رویکردی انقلابی بر مبنای الگوهای بومی

با این وصف، مفهوم انقلابیگری در بیان رهبر معظم انقلاب با نظرات و تعاریفی کلاسیک که تاکنون از مفهوم انقلاب ارائه شده، متفاوت است. ایشان مفهوم انقلابیگری را در بستر جدیدی ارائه کرده‌اند.

به تعبیر رهبر معظم انقلاب، انقلاب اسلامی بسان رودی است که جریان دارد و افرادی که در این رود هستند به محک و آزمایش گذاشته می‌شوند. بنابراین انقلاب از نظر ایشان یک حرکت دائمی است. توجه به این نکته حائز اهمیت است که برای رسیدن به فهمی درست از مفاهیمی چون انقلاب و انقلابیگری نباید صرفا به مباحث کلاسیک بسنده کرد.

تصور می‌کنم نوع ارائه مطلب از سوی رهبر معظم انقلاب بازتولیدی از مفهوم انقلاب و انقلابیگری است که باید به آن توجه کرد. از سویی دیگر وقوع هر انقلاب، ناشی از رفتار انقلابیونی است که در راستای پایبندی به آرمان‌ها و اعتقاداتی، مسیر به ثمر رسیدن اعتراضات عمومی تا پیروزی انقلاب را طی کردند.

در حقیقت تبیین اوصاف مختلف برای هر حرکت انقلابی به محتوا، جهتگیری و مبانی آن حرکت برمی‌گردد و به تعبیری دیگر ارتباط میان انقلاب و انقلابیگری تعامل میان ساختار و کارگزار است.

حال این سوال پیش می‌آید که آیا کارگزار باید خود را مقهور این ساختار بداند یا این که دائما به بازتولید مفاهیمی براساس مبانی اعتقادی که انقلاب برپایه آن بنا شده است،‌ بپردازد و از این طریق روح جدیدی به جامعه بدمد و حرکت انسان‌ها را به جلو ببرد؟ در پاسخ به این پرسش تردید نباید کرد که این بازتولید به استمرار انقلابیگری در جامعه می‌انجامد.

نگاهی به تاریخ انقلاب‌های جهان و حرکت‌های آزادیبخش در نقاط مختلف در 200 سال اخیر حقایقی را برای ما آشکار می‌سازد. در بسیاری از انقلاب‌های دنیا با توجه به نزاعی که میان نیروهای محافظه‌کار،‌ متعادل و تندرو وجود داشته،‌ در نهایت انقلابیون تندرو به قدرت می‌رسند و همین تندروها شرایط را برای تبدیل ساختار انقلاب به نظام سیاسی فراهم می‌کنند. در دوره‌ای که تندروها روی کار می‌آیند، درگیری و خشونت برای تحقق آرمان‌های انقلابی با نگاه تندروانه جامعه را فرا می‌گیرد و کارگزاران نیز براساس همان معیارها انتخاب می‌شوند. با این وصف، دقت در بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نشان می‌دهد که ایشان با ارائه تعریفی بومی نحوه مواجهه انقلابیون را با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی در قالب انقلابیگری ترسیم می‌کنند.

ایشان جمود فکری، بی‌تحرکی، ‌دوری از مردم و محرومان و نداشتن همت بلند را از جمله آفات انقلابیگری برمی‌شمارند و از سویی دیگر بر این نکته تاکید دارند که داشتن تقوای سیاسی و فردی و تاکید بر ارزش‌های اسلامی و توجه به منابع دینی، ثبات قدم داشتن در امر انقلاب،‌ دوری از افراطی‌گری، داشتن انضباط اجتماعی و فردی و دوری از آشفتگی، همه از عوامل پیشرفت جامعه هستند. به نظر می‌رسد که این نوع بومی‌سازی الگوها کاملا براساس تاکید ایشان بر مبانی ارزشی،‌ روان‌شناسی مردم،‌ تاریخ تمدنی و... صورت گرفته و در عرصه داخلی و خارجی قصد معرفی این الگو را دارند. اگر انقلابیگری را با چنین رویکردی دنبال کنیم به نظر می‌رسد که نمی‌توان میان انقلابیون دهه 50 با انقلابیگری دهه 90 تفاوت‌های ماهوی قائل شد و به عبارت دیگر تاکید بر انقلابیگری دهه 90 تکمیل کننده مفهوم انقلابیگری اوایل انقلاب است. در اوایل دوره انقلاب کشور با پاره‌ای از تندروی‌هایی مواجه بود که ناشی از فضای سیاسی روزهای نخست انقلاب بود. اما در بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب بر دوری از افراط و تفریط تاکید شده است.

این رویکرد حتی در عرصه بین‌المللی و تعاملات سیاسی با دولت‌های دیگر هم باید مدنظر قرار گیرد. از یک سو می‌توان مرعوب غرب نبود و ازسوی دیگر با دیگر کشورها باب گفت‌وگو و مفاهمه را باز کرد.

بنابراین با در پیش گرفتن رویه‌ای مبتنی بر اصول اعتقادی و ارزش‌های دینی و پرهیز از افراط و تفریط می‌توان در عرصه داخلی و خارجی،‌ رفتاری مبتنی بر انقلابیگری از خود بروز داد.

دکتر محمدجعفر جوادی‌ارجمند - دانشیار علوم سیاسی دانشگاه تهران