر گرفته است. در واقع نوعی هماهنگی و همکاری میان روسیه، ترکیه و رژیم صهیونیستی در تغییر رویکردهای اخیر در سیاست خارجی آنکارا مشاهده می‌شود که می‌تواند حاکی از زمینه‌سازی برای ایجاد نوعی ائتلاف منطقه‌ای برای در دست گرفتن ابتکار عمل در تحولات کلان و اساسی آسیای غربی در پیچ تاریخی حاضر باشد؛ ائتلافی که صدای پای سعودی‌ها و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز در آن به گوش می‌رسد.

حامد موذنی/ کارشناس مسائل روسیه