در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
میگوهای کوچک همچنان در انتظار!
صنعت آبزی پروری در دهه اخیر با سرعتی باور نکردنی رشد کرده و به عنوان یک صنعت مقتدر تولید غذا برای انسانها تبدیل شده است.
در واقع برنامه ریزیهای علمی و دراز مدت و سرمایه گذاری های کلان برای تربیت نیروی متخصص از عواملی است که تولید در چین را طی 10سال اخیر سالانه در حد 2میلیون تن افزایش داده است در حالی که نتیجه 30سال تلاش مسوولان شیلات ایران برای افزایش تولیدات آبزیان پرورشی تازه به یکصد هزار تن رسیده است.
در این میان ، تولید آرتمیا یا میگوی آب شوربرای تغذیه آبزیان پرورشی نه تنها نقطه قوتی برای رشد این صنعت محسوب می شود، بلکه می تواند ما را به یک صادر کننده مطرح آبزیان پرورشی نیز تبدیل کند.گفتگوی ما بادکتر ناصر آق ، رئیس پژوهشکده آرتمیا وجانوران آبزی در ارومیه به همین دلایل خواندنی است.
بحث تحقیقات بر پرورش آرتمیا در دنیا و ایران از چه زمان آغاز شده است؛
بهره برداری از زیستگاه های طبیعی آرتمیا برای بار اول از دریاچه بزرگ نمک (great salt lake) واقع در کشورهای آسیای جنوب شرقی و برزیل شروع شد.
تحقیقات برای پرورش مصنوعی آرتمیا در ایران به صورت علمی توسط مرکز تحقیقات ارتمیا از سال 1977به بعد در استان های خوزستان ، هرمزگان ، آذربایجان شرقی و فارس شروع شد.
البته در همان ایام مراکز شیلاتی یا خصوصی در استان های کرمان ، هرمزگان و بوشهر نیز نسبت به پرورش آرتمیا به صورت پراکنده اقدام کرده بودند.
آرتمیا از کدام دسته از آبزیان است و از چه روی می تواند ماده تغذیه ای کاملی برای ماهی و میگو محسوب شود؛
از نظر سیستماتیک جانوری آرتمیا به شاخه بندپایان ، زیر شاخه آبشش پایان ، رده سخت پوستان ، راسته بی پوششان و جنش آرتمیده تعلق دارد.
آرتمیا از بی مهرگان نادری است که قدرت تطابق بالایی با شوریهای مختلف را دارد و از آنجایی که دریاچه ها و برکه هایی با شوری های مختلف در سراسر دنیا یافت می شوند، آرتمیا به طور وسیع در جهان پراکنده است.
آرتمیا به آبهای با شوری 45الی 220هزار عادت دارد و البته قادر است شوری های بالاتر (تا 340گرم در لیتر) و یا پایین تر از این حدود (10گرم در لیتر) را نیز تحمل کند ولی معمولا اکثر فعالیت های فیزیولوژیکی و متابولیکی آرتمیا در شوری های خیلی بالا (بالاتر از 250گرم در لیتر) متوقف می شود و درشوری پایین تر از 10گرم در لیتر تحت فشار اسمزی بتدریج می میرد.
از نظر تغذیه ای ، آرتمیا یک موجود فیلتر کننده غیر انتخابی است و در زیستگاه های طبیعی خود از جلبکهای تک سلولی و باکتری های موجود در آب تغذیه می کند. به طور کلی آرتمیا می تواند از هر ذره ای که اندازه آن در محدوده 1الی 50میکرون باشد، تغذیه کند.
از نظر تولید مثلی ، به طور کلی 2نوع مختلف آرتمیا با عناوین آرتمیای دوجنسی (Bisexual) و آرتمیای بکرزا (Parthenogenetica)وجود دارد. هر دو نوع آرتمیا در ایام مختلف سال تحت شرایط متفاوت به 2شیوه تخمگذاری - زنده زایی (Ovoviviparity) و تخمگذاری (Oviparity)تولید مثل می کنند.
در این حالت تخمهای لقاح یافته تا مرحله گاسترولا رشد می کند، سپس متابولیسم آنها به صورت برگشت پذیر متوقف و یا به اصطلاح علمی واردمرحله دیاپوز(Diapouse)می شود و غدد پوسته ای (Shell glands) غلاف سختی به نام کوریون (Chorion) روی تخمها ترشح می کند و تخم حاصل سیست (Cyst) نامیده می شود.
این سیستها در حدود 200الی 300میکرون قطر دارند و قهوه ای رنگ هستند.تولید سیست توسط آرتمیا یکی از پدیده های بسیار نایاب در عالم خلقت است.
هیچ علایم حیات (حتی در سطح ملکولی) در جنین ناقص آرتمیا دیده نمی شود و سیست آرتمیا در این حالت می تواند برای مدتهای طولانی (بیش از 10سال) تحت خلا و یا سرمای شدید (پایین تر از -30درجه سانتیگراد) قرار گیرد بدون اینکه جنین درون سیستها توانایی خود را برای شروع مجدد متابولیسم از دست دهد.
در این حالت اگر سیست آرتمیا در یک ظرف آب با شوری حدود 30گرم در لیتر، دمای 28درجه سانتیگراد، دارای اکسیژن محلول حدود 4میلی گرم و phحدود 8قرار گیرد، در عرض 24ساعت رشد جنینی آن کامل می شود و یک نوزاد 5/0میلی متری بنام ناپلئوس از آن خارج می شود.
آرتمیا به دلیل داشتن حدود 55درصد پروتیین ، 4الی 20درصد چربی ، کلیه اسیدهای آمینه اصلی و اکثر اسیدهای چرب در حد مطلوب بهترین غذای آبزیان به شمار می رود.
قابلیت آن به عنوان حامل انواع داروها ویتامینها ودیگر عناصر ضروری برای آبزیان اهمیت این موجود با ارزش را 10برابر کرده است.
گفته می شود پرورش آرتمیا می تواند صنعت آبزی پروری کشور را از رکود خارج کند. آیا با این مساله موافقید؛
از علل اصلی ناموفق بودن صنعت آبزی پروری در ایران نبود نیروی متخصص کارآمد به تعداد کافی ، نبود برنامه بلند مدت منطبق بر ظرفیت های واقعی در کشور، انجام نگرفتن پژوهش های کاربردی دقیق برای ارائه راهکارهای علمی به منظور رفع موانع و افزایش کمی و کیفی تولید، نبود نیروهای کارشناسی مجرب به تعداد کافی و ناآگاهی اکثریت پرورش دهندگان درباره مسائل پرورش آبزیان بوده است.
ولی آرتمیا در این بین از جایگاه ویژه ای برخوردار است. اکثر کشورهایی که امروز به غولهای صنعت آبزی پروری تبدیل شده اند، بیشترین استفاده را از آرتمیا می برند. در برخی از این کشورها سالانه دهها هزار تن توده زنده آرتمیا برای تغذیه آبزیان پرورشی مورد استفاده قرار می گیرد و آرتمیا در واقع اساس آبزی پروری مدرن را تشکیل می دهد.
تکنیک های غنی سازی آرتمیای زنده با اسیدهای چرب ، ویتامین ها، داروها، باکتری های مفید (پروبیوتیک ها)، محرکهای سیستم ایمنی و... تحول عظیمی را در صنعت آبزی پروری ایجاد کرده است و نقش آرتمیا را از یک غذای زنده صرف به یک حامل بیولوژیکی مواد مغذی و مفید برای آبزیان نیز تبدیل کرده است.
همان طور که از چند سال پیش به طور مستمر مطرح کرده ام در کشور ما ایران نیز اگر پرورش آرتمیا در مجاورت استخرهای میگو، ماهیان دریایی و ماهیان خاویاری انجام نگیرد، این صنعت هیچ وقت به معنای واقعی رشد نخواهد کرد و ما هرگز قادر به رقابت با کشورهایی نظیر چین ، تایلند، بنگلادش ، هند، ویتنام ،اندونزی و... نمی شویم و لذا نمی توانیم به یک صادر کننده مطرح آبزیان پرورشی نیز تبدیل شویم.
کدام مناطق از ایران دارای شرایط زیستی مناسب برای پرورش آرتمیا هستند؛
بسیاری از استان های کشور به دلیل داشتن منابع آب شور شرایط مناسب را برای پرورش آرتمیا دارند. استان های جنوبی کشور (خوزستان ، بوشهر، هرمزگان و سیستان و بلوچستان) به دلیل داشتن مرزهای طولانی با خلیج فارس و دریای عمان و وجود مراکز تکثیر و پرورش میگو و ماهیان دریایی به عنوان استفاده کنندگان مهم آرتمیا، استانهای گلستان ، مازندران و گیلان نیز به دلیل هم مرز بودن با دریای خزر و وجود مراکز تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری و استان های آذربایجان غربی و شرقی به دلیل هم مرزی با دریاچه ارومیه و استان فارس به دلیل داشتن دریاچه های مهارلو، بختگان و طشک دارای جایگاه ممتاز و ویژه ای برای پرورش آرتمیا هستند.
البته در استان های کرمان ، خراسان و قم نیز به علت وجود کالهای شور و دریاچه نمک قم امکان پرورش موفقیت آمیز آرتمیا وجود دارد. با وجود تمام این قابلیت ها متاسفانه پرورش آرتمیا در کشور ما هنوز در ابتدای راه است.
کشوری نظیر ویتنام که به علت شرایط آب و هوایی ویژه در 4ماه از سال می تواند آرتمیا پرورش دهد، امروز یکی از تولید کنندگان مهم مرغوب ترین نوع آرتمیا در دنیاست ؛ در حالی که ویتنام از نظر داشتن توانایی های طبیعی قابل مقایسه با کشور ما نیست.
با وجود 5سال تلاش مستمر، این پژوهشکده برای تدوین دانش فنی بومی برای پرورش آرتمیا در استخرهای خاکی و تاکید بر ضرورت و اهمیت آن در استان های مختلف بخصوص در استان های جنوبی و شمالی کشور به دلیل وجود مراکز بسیار مهم تکثیر و پرورش آبزیان ، متاسفانه ما هنوز هم یک وارد کننده سیست آرتمیا هستیم و من نمی دانم این روند تا کی باید ادامه پیدا کند.
چه کاربرد های دیگری را به غیر از جنبه تغذیه ای برای ماهی و میگو می توان برای آرتمیا در نظر گرفت؛
آرتمیا کاربردهای متنوعی دارد و به طور طبیعی غذای اصلی پرندگان مهاجر و بومی در دریاچه های شور است.
مثلا سالانه دهها هزار پرنده از دهها نوع جهت زمستان گذرانی و جوجه آوری به دریاچه هایی نظیر دریاچه ارومیه مهاجرت می کنند و برای جوجه های این پرندگان هیچ غذایی کامل تر و مغذی تر از آرتمیا نیست.
آرتمیا از دیرباز به عنوان خوراک انسان مورد استفاده قرار گرفته است و امروز هم در تعدادی از کشورها مورد استفاده قرار می گیرد.
به طوری که در یک تست غذایی ، موقعیت آرتمیا جزو با مزه ترین غذاهای دریایی تثبیت شده است. در مزارع تولید نمک خورشیدی آرتمیا در تولید نمک طعام خالص (تا خلوص 6/99 درصد) کمک می کند و در تحقیقات زیست شناسی و زیست سنجی آرتمیا به عنوان یک موجود آزمایشگاهی بسیار مهم کاربرد دارد.
در حال حاضرچه مشکلاتی بر سر تولید آرتمیا در کشور وجود دارد؛
امروز هیچ مشکلی بر سر تولید آرتمیا به صورت پرورشی وجود ندارد. نبود حمایت نهادهای دولتی و خصوصی مشکل اصلی تولید آرتمیا در کشور است.
اصولا مسوولان استانهای جنوبی و شمالی به علت توسعه صنعت آبزی پروری در آن استان ها باید نسبت به پرورش آرتمیا به عنوان کامل ترین و بهترین غذای آبزیان پرورشی علاقه وافری نشان دهند؛ ولی متاسفانه به نظر می رسد هنوز بسیاری از مسوولان ما از نقش حیاتی آرتمیا در توسعه این صنعت بی خبرند.
واز پیشرفت های اخیر چرخه تولید و پرورش آرتمیا در ایران بگویید؛
بنظر می رسد پرورش آرتمیا در کرمان (رفسنجان ) و بوشهر کماکان ادامه دارد. البته از میزان تولید اطلاع دقیقی ندارم ؛ ولی آنچه طی 2سال گذشته تحت نظارت و راهنمایی پژوهشکده آرتمیا انجام شده ، پرورش موفقیت آمیز آرتمیا در آذربایجان شرقی و استان فارس بوده است که بزودی مراحل تولید انبوه ارتمیا در این استان ها آغاز خواهد شد.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
