ظرفیت نقدپذیری را بالا ببریم

معمولا کمتر برنامه‌سازی را سراغ داریم که در مقابل انتقادها خودش را به پاسخگویی ملزم نکرده و نکوشیده باشد که درستی و حقانیت خود را هر طور شده، اثبات کند، اما هفته گذشته مجید گیاه‌چی، تهیه‌کننده برنامه «نقد تئاتر» از تماشاگران این برنامه خواست بدون تعارف این برنامه را نقد کنند و به مخاطبانش تضمین داد که به هیچ عنوان در مقابل انتقاداتشان جبهه نگیرند و نظرات مردم را بشنوند. این اتفاق همواره در کلام رخ داده و بسیاری از برنامه‌سازان یا حتی نویسندگان، تهیه‌کنندگان و کارگردان‌های تلویزیونی به مخاطبان خود گفته‌اند که آماده شنیدن نقدها و نظراتشان هستند، اما تعداد کسانی که نظرات مخالف را شنیده‌اند و در قبال آن واکنش هیجانی نشان نداده‌اند، بسیار کم است.

چرا نقد؟

هر کسی که می‌پذیرد، اثری بیافریند یعنی پذیرفته خود را در معرض قضاوت قرار دهد؛ این مساله درباره کسانی که در تلویزیون برنامه‌سازی می‌کنند یا اهل رسانه‌اند اهمیت بیشتری دارد، چراکه با جمع بزرگ‌تری از مخاطبان مواجهند که طبعا نظرات و دیدگاه‌های متنوعی دارند و احتمال جلب رضایت همه آنها خیلی ساده نیست!

به عبارتی می‌توان گفت مخاطب چه از او خواسته شود چه نشود، در هر صورت نظرش را اعلام می‌کند و آزادی او برای بیان حرف‌هایش سلب شدنی نیست یا دست‌کم برای مدت طولانی نمی‌توان این کار را کرد، بخصوص در این عصر و زمانه که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های خرد این امکان را در اختیار همه قرار می‌دهند که نظراتشان را براحتی اعلام و منتشر کنند. با پذیرش نظر و رای دیگران، احترام به نظرات دیگران به یک رفتار عمومی بدل می‌شود و به مرور قدرت تحمل افراد جامعه ارتقا پیدا می‌کند.

نقدپذیری به معنای احترام به رای و نظر دیگران و نه لزوما اعمال آنها و تاثیرپذیری از همه نظرات موجود، راهی است برای تعامل و همزیستی در جهان صداهای متعدد. ضمن این‌که این تعریف از نقد و نقدپذیری مقدمات رشد را فراهم می‌کند؛ به عنوان نمونه برنامه‌سازی که خودش را برای شنیدن نظرات مختلف آماده می‌کند و حق دیگران برای اظهار نظر را با عقل و منطق و نه به زبان می‌پذیرد، درصدد تولید برنامه‌ای با کیفیت‌ برتر بر می‌آید و می‌کوشد به درجه و مرتبه‌ای از آگاهی دست پیدا کند که از علمی‌ترین و موثرترین نقدها و نظرات استفاده کند تا اثری بی‌عیب‌تر بیافریند. به عبارتی این نقد درست و صحیح نیست که زمینه بهبود و ارتقای هر اثری را فراهم می‌کند؛ بلکه شکل مواجهه خالق اثر با انتقادها می‌تواند در کیفیت اثر نقش بهبوددهنده یا حتی مخرب داشته باشد.

از حرف تا عمل

همان‌گونه که پیشتر اشاره شد، نقدپذیری دشوار است و علم و آگاهی به اهمیت و حتی ضرورت آن هیچ تضمینی برای اعمال و اجرای آن فراهم نمی‌کند. بسیارند کسانی که درباره نقد‌پذیری اطلاعات کافی دارند، آن را مهم و موثر می‌دانند، اما با شنیدن حتی یک جمله مخالف از کوره درمی‌روند و درصدد تشریح مساله، احقاق حق یا حتی تظلم‌خواهی برمی‌آیند.

شاید صاحبان تفکر و اندیشه بتوانند روحیه نقدپذیری را در خود تقویت کنند، آرام‌آرام زمینه برای آموزش عملی آن فراهم شود. مردم به تأسی از هنرمندان مورد علاقه‌شان حتما خواهند آموخت که چطور می‌توان در مقابل انتقادات دیگران درست رفتار کرد و مواجهه درستی با انتقادها داشت و به مرور نقدپذیری در افراد و کل جامعه نهادینه می‌شود. روحیه نقد‌پذیری مانند بسیاری از رفتارها قابل سرایت است.

ام‌البنین دیوسالار

جام‌جم