نوجوانی و بحران هویت

انسان در مسیر رشد و تکامل جسمی و روحی خویش از مقاطعی می گذرد که هر یک از این مراحل براساس ضوابط رفتاری نام خاص و ویژگی های مخصوص خود را داراست.

کد خبر: ۷۸۸۷۸

نوجوانی یکی از این مقاطع و حساس ترین آنهاست که پل عبور از کودکی به جوانی از رود خروشان بلوغ «نوجوانی» خوانده می شود. در جهان امروز که انواع آسیبهای اجتماعی بویژه پدیده لجام گسیختگی فرهنگی به طور فزاینده ای سلامت و امنیت اجتماعی بسیاری از جوامع را به مخاطره انداخته و همه روز شاهد طغیان و عصیان گروههای مختلف سنی بویژه نوجوانان هستیم ، کارگزاران فرهنگی و دست اندرکاران و متولیان تربیتی با بررسی های سیاست های فرهنگی و تربیتی خود در دهه گذشته با اعتراف به شکست و نافرجامی شیوه های تربیتی اجرا شده ، اینک بیش از هر زمان دیگر اذعان دارند که باید مساله تربیت عقلانی و پرورش رفتارهای خردمندانه در نسل جدید را سرلوحه سیاست ها و برنامه های خود قرار دهند. یکی از نکات بسیار مهم و اساسی ، موضوع هویت در نوجوانان و بحران و آشفتگی در این رکن اخلاقی جامعه است . از آنجا که نوجوانی دوراهی انحراف و رستگاری است ، اگر هویت شخصی و طی زمان و براساس تجربیات حاصل از برخورد (صحیح اجتماعی) بتدریج ایجاد شود و نوجوان بتواند خود را شناخته و از دیگران جداسازد، تعادل روانی و سلامت اجتماعی وی تضمین می شود. تحول بلوغ تصویر ذهنی از بدن و هویت شخصی نوجوان را تهدید می کند. در بسیاری مواقع مخالفت و ستیزنوجوان با والدین و عصیان آنان در برابر ارزشها و قدرتهای برتر ، ناشی از تلاش وی در جهت تثبیت هویت و جدا کردن هویت خویش از سایرین است . به همین دلیل بحران هویت نوجوان را به ابهام و سردرگمی می کشاند و دارای عوارضی است ؛ مثل : اختلال در احساس زمان و وقت ؛ چرا که نوجوان احساس می کند گذشت زمان مهم نیست و دسته ای نیز احساس می کنند همه امور بسرعت می گذرد و وقت و زمان کافی برای کار خود ندارند.
احساس شدید نسبت به خویش : وی با مشغول شدن به خصوصیات بدنی و نقش خود در جامعه سخت و دشوار از دایره تنگ خود آزاد می شود.
هویت منفی : نقش و وظایفی را که از سوی خانواده یا اجتماع برای وی مناسب تشخیص داده می شود با تمسخر و پرخاش جویی و حالتی خصمانه رد می کند و ممکن است رفتاری عجیب و غریب و نامانوس با اجتماع داشته باشد که در مورد امور دینی نیز صدق می کند. البته اگر والدین و مربیان برخورد مناسبی با او کنند چه بسا دچار چنین آسیبی نشود؛ چرا که نوجوانان و جوانان ما در ذات خود نه تنها دین گریز و ارزش ستیز نیستند بلکه دین باور و ارزش پذیر نیز هستند. در زمینه جلوگیری از دین گریزی و هویت ستیزی نوجوانان باید با شناخت دردها و دغدغه های فکری او، اول وی را بشناسیم. این نسل دارای یک نوع ادراکات و احساساتی هستند که در گذشته وجود نداشته است. بزرگترین اشتباه ما والدین این است که فرزندمان و نوجوانی او را با دوران پیشین عمر خود مقایسه کنیم . به قول استاد شهید مطهری ، نوجوانان و جوانان این نسل دارای یک نوع ادراکات و احساساتی هستند که در گذشته نبوده و از این جهت باید به او حق داد. ما باید این خیال را از سر به در کنیم که نسل جدید را با همان روشهای قدیم هدایت کنیم .عامل بودن والدین و دولتمردان اعم از مربیان یا سیاستگذاران به گفتارها و مواعظ و نصایح خود، اصلی ترین الگوهای رفتاری نسل جدید هستند. ساده گرفتن امور و نترساندن نوجوان از تکلیف الهی و رعایت تدریج و تدرج در ارشاد و هدایت وی و عجول نبودن در ایجاد هویت دین در او. پرهیز جدی از دروغگویی برای تبلیغ مذهب و خودداری از ایجاد امید کاذب در او، پرهیز از قالب زدن افکار و اندیشه های خود به نام دین و خودداری از مسخره کردن وتحقیر نوجوان در صورت ارتکاب خطا در عمل به فرامین دینی ، خودداری از پرداختن به فروع بی فایده و مباحثی که دانستن یا ندانستن آنها نفعی برای فرد پدید نمی آورد. پرهیز از افسرده و خسته کردن نوجوان در انجام اعمال مذهبی که خستگی ها خود عامل گریز از دین و مذهب می شود. عدم مقایسه وی با دیگران در هیچ مورد اعم از علمی و اجتماعی که این حرکت خود تخریب هویت و تزلزل در اعتماد به نفس وی می شود. خلاصه این که شناخت نوجوان و عمل به تمامی امور تربیتی در حق او بهترین روش در امور رفتاری بوده و هرچه این ارتباط صمیمی تر و واقعی تر باشد ، خطر و ریسک انحراف در وی نیز کاهش می یابد. از آنجا که الگوبرداری و تاثیرپذیری نوجوان از دیگران (بویژه دوستان و همسالان) در این مقطع به اوج خود می رسد ، ارزیابی دوستان و روابط عاطفی وی باید کنترل شود و والدین نیز باید با زبان و منطق و ویژگی های رفتاری و فکری او تعامل قدرتمندی برقرار سازند.