حرمسرایی که قربانگاه شاه شد

سلطنت خشایارشا هم آن طور که گاهی می‌گویند آغاز ضعف و انحطاط امپراتوری هخامنشی به شمار نمی‌آمد. با وجود این تا حدی تندخو و شهوت‌پرست و گاه ضعیف و متلون بود. زندگی‌اش پس از بازگشت از یونان هم در عیاشی و بنای ساختمان‌های مجلل و توسعه حرمسرا گذشت. حرمخانه‌ای که در کتاب «استر» تصویری البته نه دقیق و هم عصر، از زندگی بی‌بند و بار آن ترسیم شده بود و در آن خوابگاه‌های زنان به تالار پذیرایی وسیع و باشکوهی گشوده می‌شد.

در همین تالار بود که خشایارشا با استغراق در لذات جسمانی حتی خشم و ناخشنودی خواجه‌سرایان حرم را نیز برانگیخت. یک خواجه‌سرای وی که میترا نام داشت به ارتبان، اردوان، هزارپت، رئیس گارد سلطنت کمک کرد تا شبانه او را در خوابگاه به قتل رساند. (466 ق م)

خشایار شا، نخستین قربانی بزرگ حرمسرای لجام گسیخته خود شد و دربار در توطئه فرو رفت سپس زد و خورد در چاردیواری حرمخانه‌ها در گرفت. اردشیر کسی بود که ارتبان و پسرانش را کشت تا خود را شاهنشاه «اردشیر اول» بخواند. با وجود این، اردشیر نیز این فرصت را یافت که سنوات آخر سلطنت چهل ساله خویش را خیلی بیشتر از سالیان نخستین آن در لذت‌های زندگی در حرمسرا به سر آورد.

آنچه بخصوص تصویری از این جاه و جلال زندگانی طلایی حرمسراهای هخامنشی می‌تواند عرضه کند، غیر از کتاب «استر» و پاره‌ای روایات مورخان یونانی، تصویرهایی است که بر سنگ‌ها و صخره‌های وحشی از کارنامه شاهان برجای مانده و از جلال و جبروت آنها می‌توان نقشی از زندگانی حرمخانه‌هایشان را نیز به دست آورد. شهرت این حرمخانه‌ها چنان است که حتی داستان هزار افسان هم که قصه «الف لیل» بر مبنای آن ساخته شده است، به احتمال قوی برخی اوصاف حرمخانه‌های پادشاهان هخامنشی را منعکس می‌کند. گروهی از خواجگان ایرانی وظیفه حراست از حرمسرا را برعهده داشتند. کنیزان، زنان غیر رسمی و همسران پادشاه در داخل حرمسرا سکنا داشتند. وظیفه و تکلیف خواجه‌ها انجام دادن کارهای مشکل و سخت خانه و مراقبت در گفتار و کردار زنان غیر رسمی بود.

در دوره صفوی نیز همین سنت ادامه داشت. به‌طور مثال: حسین میرزا در 1694 به سلطنت رسید. در دوران سلطنت وی انحطاط خاندان صفوی به نهایت خود رسید. بندرت دیده می‌شد که او هوشیار باشد. حرمسرای وی که شامل همسران، خواجگان و غلامان بود جمعیت زیادی را تشکیل می‌داد. شورای خواجگان او که از خواجه‌های سیاه و سفید تشکیل می‌شد، روحیه دسیسه بازی و توطئه گری را در مرکز دربار ایجاد و از خزانه ملت بی‌حساب برداشت می‌کردند.

در دوره قاجار پس از اخته شدن آغامحمدخان و بعد از مرگ سلسله زند، تعداد حرمسراها به اوج خود رسید، زیرا آغامحمدخان مجال تاختن یافته بود و چنان دماری از صغیر و کبیر در آورد که تا قیامت در تاریخ این دیار به یادگار ماند. وی برای جلب رضایت سپاهیانی که در جنگ‌ها به او خدمت می‌کردند دست آنها را در غارت و تجاوز به نوامیس مردم باز می‌گذاشت و برای سپاهیانش حرمسراهای بی‌شماری از زنان و خواجه‌ها ساخته بود و خشونت و بی‌رحمی وی از عقده محرومیت جنسی و خواجه شدن او در کودکی بود.

علی خوشدونی / جام​جم