در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
نفوذ به سلول های سرطانی
مقاومت دارویی چندگانه ( Multiple drug resistance )نسبت به داروهای مختلف ضدسرطان یکی از مشکلات بسیار اساسی و عمده در درمان سرطان ها از جمله سرطان حاد میلوبلاستیک خون ( شایعترین لوسمی حاد بالغان ) است.
برای مقابله با این پدیده نیز از روشهای مختلف از جمله داروهای شیمی درمانی با دوز بالا و داروهای بلوک کننده گلیکوپروتئین Pاستفاده شده که نتایج آن چندان موفقیت آمیز نبوده است.
از این رو، محققان بر آن شدند تا با یک روش اختصاصی مانع از بیان ژن مقاومت دارویی شوند.براین اساس ، دکتر فاطمه نادعلی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ، تحقیقات رساله خود را بر ارائه روشی جدید برای جلوگیری از بیان ژن مقاومت دارویی در سلولهای حاد میلوبلاستیک خون بنا کرده است.
ما نیز گفتگویی را با وی انجام داده ایم .
بحث مقاومت دارویی یک ژن چگونه مطرح می شود و این مقاومت تحت چه مکانیسمی به عدم واکنش موثر عامل بیماری نسبت به دارو منجر می شود؛
مقاومت دارویی پدیده ای است که نسبت به داروهای مختلف و در بیماری های گوناگون ممکن است ایجاد شود و یکی از مباحث عمده در درمان سرطان ها در دنیای امروز است.
مقاومت دارویی در اثرعوامل و مکانیزم های مختلفی ایجاد می شود که هرکدام از این مکانیزم ها سلولها را نسبت به یک داروی خاص مقاوم می کنند؛ ولی یکی از این مکانیزم ها بیان ژن مقاومت دارویی چندگانه است و در صورتی که در سلول بیان بیش از حد پیدا کند، باعث مقاومت سلولهای سرطانی نسبت به اغلب داروهای ضد سرطانی می شود که امروزه برای بیمار مصرف می شود، در نتیجه بیمار به درمان پاسخ نخواهد داد و مرگ وی حتمی است .
چرا تحقیقات شما به بررسی ژن مقاومت دارویی در مبتلایان به سرطان خون اختصاص پیدا کرد؛
طی 10سالی که در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و در مرکز خون و انکولوژی اصفهان مشغول آموزش و همچنین تشخیص بیماری های خونی بودم ، این مطلب را بوضوح مشاهده می کردم که بعضی از بیماران مبتلا به سرطان حاد میلوبلاستیک خون در ابتدای تشخیص بیماری ، نسبت به داروهای ضد سرطان پاسخ نمی دهند و یا این که پس از چند دوره شیمی درمانی ، سلولهای بیمار نسبت به داروهای متداول مقاوم می شود و سرنوشت بیمار چیزی جز مرگ حتمی نبود.
پس با این مشاهدات تصمیم گرفتم که به این مساله بپردازم.
آیا سلولهای مورد مطالعه مشخصات خاصی دارند؛
سلولهای مقاوم به دارو از نظر مشخصات ظاهری و به اصطلاح مرفولوژیک با سلولهای حساس به دارو هیچ گونه تفاوتی ندارند، ولی بعضی مارکرهای سطح سلولی و همچنین داخل سلولی آنها با سلولهای حساس به دارو متفاوت است.
در تحقیقات خود از یک پلیمرکاتونیک استفاده کرده اید. مشخصات آن چیست و چگونه به جلوگیری از بیان ژن مقاومت دارویی کمک می کند؛
اصولا درتحقیقات ژن درمانی از یک وکتوریا ناقل برای انتقال توالی ژن یا اسید نوکلئیک به داخل سلول استفاده می شود.
این ناقلها به 2دسته ویروسی و غیر ویروسی تقسیم می شوند و از آنجا که استفاده از ناقلهای ویروسی شناخته شده ممکن است عوارضی هرچند نادر برای بیمار داشته باشد، امروزه تحقیقات متوجه استفاده از ناقلهای غیر ویروسی است که سر دسته آنها لیپیدهای کاتونیک (چربی هایی که به غشائ سلولی می چسبند) یا لیپوزوم است.
در مطالعه ما هم از این نوع ناقل استفاده شده است و هم از یک ناقل دیگر به نام (PEI )که یک پلیمرکاتونیک است و پس از اتصال اسید نوکلئیک به آن سطح سلول می چسبد و با پدیده آندوسیتوزو ارسال می شود و سپس توالی اسید نوکلئیک ارسالی از آن جدا و به ملکول RNA حاصل از ژن مقاومت دارویی متصل شده و باعث تخریب آن می شود، در نتیجه پروتئین مسوول مقاومت دارویی روی سطح سلول که اصطلاحا P- glycoprotein نام دارد، دیگر سنتز نمی شود و زمانی که سلولهای بیمار در معرض داروهای ضد سرطان قرار می گیرد، این داروها به خارج از سلول پمپ نخواهد شد و دارو باعث متلاشی شدن سلولهای سرطانی می شود.
اصولا مقاومت های دارویی در انواع سرطان خون به چند دسته تقسیم می شوند؛
سرطان های حاد خون به طور کلی به 2دسته لنفوبلاستیک و میلوبلاستیک تقسیم می شوند که نوع اول بیشتر در کودکان و نوع دوم بیشتر در بالغان شایع است و همین نوع است که بیشتر با مقاومت دارویی روبه رو است . عواملی که باعث مقاومت دارویی در این نوع سرطان می شوند، متعددند ازجمله بیان ژن MRP، BCRP، BCL-2، P35، LRPو ژن.
MDR1بیان ژن MDR1یا مقاومت دارویی چندگانه از بهترین و شایع ترین این خواص است و بیان آن در این گونه بیماران با 20تا 70درصد تغییر گزارش شده است.
در مطالعه انجام شده به دلیل اهمیت این ژن به مقابله با بیان این ژن پرداخته شده است.
مقاومت دارویی یا به صورت ذاتی است یعنی از همان ابتدا که سرطان به وجود می آید ژن مقاومت دارویی هم در آنها بیان می شود و یا این که بر اثر مصرف چند دوره داروی شیمی درمانی ، مقاومت دارویی به صورت اکتسابی در آنها به وجود می آید که راههای مقابله با آنها تفاوتی ندارد.
برای مقابله با واکنش های فوق از چه روشهایی می توان بهره گرفت و ژن درمانی چه برتری هایی نسبت به روشهای دیگر دارد؛
برای مقابله با مقاومت دارویی تاکنون از 3روش استفاده شده است که عبارتند از:استفاده از شیمی درمانی با دوز بالا که در آنها چون داروهای سمی ضدسرطان با دوز بالا استفاده می شود، اغلب عوارض دارو باعث مرگ ومیر می شود، بخصوص در افراد مسن و بچه ها.
استفاده از داروهای شیمیایی ازجمله Verapamil، CyclosporineA، Psc833و. Ms20این داروها چون شیمیایی هستند، عوارض متعددی دارند.
ازجمله CyclosporineAباعث سرکوب مغز استخوان می شود و عوارض دیگر قلبی ، کبدی و غیره نیز ممکن است به همراه مصرف این داروها دیده شود. از طرف دیگر این داروها ممکن است در فارماکوکنیتیک داروهای ضدسرطان تداخل کنند.
لذا مصرف آنها چندان موفقیت آمیز نبوده است .استفاده از اسیدنوکلئیک که این روش چون داروهای مورد استفاده از جنس ژن بدن انسان است ، عوارض داروهای شیمیایی را ندارد و از طرف دیگر بسیار اختصاصی و فقط علیه ژن مورد هدف عمل می کند.
بنابراین از لحاظ موثر بودن نسبت به روشهای دیگر، ارجح است.
آیا استفاده از روش اخیر، عوارضی برای بیمار به همراه ندارد و در عین حال تا چه اندازه در رفع مقاومت های دارویی موثر خواهد بود؛
مطالعه انجام شده فعلا در مرحله آزمایشگاهی است و پس از آن باید روی سلولهای حیوانی و سپس روی انسان در مراحل مختلف آزمایش شود تا بتوان نسبت به عوارض آن اظهارنظر کرد.
ولی از آنجایی که دارو از جنس ژن است ، تصور می شود عوارض داروهای قبلی را به همراه نداشته باشد.
به علاوه تاکنون داروی شناخته شده ای برای مقابله با مقاومت دارویی در سرطان به صورت اختصاصی وجود نداشته است و این داروها در دنیا در مراحل مختلف آزمایشگاهی هستند و ما امیدواریم که بتوانیم با دنیا در این زمینه های تحقیقاتی حرکت کنیم و برخی از مسائل اجرایی و اداری باعث کندی کار نشود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
