در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
سبلان چشمه ای از بهشت
کوهها مظهر شکوه، پایداری و عظمت هستند، ولی بعضی کوهها مقدس اند و جاودانه. محمدص در حرا مبعوث شد عیسی ع بر بلندای بیت لحم مصلوب شد موسی ع در طور سینا با خدایش محشور شد و زرتشت در دامنه های سبلان زاده و بربلندی هایش اوستا را نوشت.
سبلان را هاله ای از واقعیت ، اسطوره و افسانه فراگرفته است. واقعیت ، از آن رو که پیامبر اکرم آن را چشمه ای از بهشت خواند، اسطوره از آن رو که حکیم طوس نبرد بین کیخسرو و فریبرز راد و بهمن دژ و بر قله سبلان به نظم کشیده و افسانه از آن رو که آذری ها گویند آن گاه که برف قله سبلان کم شود؛ قحطی در راه است.
اردبیل و سبلان جایگاه و الهام دهنده شجاعان و مبارزان بوده اند، بابک خرم دین و شاه اسماعیل شجاعت و دلیری را از سبلان وام گرفتند و قیام خود را از اردبیل آغاز کردند. تا سبلان زنده و سربلند است این دیار جایگاه دلیران و شجاعان وطن خواهد بود.
ما گروه کوهنوردی بیمارستان خاتم الانبیائص تهران در میانه فصل تابستان به قصد فتح قله سبلان عازم اردبیل هستیم. اردبیل و سبلان تاریخی به قدمت تاریخ دارند. آرتاویل یا شهر مقدس اوستاییان بعدها در زمان ساسانیان باران پیروز نام گرفت و قرنها بعد، پس از فوت شیخ صفی الدین اردبیلی کعبه آمال و قبله صوفیان و جایگاه ویژه پیروان طریقت شد.
در زمان صفویان هر کس مرتکب گناهی می شد به اردبیل پناه می برد تا امان بگیرد، بنابر این دارالامان هم خوانده شده است. دیار تاریخی ، کوهی تاریخی را در خود جای داده است.
این قله آتشفشان خاموش که در 48کیلومتری غرب اردبیل واقع شده ، شامل کوهستانی وسیع است که از دره قره سو در شمال غرب اردبیل آغاز و در جهت شرقی - غربی به طول 60کیلومتر و عرض تقریبی 48کیلومتر تا کوه قوث داغ در جنوب اهر ادامه می یابد.
بلندترین نقطه کوهستان ، قله سبلان یا سلطان ساوالان به ارتفاع 4811متر، پس از قله دماوند دومین نقطه بلند کشور بوده و از فواصل بسیار دوردست قابل مشاهده است. این مجموعه پهناور بین شهرهای اردبیل ، مشکین شهر و سراب محصور است.
مسیرهای صعود به سبلان بسیار متعدد بوده و از مسیرهای مختلفی می توان به قله صعود کرد؛ ولی مناسب ترین و پرطرفدارترین از طریق آب گرم قوتورسویی و شابیل است.
به این طریق باید از اردبیل خارج و وارد جاده مشکین شهر شد، پس از طی 60کیلومتر وارد جاده ای فرعی در سمت چپ شده و بعد از عبور از شهرک لاهرود و طی 30کیلومتر به آب گرم قوتورسویی و کمی دورتر آبگرم شابیل رسید که این دو مکان می تواند اولین محل اطراق گروههای کوهنوردی باشد.
در حال حاضر مجتمع آب درمانی شابیل که خود یکی از بهترین و زیباترین تاسیسات آب درمانی را دارد، به مرحله بهره برداری نرسیده ، بنابر این امکانات بیشتر را می توان در قوتورسویی یافت ؛ روستایی کوچک که بوی گوگرد ناشی از چشمه های آبگرم آن تمام فضای منطقه را آکنده کرده است.
در اطراف سبلان تعداد فراوانی چشمه های آبگرم ایجاد شده که از سرعین تا قوتورسویی پراکنده اند. براساس مطالعات زمین شناسی کوه سبلان و چشمه های آبگرم اطراف آن ناشی از دگرگونی ها و آتشفشانی های دوران سوم است و براثر این فعالیت ها کوههای مرتفع دیگری همچون سهند هم ایجاد شده است.
تجزیه شیمیایی و هیدرولژی آنها نشان می دهد منشا این آبها اعماق زمین بوده که ضمن عبور از لایه های مختلف زمین مقداری موادمعدنی مانند کربنات و سولفات را در خود حل کرده و به عنوان آبگرم برای بسیاری از مسافران و بیماران جنبه درمانی یافته و منبع سرشاری از ثروت و برکت را برای اهالی منطقه به همراه آورده است.
عظمت و شکوه کوهستان را می توان از شابیل درک کرد. در این فاصله قله سبلان به شکل مخروطی سفید رنگ بوده که سفیدی آن ناشی از ریزش برف سنگین روزهای بارش است.
از این نقطه می توان به وسیله جیپ و تنها پس از 45دقیقه جاده ناهمواری را پشت سر گذاشته و به پناهگاه رسید، ولی توصیه می شود برای بهره مندی و لذت کافی از طبیعت بی مانند منطقه ، مسیر را پیاده طی کرده و خود را به پناهگاه رساند. گروه حرکت خود را آغاز می کند. هوا مطبوع و لذت بخش است.
عطر بهاران هیچ گاه از این ناحیه جدا نمی شود. همه چیز عالی به پیش می رود و هر چه بالاتر می رویم بر زیبایی های دامنه کوهستان افزوده می شود. مراتع سرسبز در سرتاسر منطقه قابل مشاهده اند.
وجود این کوهستان سبب جاری شدن رودهای متعددی از دامنه های شمالی آن همچون انزان ، خیاو، مشکین و قتور شده که به قره سو می ریزند و در دامنه های جنوبی هم رودهای دری ، زورو، زرنق و آلان هم به تلخه رود می ریزند.
این رودها سبب ایجاد دامنه های بسیار حاصلخیز و دره های انباشته از رسوبهای بسیار غنی همچون بخشی از دشت مغان شده و مراتع بی نظیری برای کشاورزی و دامداری فراهم کرده است.
آب این رودخانه ها که از برفها و بارش های دایمی و ذوب شدن یخچال های کوهستان سرازیر هستند سبب شده جلگه ها با رطوبت دایمی ، سرسبزی و طراوت و خرمی ایجاد کنند. به گزارش سازمان محیطزیست کشور در این کوهستان بیش از 3هزار نوع رستنی شمارش شده اند که در میان آنها نعناع ، شقایق ، زنبق و آلاله به وفور دیده می شوند.
فراوانی گل و گیاه در دامنه سبب شده بهترین و معروفترین عسل ایران در این منطقه تولید شود. حضور چند خرگوش در تپه ماهورهای اطراف یادآور این نکته است که این کوهستان زیستگاه مناسبی برای کل و بز، قوچ و میش ، خرس قهوه ای ، روباه ، گرگ و آهوست.
در گوشه و کنار عشایر با ابه های ساده به همراه دام و طیور و سگهای وفادار در اوج سادگی و قناعت زندگی می کنند. تعداد زیادی آبگیر دور سبلان و دیگر ارتفاعات منطقه را گرفته اند که زیستگاه های مناسبی برای پرندگان و پرورش ماهی هستند. شاید واژه سبلان هم از وجود همین آبگیرها گرفته شده باشد که از دو کلمه سو آلان به معنی آبگیر تشکیل شده است.
علامه دهخدا سبل را بارانی که از ابر جدا شده ، ولی هنوز به زمین نرسیده معنی کرده است و احتمال دارد سبلان ریشه در این کلمه داشته باشد تا جنبه ای آسمانی و غیر زمینی از آن تداعی شود.
در فرهنگ آنانند راج آمده است که سبلان کوهی است عظیم و بلند و به شرافت مشهور و بسیاری از اهل الله در آن کوه عبادت و ریاضت کشیده اند.
پس از طی حدود 4ساعت به پناهگاه می رسیم که در ارتفاع 3500متری قرار دارد. از پناهگاه می توان منظر شمالی قله سبلان را با ابر همیشگی بالای آن دید و در منظر جنوبی توده های انبوه ابر را مشاهده کرد که سرتاسر منطقه را پوشانده اند و ما بسیار بالاتر از آنها قرار داریم.
پناهگاه شامل 4اتاق کوچک هر یک به ظرفیت حدود 8نفر و یک سالن بزرگ با تختهای دو طبقه به ظرفیت حدود 100نفر است. آب پناهگاه از برفهای کوهستان تامین شده و برق اضطراری و تلفن هم در دسترس است. یک بوفه هم برای تامین نیازهای اولیه فراهم است.
فضای موجود در پناهگاه به گونه ای است که بسیاری از کوهنوردان خود را در سقفهای بسته پناهگاه محصور نکرده و لذا چادرهای انفرادی و گروهی را اطراف محوطه بر پا می کنند.
وضع زباله ها و نیز توالت ها مناسب نیست. شبها شور و حال خاصی در پناهگاه به چشم می خورد. گروههای مختلف کوهنوردی از سراسر کشور و گاهی از دیگر کشورها در حال آماده سازی و جمع آوری وسایل و تجهیزات صعود به قله هستند. دمای هوا در میانه تابستان داخل پناهگاه شبها به حدود صفر درجه هم می رسد، بنابراین داشتن لباس گرم ضروری است.
مشاهده آسمان پرستاره که سالهاست در شهرهای بزرگ از دیدنشان محروم هستیم ، ذوق زده مان کرده است. برای ذخیره سازی قوا هر چه زودتر باید خوابید؛ هر چند تا دیر وقت گروههای مختلف در حال جنب و جوش هستند.
صبحگاهان و پس از اقامه نماز از پناهگاه خارج شده از طریق یال شرقی مسیر صعود را پی می گیریم. در سمت راستمان و در جناح شمالی مراتع و دشت وسیع شابیل و قوتورسویی و شیروان دره سی و در سمت چپمان در جناح جنوبی شیب های تند سنگلاخی شامل دره های سرعین و آلوارس مشاهده می شوند. تلالو آفتاب سپیده دم با صخره های سبلان تابلوی زیبایی از نقاشی خالق هستی پیش رویمان نهاده است.
از همان ابتدا شیب تند مسیر به کوهنوردان هشدار می دهد که سبلان با تازه کارها سر شوخی ندارد و باید با آمادگی خوب رو به سوی فتح قله اش نهاد؛ بنابر این پس از طی حدود یک ساعت ، کوهنوردانی را می توان دید که با رنگ و روی پریده و ناتوان در حالی که دچار کوه گرفتگی و کمبود اکسیژن شده اند، در حال عقب نشینی اند.
صخره های عظیم کوهستان براثر سرمای مفرط زمستان دچار شکستگی ها و ترکیدگی های متعدد و بافت کلی صخره ها پوک هستند و نمی توان به عنوان تکیه گاه و دستگیره به آنها اعتماد کرد. هنگام صعود و فرود نیازی به راهنما نیست ، زیرا تعداد کوهنوردانی که در حال صعود هستند، مسیرهای پاکوب و تابلوی راهنما را مشخص کرده اند، پس احتمال گم شدن در مسیر اندک است.
با گرفتن ارتفاع از پوشش گیاهی کاسته می شود، به طوری که از ارتفاع 4200متر به بالا به خاطر وجود یخچال های طبیعی و پوشش برف طولانی در سرتاسر سال و وجود هوای سرد و خشک فاقد پوشش گیاهی است.
در قله محراب به ارتفاع 4700متر کمی استراحت کرده و پس از حدود 4ساعت عبور از مسیرهای پرفراز و کم نشیب به شیب تندی می رسیم که یخچال تلکه گولی نام دارد. یخچال را هم پشت سر می گذاریم.
رهبر گروه فرمان می دهد تا دستها را به هم زنجیر کرده و چشمها بسته باشد و خود با چشمان باز حرکت می کند. پس از چند متر دستور به گشودن چشمها می دهد و خود را در برابر یک رویا می بینیم.
بنابه روایتی از حضرت رسول ، ایشان پس از ذکر دعایی به یاران می فرماید هر که این دعا را بخواند، خداوند پاداشی معادل برفهای سبلان به او دهد و چون پرسیدند سبلان چیست؛ حضرت فرمود: کوهی است بین ارمنیه و آذربایجان ، برآن چشمه ای است از چشمه های بهشت و در آن قبری است از قبور انبیا و آن چشمه را آبی در غایت سرد است و در حوالیش چشمه های آب ، سخت گرم است و سوزان.
بازتاب نورخورشید بر سطح دریاچه تصویری است واقعی که فقط در خیال می گنجد، چشمه از عرش خدا، آب آن اشک بهشت ، صخره ها از جنس نور، وسعتش لطف خدا و برفهایش رحمت بی انتها و ما حیران از این همه نعمت ، سجده شکر را با اشک شوق بجا می آوریم.دریاچه ، وسعتی حدود 2هکتار دارد. آب آن بشدت گوارا و شفاف است و هیچ موجود زنده ای در آن زیست نمی کند.
سطح دریاچه در بیشتر ماههای سال پوشیده از برف و یخ است ؛ اما اینک در میانه تابستان قسمت اعظم برفها آب و بر حجم دریاچه افزوده شده است.
در حالی که بسیاری از شهرهای کشورمان در دمای 40درجه و بالاتر به سر می برند ما شاهد هوای سرد و مطبوعی هستیم که مجبورمان می کند هر چه لباس گرم داریم تن پوش خود کنیم.
محمد پورزادی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
