درخشش پاییز رنگارنگ در لباس زنان ابیانه

در این میان لباس محلی زنان این روستا بیش از همه چیز جلب توجه می‌کند. این روستا در تاریخ 30 مرداد 1354 با شماره ثبت 1089 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌ است. اَبیانه روستایی از توابع شهرستان نطنز در استان اصفهان است. ابیانه در 40 کیلومتری شمال غربی نطنز، در دامنه کوه کرکس واقع شده است. نکته جالب دیگر این است که ابیانه با وجود این که در منطقه‌ای در نزدیکی کویر واقع شده است یکی از بلندترین نقاط مسکونی در ایران است. ارتفاع از سطح دریا در این روستا 2222 متر است. از جاذبه‌های اصلی این روستا معماری بومی و بناهای تاریخی گوناگونش است که ابیانه را تبدیل به یکی از روستاهای مشهور ایران کرده است. ابیانه دارای آب و هوای معتدل است که در پاییز رنگارنگ می‌شود.

مردم ابیانه به‌دلیل کوهستانی بودن محل زندگی‌شان، دور بودن از دیگر مناطق کشور و سخت بودن دسترسی و رفت آمد طی قرن‌ها در انزوا زندگی کرده‌اند. همین موضوع باعث شده است که بسیاری از آداب و رسوم بومی و سنتی خود را حفظ کنند. ازجمله این که مردم این روستا هنوز به زبان و لهجه قدیم خود حرف می‌زنند. زبان مردم ابیانه از زبان‌های ایرانی شمال غربی که در طول زمان دچار تحولات زیادی شده است، اما هنوز هم تعداد کمی از واژه‌های اصیل پهلوی در میان مردم ابیانه شنیده می‌شود، اما مهم‌ترین بخش از سنت‌ها و آداب و رسومی که حفظ کرده‌اند همان پوشش سنتی و بومی زنان و مردان ابیانه‌ای است که اکنون در میان زنان بیشتر رواج دارد. به صورتی که بسیاری از مردم و گردشگران ایرانی و خارجی ابیانه را به لباس زنانه‌اش می‌شناسند. تصویری که از ابیانه در ذهن بسیاری از گردشگران وجود دارد همین لباس‌های زنانه زیبا و رنگارنگش است. مردم ابیانه خصوصا زنان این روستا در حفظ این لباس و پوشش تعصب خاصی از خود نشان می‌دهند.

لباس مردان ابیانه‌ای شامل شلوار گشاد و درازی از پارچه سیاه شبیه شلوار مردان بختیاری است، اما لباس زنان از تنوع و رنگارنگی بسیار بیشتری برخوردار است. زن‌ها ابیانه‌ای پیراهن بلندی از پارچه‌های گل‌دار و رنگارنگ می‌پوشند. آنان معمولا چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند. البته این لباس محلی اجزای مختلفی دارد ازجمله پیراهن، شلیته، یل، روسری، سربند، چادر شب، جوراب و پاپوش یا گیوه که هر کدام تاریخ و پیشینه خاص خودش را دارد.

نکته مهم در پوشاک ابیانه، استفاده از رنگ‌های روشن و برگرفته از طبیعت رنگارنگ منطقه می‌باشد. در ابیانه زنان سیاه نمی‌پوشند، حتی در مراسم عزاداری نیز با لباس‌های رنگی محلی شرکت می‌کنند.

پیراهن بانوان ابیانه راسته و گشاد و قد آن تا بالای زانو می‌باشد. این پیراهن بدون مچ در سرآستین بوده و یقه آن گرد است که در وسط چاکی تا حدود 10 سانتی‌متر پایین‌تر از دور کمر دارد. دور تا دور چاک، پیش‌سینه‌ای دوخته می‌شود که با پارچه‌ پیراهن متفاوت می‌باشد. روی این پیش‌سینه و در دو طرف چاک، با انواع نوارها یا یراق‌ها تزئین می‌شود. در کنار نوارها پارچه‌های رنگارنگ را به صورت مثلث‌های دو لایه آماده کرده و این مثلث‌ها را در طول چاک، در کنار هم می‌دوزند. پای دامن پیراهن به وسیله انواع سوزن‌دوزی‌هایی تزئین می‌شود. در گذشته جنس پیراهن از تافته و به رنگ‌های عنابی و آبی انتخاب می‌شده، اما امروزه از جنس و رنگ‌های مختلف تهیه می‌شود.

شلیته: شلیته بانوان ابیانه گشاد بوده و قد آن تا وسط ساق پا می‌رسد. شلیته در دور کمر لیفه‌ای بوده و با بند یا کش، جمع می‌شود و چون حالتی شبیه به شلوار دارد، در نتیجه این بانوان شلوار بلند به پا نمی‌کنند. از آنجا که این جامه بسیار پرچین می‌باشد، در تهیه آن از 7 الی 8 متر پارچه استفاده می‌شود. جنس شلیته از متقال یا کرباس رنگ شده یا پارچه‌های نخی گل‌دار می‌باشد که در قسمت وسط قد و پای دامن آن دو یا چند ردیف نواردوزی یا یراق‌دوزی انجام می‌شود.

یل: یل بانوان ابیانه عبارت است از کتی راسته که بلندی آن حدودا تا روی ران‌ها می‌باشد. یل در زیر بغل دارای چاک است و آستین‌های آن تا مچ دست می‌رسد. یقه آن چهارگوش (خِشتی) بوده و دور تا دور آن دو ردیف نواردوزی دارد. در گذشته یل از پارچه تافته تهیه می‌شد، اما امروزه از انواع پارچه‌ها به‌ویژه پارچه‌های ترمه استفاده می‌شود.

روسری: روسری (چارقد) بانوان ابیانه پارچه‌ای مربع شکل به ابعاد 5/1×5/1 متر است که آن را از قطر تا زده و به صورت سه‌گوش روی سر قرار می‌گیرد.

سربند: سربند این بانوان عبارت است از پارچه کلاغی مشکی که آن را از قسمت جلوی سر و روی پیشانی تا پشت سر به صورت حلقه‌ای برده و گره می‌زنند. استفاده از سربند برای این است که روسری روی سر استوار بماند.

عرقچین: عرقچین کلاهی کاسه مانند است که اغلب رنگ آن قرمز بوده و زیر چارقد روی سر قرار می‌گیرد به گونه‌ای که مقداری از آن از زیر چارقد نمایان باشد. برای استفاده از عرقچین در مراسم عروسی، آن را با نقره و دیگر زینت‌آلات تزئین می‌کنند.

چادرشب: بانوان ابیانه در مواقعی از چادرشب استفاده می‌کنند که عبارت است از پارچه‌ ابریشمی شطرنجی و چهارگوش به ابعاد 2×2 متر که آن را از قطر تا زده و به صورت سه‌گوش به دور کمر می‌‌بندند یا روی سر می‌اندازند. چادرشب معمولا توسط بانوان ابیانه بافته و تهیه می‌شود. این پارچه که در زبان محلی با نام «کجی» خوانده می‌شود، در میان دختران جوان به رنگ زرد و در میان زنان مسن به رنگ قرمز است.

جوراب: جوراب بانوان ابیانه از جنس پنبه بوده و به وسیله خود بانوان بافته می‌شود.

پاپوش: پاپوش زنان ابیانه در مواقع گرم سال، گیوه و در زمستان کفشی به نام چموش است. در هوای سرد زمستانی علاوه بر این لباس‌ها روی پیراهن، پوششی به نام آرخالق یا نیم‌تنه که از پارچه مخملی تهیه شده استفاده می‌شود که با نام کرتی شناخته می‌شود.

فاطمه رضاپور