در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
اریسمان کهن، سرزمین هزاره ها
آن روزی که تاریخ قدمت اریسمان کهن را به هزاره های سوم و چهارم قبل از میلاد نسبت می دادند، شاید باور کردنش کمی مشکل بود که کسانی در آن دوران در این دشت وسیع و خشک زندگی کرده باشند.
اما کویر جای انسان های صبور و قهرمان ، جسور و بی باک است ، مردمانی می توانند در چنین مکانی به حیاتشان ادامه دهند که بدون هیچ چشمداشتی از دیگران ، با سختکوشی و فائق آمدن بر این طبیعت ناهموار آن را رام کرده ، نیازهای خود را با یاری و استمداد از مواهب طبیعی آن برآورده کنند.
در 23فروردین تا 4خرداد 1379اولین مطالعات میدانی کاوشگران در محدوده باستانی اریسمان شکل گرفت ، تفحص گران در ژرفنای خاک سیاه ، خاکستر قرون کهن را بر باد دادند تا از سفال های درهم شکسته یا النگوهای مسی بر جا مانده با اجساد، یا از چشمان جمجمه ای مات و بی نگاه ، فراموشی اعصار گذشته را در ذهن امروزیان زنده کنند، کاوشگران خسته آنانی که نرم و آهسته کلنگ را بر خمره گلرخان آرمیده و تدفین شده در خاک یا بر استخوان پیر و جوانی هزاره ای فرود می آوردند تا نشانی از حیات خشکیده را برملا کنند، ناگهان صدای فرود آمدن کلنگ باستان شناس سکوت کویر گرم و خفته را درهم می شکست و با کشف آثار، شکوه و عظمت گذشته دیرین را فریاد می آورد، با حفر هر مغاک پرده از حیات و چگونه زیستن گذشتگان برمی داشت.
"محدوده باستانی اریسمان را به 3قسمت اریسمان I، اریسمان IIو اریسمان III نامگذاری نموده اند، بیشتر آثار موجود هم افق با دوره های سیلک IIIو IVمی باشند، زندگی و استقرار در اریسمان به اواخر هزاره پنجم ، اوایل هزاره چهارم تا اواسط هزاره سوم قبل از میلاد می رسد، در اریسمان IIیافته های جدیدتری به دست آمده که از آن جمله می توان به سفال های خاکستری مربوط به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد اشاره نمود.
در مطالعات اولیه در اریسمان کارهای میدانی بر روی وسیع ترین بخش یعنی اریسمان Iمتمرکز شد. این بخش مساحتی بیش از 000/100 مترمربع را دربر می گیرد.
سفال های منقوش همدوره با سیلک IIIکه در تمامی سطح منطقه پیدا شده اند، به همراه آثار سطحی دیگر از جمله ابزار سنگی ، سرباره و تکه های کوچک مس حکایت از آن دارد که محدوده اریسمان Iشامل استقرار صنعتی بزرگ بوده که استحصال مس در آن انجام می گرفته است ، در محوطه باستانی اریسمان Iتعدادی بلندی و تپه ای به چشم می خورد که نشان از انباشتگی چندین متر لایه رسوبات مربوط به زندگی بوده است.
در این محل انباشت های کوتاه و متعدد از آثار سطحی مشاهده می شود. در اریسمان Iچندین تپه کوچک حاوی 1تا 3متر انباشت بقایای مربوط به زندگی وجود دارد که تمام سفال های آن هم افق با سیلک IIIمی باشد از آنجا که سیلک IIIدر اریسمان ، دوره زمانی وسیعی از اواخر هزاره پنجم تا اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد را دربر می گیرد، هنوز ارتباطی تاریخی و عملکردی بین تپه های مختلف یافت نشده است ، فرضیه ممکن این است که تمام منطقه در یک زمان اشغال نشده است ، بلکه اسکان در اریسمان Iطی دوره سیلک IIIجابجایی داشته است ، اما اگر اثبات زندگی همزمان در بخشهای مختلف اریسمان Iممکن باشد موضوع ساختار و تشکیلات داخلی و درونی زندگی در آن اهمیت بیشتری می یابد و در این صورت اریسمان Iیکی از بزرگترین محوطه های تاریخی این دوره خواهد بود.
هدف کاوش در اریسمان Iاطلاعات بیشتر درباره نحوه ذوب فلز، چگونگی زندگی و استقرار، گورها، خمره های تدفین همدوره با سیلک IVبود، در یکی از تپه های کم ارتفاع محل استقرار اریسمان Iتراکم قابل ملاحظه ای از سفال های همدوره با سیلک IIIو آثار دیگر از جمله سنگ چخماخ دیده شد، در این منطقه لبه های فوقانی چند کوره سفالگری نمایان گردید، اولین بقایای معماری در این قسمت به چشم خورد، لایه معماری فوقانی ، شامل یک ردیف سنگچین واضح است که می توان آن را در پی دیواری در جهت شمال غربی -جنوب شرقی دانست ، دیواری که از چینه ساخته شده است ، گاه تشخیص دیوارهای گلی نپخته در لابلای آوار گل نپخته بسیار مشکل و حتی غیرممکن به نظر می رسید، اگرچه در قسمتهایی نشانه هایی از خشت خام مشاهده می شد، اما اساسا خشت خام به طور گسترده مورد استفاده نبوده است.
تاریخ نگاری سفاله های مکشوفه از اریسمان Iهم زمانی با دوره سیلک IIIمی باشد، بعضی از آثار یافت شده نقش عمده ای در شناخت کاربردی وسایل و آلات و ادوات خانگی دارند، در سطوح ساختمانی زیر کوره های سفال پزی ، تعداد زیادی ابزار سنگی ، چاقوهای ساخته شده از سنگ توف و اشیائ دیگر یافت شد، یک لوله دم ، تعداد زیادی تکه های بوته ذوب و چند قطعه شی ئ مسی کوچک ، نشان می دهند که می بایست در این بنا فعالیت های ذوب فلز و فلزکاری انجام شده باشد، در تپه سرباره واقع در محوطه باستانی اریسمان Iبسیاری از قطعات بوته و دیوارهای کوره نمایان شد، یک قالب کامل و سالم گلی ، سر تبری پخ و تکه قالبهای دیگر از کشفیات قابل ذکر می باشند، تعداد کمی از یافته هایی که مستقیما ارتباطی با صنعت ذوب فلز مس ندارند، نیز به دست آمد، این آثار شامل تعدادی تکه سفال ، بخصوص کوزه هایی با نقش نوارهای افقی ، خمره های لوله دار و چندین کاسه با لبه شیب دار می باشند که برای تعیین تاریخ تپه سرباره که همزمان با سیلک IVمی باشد، اهمیت زیادی دارند.
ذوب سنگ مس در اریسمان Iهمدوره با سیلک IVدر زمانی بین اواخر هزاره چهارم تا میانه هزاره سوم پیش از میلاد صورت گرفته است.
قبور (خمره های تدفین) جوان ترین دوره سکونت را در محل اریسمان نشان می دهند، در گورستان ، تدفین خمره ای صورت می گرفته است خمره های تدفین با درپوش های سفالی و ظروف کوچک سفالی و بقایای انسانی در درون آن به دست آمد. در کاوشهای اولیه 2مورد نیز النگوی مسی و مهره یا آویزهای سنگی پیدا شد.
به نظر می رسد این تدفین های خمره ای همزمان با دوره جدیدتر سیلک IVمی باشند.یک مجموعه ساختمانی بزرگی در این محدوده آشکار شد، این مجموعه که در وضعیت حفاظتی مناسبی قرار دارد، درست بر روی خاک بکر واقع شده و از خشتهای خام ساخته شده است.
3اتاق به طور کامل و 5اتاق دیگر به صورت ناقص از زیر خاک بیرون آمدند، جهت دیوارها و نقشه بنا کاملا واضح است ، در برخی قسمتها حتی شکل خشتها نیز قابل تشخیص است ، دیوارها از 2ردیف خشت ساخته شده اند، ظاهرا ساختمان بزرگی بوده است چرا که اتاق ها در تمامی جهات خارج از محدوده ، ادامه می یابند.
سفالینه های مکشوفه که اکثرا چرخ ساز و تعداد معدودی دست ساز هستند، بیشتر سالم و همزمان با سیلک IVمی باشند، نقش نوارهای افقی و گاهی نقشمایه های پیچیده تر، رایج ترین تزئیناتی است که بر روی این آثار مشاهده می شود.
ظروف با بدنه گرد، کوزه های لوله دار و فنجان های ساده بیشترین اشکالی هستند که در بین آثار به چشم می آیند. ساکنان محل باستانی اریسمان انواع مواد خام معدنی از کان سنگهای معدنی مس را مورد استفاده قرار می دادند، بعلاوه تروارتن ، مرمر، چخماخ ، سنگ آهک ، سنگ آهن مغناطیسی و کان سنگهای سرب و نقره را برای ساخت انواع لوازم به مصرف می رسیده است.اریسمان بدون شک یک مرکز تولید مس و نقره بوده است.
امیدواریم که در آینده این منطقه کهن و باستانی به صورت گسترده و وسیع مورد کاوش قرار گیرد تا ناگفته های مدفون در هزاره های قبل از میلاد برای همگان آشکار شود، چون تحقیقات و کاوش در محوطه باستانی اریسمان گامی دیگر در جهت بازسازی پیشینه پیش از تاریخ ایران مرکزی است.
علیرضا غلامی بادی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
