فقرزدایی نیازمند راهکارهای عمومی

طردشدگی یکی از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی فقر است؛ چراکه انسان‌های فقیر از دسترسی به شبکه‌های قدرت، آموزش و ثروت دور شده و از عضویت در شبکه‌های سرمایه اجتماعی محروم می‌شوند. معمولا فقرا عضو شبکه‌های بسته‌ای هستند که از هم‌رتبه‌های خودشان تشکیل می‌شود و چون این شبکه‌ها ساختاری بسته دارند، با شبکه‌های اجتماعی بزرگ‌تر که در آن افراد متوسط یا طبقه بالای جامعه عضو هستند هیچ پیوندی ندارند و بالطبع دچار فروماندگی اجتماعی خواهند شد. از همین روست که در تدوین سیاست‌های بهبود وضعیت فقرا، باید مراقب مساله طردشدگی بود.

از آنجا که فرار از فقر راه‌حل فردی ندارد، برای فقرزدایی باید به راهکارهای عمومی فکر کرد. اینجاست که نقش دولت‌ها و سیاست‌هایی که برای حمایت اجتماعی و توزیع برابر امکانات تدوین می‌کنند برجسته می‌شوند.

مخصوصا در شهرها و کلانشهرها، که می‌توان تجلی فقر را در جریان اسکان غیررسمی یا آنچه که حاشیه‌نشینی نامیده می‌شود مشاهده کرد. جای تاسف دارد که در کشور ما هم این شرایط وجود دارد؛ به‌خصوص در شهرهای بزرگ، محلاتی وجود دارند که فقرای شهری در آن زندگی می‌کنند. البته فقرای شهری ایران نسبت به فقرای شهری جوامعی مثل هند و پاکستان در شرایط بهتری قرار دارند، با این حال برای جامعه‌ای که آرمان‌هایش برابری و عدالت است وجود چنین آسیب‌هایی در سطح جامعه خوشایند نیست. چراکه فقر همیشه با آسیب‌های اجتماعی دیگری مانند فحشا، قاچاق، اعتیاد و... همراه می‌شود. البته ما نباید به فقرا برچسب بزنیم چون این زندگی در شرایط فقیرانه است که احتمال وقوع آسیب‌های اجتماعی دیگر مانند فحشا و اعتیاد را بیشتر می‌کند. از این نظر تدوین و اجرای سیاست‌های حمایت اجتماعی و فقرزدایی کمکی است که دولت‌ها می‌توانند برای تضمین و پایداری سلامت ساختار کلی یک جامعه انجام دهند.

دکتر حسین ایمانی‌جاجرمی

عضو هیات علمی دانشگاه تهران