وقتی باکتری‌ها «نمکدان» می‌شکنند!

در سراسر روده بزرگ انسان باکتری‌هایی زندگی می‌کند که شمارشان بالغ بر هزاران میلیارد است. به عبارت دیگر، همه ما درون روده بزرگ خود با جهان میکروسکوپی بسیار پرجمعیتی مواجهیم که میکروبیوم یا زیست‌بوم میکروبی‌ نام دارد. کار اصلی‌ این میکروبیوم، کمک به هضم غذا در این ناحیه از دستگاه گوارش است. پس درواقع باید این جمعیت کثیر را مهمانان مفیدی دانست که به همزیستی مسالمت‌آمیزی با میزبان خود مشغولند. اما همین مهمانان مفید ممکن است در شرایط خاصی تغییر روش داده و به جای کمک به میزبان، او را دچار دردسر کنند و حتی از پا درآورند.

طی دهه گذشته، براساس برخی شواهد اولیه پژوهش‌های گسترده‌ای بر این زیست‌بوم میکروبی صورت پذیرفته که براساس آن اکنون دانشمندان اطلاعات ارزشمندی از رفتار آن به ‌دست آورده‌اند. براساس این نتایج، بافت جمعیت میکروبی در افراد مبتلا به سرطان روده در مقایسه با بافت میکروبی در روده بزرگ افراد سالم متفاوت است، اما پرسش اساسی این است که آیا تفاوت در جمعیت باکتریایی است که سبب بروز سرطان روده بزرگ می‌شود یا برعکس رشد توده‌های بدخیم است که به چنین تغییری در باکتری‌ها می‌انجامد و باعث سرطان‌پرور شدن آنها می‌شود؟

برای پاسخ به این پرسش، پژوهشگران دانشگاه میشیگان، سلسله آزمایش‌هایی را روی موش‌ها انجام داده‌اند. گروه تحقیقاتی، نخست یک دسته از موش‌ها را با تزریق عوامل سرطان‌زا به توده‌های بدخیم سرطان روده مبتلا کردند. سپس نمونه‌هایی از میکروبیوم سرطانی بدن این موش‌ها را برداشته و به روده کاملا پاک موش‌های سالم پیوند زدند. در عین حال و در اقدامی همزمان، نمونه‌هایی از میکروبیوم سالم موش‌های مبتلا به سرطان را به دسته دیگری از موش‌های سالم پیوند زدند. با بررسی این دو دسته موش‌، پس از مدت مشخصی معلوم شد پیوند میکروبیوم آلوده دو برابر بیشتر از پیوند میکروبیوم سالم باعث بروز توده‌های بدخیم روده بزرگ شده است.

در ادامه همین آزمایش‌ها،‌ محققان به برخی موش‌های مبتلا به سرطان آنتی‌بیوتیک‌هایی دادند تا جمعیت باکتریایی بدنشان را مهار کنند و البته به دسته دیگر چنین داروهایی داده نشد. در پایان کار معلوم شد موش‌هایی که آنتی‌بیوتیک مصرف کرده بودند، توده‌های کمتر و کوچک‌تری در بدنشان تولید شده بود. سپس‌ دانشمندان با مشاهده دقیق‌تر تفاوت‌های جهان میکروبی درون بدن موش‌ها حتی توانسته‌اند دریابند کدام جمعیت‌های باکتریایی نقش موثرتری در ابتلا به سرطان روده بزرگ بازی می‌کنند. با این حال، این پژوهش هنوز به پایان راه خود نرسیده است و پژوهشگران در این مرحله نمی‌توانند بدرستی توضیح دهند چه عاملی سبب می‌شود برخی جمعیت‌های باکتریایی، عوامل التهابی بدن را جذب کنند و سلول‌های سالم را برانگیزانند تا شروع به تقسیم مهارنشدنی کرده و به توده‌های بدخیم تبدیل شوند. یکی از اعضای تیم تحقیقاتی می‌گوید: نه میکروبیوم و نه التهاب روده. هیچ‌کدام به تنهایی از پس این کار بر‌نمی‌آید، بلکه هر دو باید دست به دست هم دهند تا بتوانند توده بدخیم تولید کنند.

بنابراین باید گفت علاوه بر تمام عوامل نامطلوب ابتلا به سرطان روده بزرگ، مانند گوشت قرمز، مشروبات الکلی و بیماری‌های التهابی، در واقع متهم دیگری نیز در ردیف متهمان اصلی این پرونده قرار دارد که دست‌کم در برخی موارد بروز این سرطان دستانش به جنایت آلوده
است.

در حال حاضر، گروه تحقیقاتی میشیگان در پی بررسی جمعیت‌های گوناگون باکتری‌های روده‌ای است تا بهتر بتواند دریابد کدام ترکیب‌ جمعیتی از این باکتری‌ها بیشترین سهم را در ایجاد و پرورش توده‌های بدخیم به عهده دارد‌ و کدام‌شان می‌تواند به مبتلایان کمک کند تا روده بزرگشان را به سرزمین ناامنی برای رشد توده‌های بدخیم تبدیل کند. پیش‌بینی می‌شود این پژوهش‌ها در نهایت بتواند روش‌های درمانی پروبیوتیک را برای کاهش خطر ابتلا به این نوع سرطان در اختیار متخصصان قرار دهد.