جهان پر نقش و نگار ایرانی

با گذشت زمان و تشکیل اقوام و قومیت‌های مختلف در سراسر دنیا، بهره‌گیری از رنگ در نمادهایی چون جشن‌ها، جنگ‌ها و مراسم سنتی معنا و مفهوم خود را به جنبه‌های معنوی، عرفانی و هنری داده و در صورتگری، لباس، زیراندازها، نقوش و... متجلی شده است.

روحیه شاد، آزاد و متحرک ساکنان مناطق مختلف ایران با تنوع آب وهوایی، سبب شده آنان با الهام از طبیعت سرکش اطراف خود، زیبایی بی‌آلایش کوه، دشت و بیابان را در قالب نقوشی ساده با رنگ‌های محیط بیرونی درهم آمیزد و به عنوان جزیی از زندگی روزمره با خود همراه کنند.

اقوام ایرانی با تنوع قومیتی بالا نیز با بهره‌گیری از طبیعت شگفت ایران، نه تنها در انتخاب رنگ بلکه در به‌کارگیری نقوش بر گرفته از طبیعت و به‌کارگیری آن در تن‌پوش‌ها، زیراندازها، زیورآلات و یا حتی ظروف؛ سرآمد بسیاری از اقوام دنیا محسوب می‌شوند.

ایرانیان به رنگ‌ها عشق می‌ورزند و در استفاده از آن البته اعتدال را فراموش نمی‌کنند. در نظر آنها سرخ، رنگ عشق و زندگی؛ نارنجی رنگ هیجان و حرکت زردرنگ تقدس و رفعت؛ سبز رنگ سیادت، تقدس و رهایی؛ آبی رنگ آسمان لایتناهی و بیکران؛ سفید نشانه عفت، پاکی، تقوا و بیانگر صلح و دوستی است. قومیت‌های ایرانی با شناختی که از رنگ‌ها دارند سیاه را نیز در محلی شایسته ولایق، به منظور جدا کردن و ایجاد فاصله میان دو یا چند سطح رنگی یا نقوش به‌کار می‌برند.

یک نگاه به رنگ و نقوش به‌کار رفته در لباس اقوام ایرانی کافی است تا به ما بگوید منبع این همه زیبایی چیزی جز طبیعت نبوده که امروزه محل توجه بسیاری از انسان شناسان و هنرمندان نقاش و عکاس قرار گرفته است.

با دقت در نقوش عامیانه لباس، فرش و صنایع دستی اقوام حاضر در کشور این مفهوم مشخص می‌شود که اشکال به‌کار گرفته شده حامل پیامی مفهومی از واقعیتی است که ریشه در زندگی، فرهنگ و زیست این مردم دارد و با ساده کردن خطوط برگرفته از طبیعت تلاش شده به مفاهیمی که در زندگی جای مهمی را اشغال کرده اشاره شود. بهره‌گیری از نقوش مرکب و ساده هندسی به اشکال گوناگون در دست بافته‌های اقوام ایرانی، چشم هر بیننده‌ای را به یاد طبیعت ساده شده با رنگ‌های شفاف در این هنر می‌اندازد و نشان می‌دهد هنرمند با ساده کردن نگاه واقعیت‌گرا تلاش کرده مفهومی ساده از زندگی را با الگوسازی به زندگی روزمره خود هدایت کند.

امروزه هنرمندان عکاس ، نقاش و تصویربردار زیادی در تلاش هستند تا با سفر به نقاط مختلف کشور و شناسایی آثار بومی یک فرهنگ، مشاهدات خود را از رنگ‌ها و نقوش اقوام به تصویر کشد و با تکیه بر آن به خلق تصاویری بپردازد که فرهنگ دست نخورده ایرانی را به نمایش جهانی بگذارد.

لباس رنگارنگ اقوام کرد، بختیاری، گیلک، شاهسون، ترکمن یا بلوچ و توجه به قالی‌های پرنقش و نگار بافت تبریز، کاشان، اردکان یا کرمان یا صنایع دستی اصفهان و شیراز چیزی نیست که از نگاه تیزبین مردم در سراسر دنیا مخفی بماند.

فاطمه امیری