در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پروتئینی ازآن سوی آب ها
آبزی پروری به اندازه فرهنگ بشریت قدمت دارد و قرنهاست که پرورش ماهی در حال انجام است. پرورش ماهی در ایران نیز دارای قدمت قابل توجهی است ، لیکن از عمر فعالیت پرورش میگو در کشور ما سالهای چندانی نمی گذرد
اما با توجه به مشکلات پیش آمده برای صنعت میگوی ایران و تنگناهای موجود در پرورش اقتصادی گونه موجود به نظر می رسد که یک گونه جایگزین می تواند تحول بزرگی در این صنعت ایجاد کند.
صنعت جوان تکثیر و پرورش میگوی ایران در سالهای اخیر دچار فراز و نشیب ها و بحران های متعددی شده است که بروز بیماری لکه سفید در سال 1381 در استان خوزستان و در سال 1384 در استان بوشهر، آینده این سرمایه گذاری کلان را با ابهام زیادی مواجه کرده است.
یکی از راهکارهای خروج از این بحران استفاده از اصل تنوع گونه ای و همسو شدن با تولید جهانی است. همان طور که عمده ترین آبزیان پرورشی کشور مانند ماهی قزل آلا و کپور ماهیان ، گونه های غیربومی هستند که طی سالیان گذشته به کشور وارد شده اند و اکنون سهم قابل توجهی در بهره برداری بهینه از منابع آب و خاک ، اشتغال زایی و تامین بخشی از پروتئین سالم جامعه را ایفا می کنند. به این ترتیب ، برای نجات صنعت تکثیر و پرورش میگوی کشور نیز می توان ایجاد تنوع گونه ای را مورد توجه قرار داد.
به گفته دکتر عباس متین فر، عضو هیات علمی موسسه تحقیقات شیلات ایران دستاوردهای اولیه حاصل از طرح تحقیقاتی بر روی میگوی وانامی طی 2 سال اخیر و بررسی روند توسعه تکثیر و پرورش این گونه در جهان و بویژه آسیا نشان می دهد گونه وانامی می تواند حداقل در این مقطع زمانی بخش قابل توجهی از بحران تکثیر و پرورش میگوی ایران را کاهش دهد.
البته گرچه کارهای تحقیقاتی بسیار زیادی بر این گونه در دنیا انجام شده است ؛ اما ضرورت دارد پروژه های تحقیقاتی مختلف بر گونه های وانامی در شرایط ایران نیز انجام شود.
رشد سریع وانامی در دنیا
میگوی وانامی بومی سواحل غربی امریکای لاتین در اقیانوس آرام از پرو در جنوب تا مکزیک در شمال است. پرورش تجاری این گونه در قاره امریکا از حدود 2025سال قبل آغاز شده و کشورهای عمده تولید کننده این منطقه در سال 2003شامل اکوادور، مکزیک ، کلمبیا، نیکاراگوآ، پاناما، پرو، امریکا و ونزوئلا می شوند.
میگوی وانامی اولین بار در سال 1985از پاناما به امریکا وارد شد. بتدریج گونه های دیگر میگوهای با اهمیت شیلاتی نیز برای اهداف تحقیقاتی به امریکا وارد شدند و برخی از آنها به دلیل نداشتن شرایط بیولوژیک برای حذف عوامل بیماریزا از چرخه تحقیق خارج شدند.
تنها گونه وانامی پاسخ لازم را به تحقیقات موردنظر برای تولید ذخیره های تجاری میگوهای SPF (عاری از عوامل بیماریزای مشخص) و SPR (مقاوم در برابر بیماری های مشخص) نشان داد.
با توجه به ویژگی های میگوی وانامی این گونه بسرعت به مناطق مهم آبزی پروری میگوی جهان بویژه کشورهای جنوب شرقی آسیا معرفی شد. گرچه معرفی آزمایشی میگوی وانامی به آسیا در سال 198789انجام شد، اما تولید انبوه آن از سال 1996شتاب گرفت.
به نحوی که در سال 2003کشور چین 71درصد کل تولید میگوی خود را از وانامی به دست آورد و پس از آن نیز تایلند، ویتنام و تایوان بیشترین تولید وانامی را در آسیا داشتند.
گرچه میگوی وانامی با حدود 120هزار تن تولید در سال 1994در ردیف دوم میگوهای پرورشی جهان قرار داشته است این گونه توانسته در مدت 10سال به تولید 858/723 تن در سال 2003برسد که میزان رشد 6برابری را طی این مدت نشان می دهد. به این ترتیب میگوی وانامی توانسته است رتبه اول را در بین گونه های پرورشی در سال 2003 به دست آورد.
چرا وانامی؛
با توجه به رشد سریع میگوی وانامی در صنعت تکثیر و پرورش میگوی جهان خصوصیات بارز این گونه بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته اند.
به گفته متین فر این گونه بالاترین نرخ رشد را در بین گونه های پرورشی از خود نشان داده اند و در مدت 90روز پرورش به وزن حدود 20گرم می رسد.
بنابراین می توان محصول با قیمت بالاتر به بازارهای جهانی عرضه کرد یا در صورت برداشت محصول در اندازه کوچکتر دوره پرورش کاهش می یابد و در نتیجه هزینه های تولید کمتر خواهد بود. وانامی تحمل بسیار خوبی در مقابل تغییرات محیطی مثل درجه حرارت و شوری دارد. این گونه می تواند از آب نسبتا شیرین تا شوری های بالاتر از 50قسمت در هزار را تحمل و رشد کند.
علاوه بر آن، تحمل آن در مقابل درجه حرارت های پایین نسبت به سایر گونه های گرمسیری بهتر است و می تواند در دمای کمتر از 15درجه سانتی گراد نیز زنده بماند. به این ترتیب امکان برداشت 2بار در سال برای استان بوشهر و خوزستان و بیش از آن برای استان های هرمزگان و سیستان و بلوچستان دور از انتظار نیست.
حتی به نظر می رسد این گونه برای پرورش در آبهای داخلی لب شور و همچنین استان گلستان نیز مناسب باشد که البته پس از تحقیق و بررسی های لازم می توان نسبت به پرورش آن در این مناطق نیز اقدام کرد.
از دیگر خصوصیات پرورش میگوی وانامی نسبت به سایر گونه ها میزان پروتئین مورد نیاز کمتر است و می توان در جیره غذایی این نوع میگو از پروتئین های گیاهی با نسبت بیشتری استفاده کرد.
این امر با توجه به این که بیش از 50درصد هزینه های تولید در آبزی پروری تجاری صرف تغذیه جانور می شود می تواند به میزان قابل ملاحظه ای هزینه تولید را کاهش داد.
متین فر می افزاید: با توجه به این خصوصیات ، مشکلات متعدد بر سر راه تکثیر و پرورش میگو در ایران و با هدف ایجاد تنوع گونه ای در آبزی پروری و افزایش قدرت رقابت تولید کنندگان در بازارهای داخلی و بین المللی ، موسسه تحقیقات شیلات ایران طرح تحقیقاتی تحت عنوان «بررسی امکان معرفی میگوی وانامی به صنعت تکثیر و پرورش میگوی ایران» را تعریف و تصویب کرد.
برای اجرای این طرح 3هدف کاربردی در فاز اول در نظر گرفته شده است که شامل دستیابی به بیوتکنیک تکثیر و تولید لارو، پرورش در استخرهای خاکی و مقایسه میزان تولید با گونه های قبلی و تولید گونه های مقاوم به عوامل بیماریزا و بیماری ها در داخل کشور می شود. برای اجرای این طرح براساس کسب مجوز از سازمان های ذی ربط در 2مرحله تعداد اندکی میگوی مولد وارد کشور شد و عملیات تکثیر روی آنها انجام گرفت.
متاسفانه به دلیل تاخیر در وارد کردن این مولدین در مرحله اول عملیات پرورش اجرا نشد؛ اما در مرحله دوم پرورش در 2منطقه یزد و بوشهر انجام شد.
پرورش این گونه در سایت آلوده حله که مانند اکثر سایتهای پرورش میگو در سال 84دچار بیماری لکه سفید شده و تعطیل شدند با موفقیت انجام شد و میگوها طی 85روز پرورش به وزن بیش از 18گرم رسیدند و به این ترتیب در هر هکتار طی این طرح 3تن میگو برداشت شد.
اعتقاد بر این است که معرفی میگوی وانامی به صنعت تکثیر و پرورش میگوی ایران تحت نظارت و کنترل کامل سازمان های ذی ربط مانند شیلات ایران، دامپزشکی و موسسه تحقیقات شیلات ایران انجام شود، اما به طور کلی در برنامه توسعه تدریجی این طرح مواردی مد نظر قرار می گیرد.
به این منظور باید تعداد معدودی مرکز تکثیر میگو در استان بوشهر که دارای شرایط و امکانات لازم برای نگهداری غیر بومی باشند، انتخاب شوند. لازم است این مراکز تکثیر شرایط ایزوله و قرنطینه را بخوبی رعایت کنند و با مدیریت علمی و تخصصی اداره شوند.
نیمی از این مراکز تکثیر برای تولید لارو از مولدین وارداتی و نیمی دیگر برای استفاده از پیش مولدین موجود در داخل استفاده شوند. ضمن آن که یک سایت پرورش میگو در استان بوشهر و به عنوان مثال ، سایت حله و یک سایت نیز درخوزستان برای پرورش انتخاب شوند.
این سایت بایستی از هر نظر تحت کنترل باشند و خروجی آنها به منابع آبهای دریایی متصل نباشند. در نهایت این که باید دقت کرد که مولدان از مراکز آلوده جهانی وارد نشوند و هرگونه جابه جایی درون کشور نیز تحت نظارت 3ارگان گفته شده باشد.
متین فر در انتها می افزاید: در کنار اجرای این برنامه طرحهای تحقیقاتی تکمیلی باید مورد حمایت جدی قرار بگیرند تا تولید گونه های مقاوم و عاری از بیماری ، تهیه جیره غذایی مناسب و سایر نیازهای توسعه تکثیر و پرورش میگوی وانامی در داخل کشور بومی شود.
میگو، غذای سلامت
گوشت آبزیان در برگیرنده بسیاری از ویتامین ها و موادمعدنی باارزش است. آبزیان با دارا بودن ویتامین های A,B,D,E,K و عناصری مانند فسفر و روی و کارآمدی آنها در کنترل بیش از 30نوع بیماری نظیر درد مفاصل ، آلزایمر، گواتر، افسردگی ، ریزش مو، مالاریا و اختلالات رفتاری ، بهترین ماده ای است که در برنامه غذایی خانوار قرار می گیرد.
کلسترول حاصل از گوشت آبزیان به مراتب کمتر از سایر گوشتها بویژه گوشت قرمز است و در این میان میزان اسید چرب اشباع که برای سلامتی مضر است، در میگو صفر است و در مقال این سخت پوست دریایی اسید چرب غیر اشباع و امگا 3زیادی دارد که می تواند به کاهش کلسترول خون کمک زیادی کند.
جالب است که کلسترول موجود در میگو باعث افزایش کلسترول خون نمی شود؛ اما متاسفانه باتوجه به تمام مزیتهای این پروتئین دریایی ، میگو در بازار داخلی مصرف چندانی ندارد.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
